საქართველოს ეკონომიკისათვის პრიორიტეტული დარგების შერჩევის შესახებ.

საქართველოს ეკონომიკისათვის პრიორიტეტული დარგების შერჩევის შესახებ.

ზაზა წიქორიძე
რეზიუმე
სტატიაში მოცემულია მცდელობა ზოგიერთი იმ პრინციპის  ჩამოყალიბების, რომლის გათვალისწინებაც საქართველოს ხელისუფლებას საშუალებას მისცემს განსაზღვროს, თუ მრეწველობის რომელი დარგის განვითარებას უნდა მიენიჭოს პრიორიტეტული მნიშვნელობა, რათა ქვეყნის ეკონომიკა მაქსიმალურად ეფექტური გახდეს. ნაჩვენებია, რომ ხელისუფლებამ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაუთმოს ისეთი დარგების განვითარებას, რომლებშიც 1) ხდება მაღალტექნოლოგიური საქონლის წარმოება, 2) გამოიყენება ისეთი ტექნოლოგიები, რომლებიც ზრდის შრომისნაყოფიერებას და 3) ადგილი აქვს მასშტაბის ეფექტს. ავტორი განმარტავს, რომ ასეთ დარგებში მოღვაწე საწარმოები ბაზარზე მონოპოლიური ძალუფლებით სარგებლობენ, რაც მათ საშუალებას აძლევთ წარმოებული საქონლის რაოდენობის ცვლით ისე ცვალონ ფასები, რომ მიიღონ მაქსიმალური მოგება. ეს კი საწინდარია მაღალი ხელფასებისა და მაღალი ცხოვრების დონის.     ავტორის აზრით არ არის სასურველი ისეთი დარგების პრიორიტეტულ დარგებად დასახვა, რომლებსაც ძალიან კონკურენტულ ბაზრებზე უხდებათ მოღვაწეობა, რის გამოც ამ დარგში მოღვაწე ფირმები ნულოვან ეკონომიკურ მოგებას იღებენ, ასევე არასასურველია შრომატევადი დარგების წახალისება, რადგანაც შედეგად ქვეყანაში მივიღებთ დაბალ ხელფასების დონეს.    ჰეკსქერ-ოჰლინის თეორიის გამოყენებით ნაჩვენებია, თუ რომელი დარგის განვითარებაა უფრო მიზანშეწონილი, რომ ქვეყანამ საერთაშორისო ვაჭრობიდან მაქსიმალური მოგება მიიღოს.     სტატიაში ასევე მოცემულია მცდელობა იმის განსაზღვრისა, თუ საქართველოს რომელ რეგიონში რომელი დარგის განვითარება იქნება უფრო ოპტიმალური.    სტატიაში გამოთქმულია მოსაზრება, რომ ქვეყნის სწორი დარგობრივი სტრუქტურის ჩამოყალიბება ხელისუფლების აქტიური ჩარევით უნდა მოხდეს. ეს განსაკუთრებით ეხება მსხვილ და მაღალტექნოლოგიურ დარგებს, ხოლო მცირე და საშუალო ბიზნესის მართვა ბაზარს უნდა მიენდოს, რადგანაც ის ბაზრები სადაც მათ უწევთ მოღვაწეობა უფრო კონკურენტულები და ამდენად უფრო ეფექტურები არიან.    ნაშრომში ავტორი მიუთითებს ხელისუფლების გადამწყვეტ როლზე ეკონომიკური კრიზისის დაძლევისა და განვითარების ტემპების დაჩქარების საქმეში. იმის გამო, რომ ქვეყანაში არ არის დაგროვილი საკმარისი კაპიტალი მსხვილი ინვესტიციებისათვის კაპიტალტევად დარგებში, სადაც მაღალია შრომისნაყოფიერება, საჭიროა ამ ეტაპზე მაინც, ხელისუფლებამ იკისროს ასეთ დარგებში ინვესტორის როლი, რადგანაც მას ყველაზე უკეთ შეუძლია საჭირო რესურსების მობილიზება.

*   *   *

ზაზა წიქორიძე

შეიძლება ხელისუფლებამ გაატაროს ენერგიული ზომები უმუშევრობის დასაძლევად. სწორი მაკროეკონომიკური პოლიტიკით მიაღწიოს მშპ-ს ზრდას და დასაქმების ბუნებრივ დონეს, რითაც ცხოვრების პირობები უდავოდ გაუმჯობესდება, მაგრამ ეს ჯერ კიდევ არ ნიშნავს იმას, რომ ჩვენი ქვეყანა მდიდარი და მაღალგანვითარებული გახდება. შეიძლება ქვეყნის წარმოებაში დასაქმებული იყოს მთელი შრომისუნარიანი მოსახლება, მაგრამ მაინც ვერ იქნეს მიღწეული ცხოვრების მაღალი დონე. თუ ხელისუფლება მოსახლეობას დაასაქმებს დაბალრენტაბელურ საწარმოებში, ან დაბალშრომისნყოფიერ დარგებში, მაშინ მივიღებთ ხელფასების და შედეგად ცხოვრების დაბალ დონეს, მიუხედავად იმისა, რომ მიღწეული იქნება დასაქმების ბუნებრივი დონე. იმისათვის რომ ასეთი პერსპექტივა თავიდან იქნეს აცილებული, აუცილებელია ხელისუფლებამ მოახერხოს სწორად შეარჩიოს და ხელი შეუწყოს იმ დარგების განვითარებას, რომლებიც ქვეყანას მაქსიმალურ მოგებასა და შემოსავალს მოუტანს.    მოდით ჯერ გავიაზროთ მაღალტექნოლოგიური საქონლის მწარმოებელი ქვეყნების უპირატესობები. საქმე იმაშია, რომ უახლესი ტექნოლოგიები ხელმისაწვდომი არ არის ნებისმიერი მეწარმისათვის და იგი თავიდან რომელიმე მსხვილი ფირმის საიდუმლოს წარმოადგენს. იქმნება სიტუაცია, როცა ძალიან გაძნელებულია ამ ახალ მაღალტექნოლოგიურ დარგში შეღწევა. ამის გამო, ასეთი მაღალტექნოლოგიური საქონლის ბაზარი შორს არის თავისუფალი კონკურენციისაგან. ბაზარზე შეღწევის ბარიერები კი მონოპოლიურ ძალაუფლებას აძლევს მაღალტექნოლოგიური საქონლის მწარმოებელ ფირმას. ამ ფირმას აქვს შესაძლებლობა გამოშვებული პროდუქციის რაოდენობის ცვლით, ამ საქონელზე ფასები ისე ცვალოს, რომ მიიღოს მაქსიმალური მოგება [1, გვ.416, 2,3]. მას შემდეგ, რაც ეს ახალი ტექნოლოგია, ბოლოსდაბოლოს ხელმისაწვდომი ხდება სხვადასხვა ქვეყნის მეწარმეებისათვის, ეს ფირმები ნელ-ნელა კარგავენ თავის გავლენას საერთაშორისო ბაზრებზე. ახალი კონკურენტების გამოჩენა ამ ახალი საქონლის ბაზარს სულ უფრო უახლოებს სრულყოფილ კონკურენტულ ბაზარს და მოგებას ამცირებს. როგორც ცნობილია სრულყოფილ კონკურენტულ ბაზარზე, სადაც უამრავი კონკურენტი ფირმა მოქმედებს, ფირმები ნულოვან ეკონომიკურ მოგებას იღებენ.         ეს მტკიცება სამართლიანია მხოლოდ იდეალურად კონკურენტულ ბაზარზე,  სადაც  ასევე  იდეალურად  მუშაობს  საწარმოო ფაქტორებისბაზარიც. ასეთი ბაზრები პრაქტიკაში არ არსებობს, მასთან ყველაზე ახლოს დგას სასოფლო-სამეურნეო საქონლის ბაზარი.     ჩვენ თუ გადავხედავთ მდიდარი ქვეყნების სიას დავრწმუნდებით, რომ სწორედ ის ქვეყნებია მდიდარი, რომლებიც მაღალტექნოლოგიურ საქონელს აწარმოებენ. ეს სწორედ იმით არის გამოწვეული, რომ ამ ქვეყნების მაღალტექნოლოგიური ფირმები საერთაშორისო ბაზარზე ფლობენ საბაზრო ძალაუფლებას, შეუძლიათ თავის საქონელზე ფასები ისე მართონ, რომ მიიღონ ზენორმატიული მოგებები. ეს ზენორმატიული მოგებები არ არის აუცილებელი ზენორმატიულ ბუღალტრულ მოგებაში გამოისახოს, რადგანაც ასეთ ქვეყნებში მაღალია ხელფასები და ბუღალტრულ გატარებებში მათ ხელფასების სახით მაღალი ხარჯები აქვთ, მაგრამ რეალურად ეს სხვა არაფერია თუ არა იმ მაღალი მოგების გადანაწილება ფირმის თანამშრომლებზე და ამ ქვეყნის მოქალაქეებზე, რომელიც მათ საერთაშორისო ვაჭრობიდან მიიღეს.     როგორც ვხედავთ მაღალი ტექნოლოგიების ფლობა დიდ უპირატესობას აძლევს, როგორც ამ ტექნოლოგიების მფლობელ ფირმას, ასევე იმ ქვეყანას სადაც ეს ფირმა მოღვაწეობს. გასული საუკუნის 80-იან წლებში ბრიტანელმა მეცნიერებმა, კოლუმბიის უნივერსიტეტის ეკნომისტებმა ბრენდერმა და სპენსერმა განავითარეს თეორია, რომელიც ამტკიცებს, რომ საერთაშორისო ვაჭრობაში ჩართულ, არასრულყოფილი კონკურენციის ბაზრებზე მოქმედ ფირმებს, ექნებათ დიდი მოგება. მათი აზრით ხელისუფლება უნდა დაეხმაროს ასეთ ფირმებს სუბსიდიების საშუალებით, რათა ქვეყანამ მაქსიმალური მოგება ნახოს საერთაშორისო ვაჭრობიდან.    ახლა უკვე შეგვიძლია ჩამოვაყალიბოთ ის პრინციპები, რომელიც უნდა გაითვალისწინოს ხელისუფლებამ, რათა ქვეყანაში ჩამოყალიბდეს ისეთი დარგობრივი სტრუქტურა, რომელიც ეროვნულ ეკონომიკას მაქსიმალურად დიდი შემოსავლებით უზრუნველყოფს.   1) როგორც უკვე მკითხველი ხვდება, არის ისეთი საქონლის წარმოების სტიმულირება, რომელიც მოითხოვს მაღალი ტექნოლოგიების ცოდნას. ასეთ დარგებში საერთაშორისო ბაზარი მონოპოლიზებულია(ახალ ტექნოლოგიებზე წვდომის შეზღუდულობის გამო) და იძლევა ბაზარზე ფასების მართვის საშუალებას, რაც მაღალი მოგების მიღების საწინდარია. 2) საჭიროა ისეთი დარგების განვითარება, რომელიც იყენებს ისეთ ტექნოლოგიებს, სადაც შრომისნაყოფიერება მაღალია. ასეთებია კაპიტალტევადი დარგები. ეკონომისტებისათვის ცნობილია, რომ მაღალი შრომის ნაყოფიერება არის ქვეყანაში მაღალი ხელფასების დონის საფუძველი და შესაბამისად იძლევა მაღალი ცხოვრების დონის მიღწევის საშუალებას. 3) როგორც ცნობილია დარგებში, სადაც მოღვაწეობენ ფირმები, რომლებიც მასშტაბის ეკონომიით ხასიათდებიან, ადგილი აქვს მონოპოლიურ ძალაუფლებას, რადგანაც დიდი მასშტაბის მისაღწევად საჭიროა დიდი რაოდენობის კაპიტალი, რაც ასეთ დარგში შესვლის გარკვეულ ბარიერს წარმოადგენს. ასეთ დარგებში შესვლა ახალი ფირმებისათვის კიდევ იმიტომ არის გაძნელებული, რომ ახალი ფირმების მიერ, თავიდან წარმოებული მცირე  რაოდენობის  საქონლის დანახარჯები,  წარმოების თავდაპირველი ზომების სიმცირის გამო უფრო დიდია [4, გვ.99], რაც ახალ ფირმებს ძველ ფირმებთან კონკურენციის გაწევას უძნელებს, ეს კი წარმოადგენს ასეთ დარგებში შესვლის ბარიერს.     მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის ეკონომისტმა ლესთერ თუროუმ, 1992 წელს გამოცემულ წიგნში ,,მომავალი ეკონომიკური ომი იაპონიას, ევროპასა და ამერიკას შორის” გამოყო მაღალი ტექნოლოგიებისმქონე მრეწველობის 7 გადამწყვეტი სექტორი: ,,მიკროელექტრონიკა, ბიოტექნოლოგია, მასალებისა და ნახევარფაბრიკატების გადამამუშავებელი მრეწველობის ახალი დარგები, ტელეკომუნიკაციები, სამოქალაქო ავიაცია, რობოტები, შრომის ავტომატური იარაღები და კომპიუტერებს დამატებული პროგრამული უზრუნველყოფა” [4, გვ.178]. აქვე ავღნიშნავთ, რომ ყველაზე მაღალი შრომისნაყოფიერებით გამოირჩევა ნავთობგადამამუშავებელი მრეწველობა [4, გვ.178].    დაბალ შემოსავალს იძლევა დარგები, რომლებიც იდეალურ ბაზართან მიახლოებულ ბაზარზე მოქმედებენ, მაგალითად სოფლის მეურნეობა. ასევე დარგები, რომლებშიც დაბალია შრომისნაყოფიერება. ასეთია მომსახურების დარგების დიდი ნაწილი [5, გვ.183], მათში შედის ტურიზმიც. შრომატევადი დარგია მშენებლობაც, მაგრამ მას სხვა უპირატესობები გააჩნია, კერძოდ მშენებლობის ბუმთან არის დაკავშირებული ეკონომიკური ბუმის პერიოდები. მშენებლობის შემცირებასთან არის დაკავშირებული ემიგრაციის ტალღები და ქვეყნის მოსახლეობის ზრდის ტემპის კლება. აქ სპეციალურად გავამახვილეთ ყურადღება ტურიზმზე და სოფლის მეურნეობაზე, რადგანაც საქართველოში ფეხმოკიდებულია აზრი, რომ ჩვენ აგრარული და ტურიზმის ქვეყანა უნდა გავხდეთ. ეს უცილობლად მიგვიყვანს ცხოვრების დაბალ დონესთან. არც ერთი აგრარული ქვეყანა არ არის მაღალგანვითარებული. თითქმის ყველა ქვეყანაში სოფლის მეურნეობა არის პრობლემური და დოტაციური დარგი. მაღალ განვითარებულ ქვეყნებში სოფლის მეურნეობაში დასაქმებულია მოსახლეობის 3%. სოფლის მეურნეობას ბევრი სპეციფიკური რისკები ახასიათებს, რომელიც სხვა დარგებში არ არის, ან ამ დარგებში ისეთი მნიშვნელოვანი არ არის. კერძოდ: 1) უკვე აღვნიშნეთ, რომ სოფლის მეურნეობის პროდუქციას უწევს ყველაზე უფრო კონკურენტულ ბაზარზე გამოსვლა, რის გამოც ამ დარგში დასაქმებული ფერმერების აბსოლუტური უმრავლესობის მოგება ნულოვან ეკონომიკურ მოგებას უახლოვდება, 2) სოფლის მეურნეობის პროდუქციაზე მოთხოვნა არის ძალიან არაელასტიური. ეს ნიშნავს, რომ წარმოებული საქონლის რაოდენობის მცირე ცვლასაც კი შეუძლია ფასების მკვეთრი ზრდა გამოიწვიოს, რის გამოც ფერმერებმა შეიძლება სასოფლო სამეურნეო საქონლის წარმოების დანახარჯებიც კი ვერ ამოიღონ. 3). სოფლის მეურნეობის პროდუქტის მიწოდება ერთი წლით ჩამორჩება დროში მოთხოვნას, ანუ თუ ამ წელს ამა თუ იმ საქონელზე არის მაღალი ფასები ეს სტიმულს აძლევს გლეხებს, რომ დიდი რაოდენობით მოიყვანონ ესა თუ ის საქონელი მომავალი წლისათვის, შედეგად კი მომავალ წელს შეიძლება ეს პროდუქტი ისე გაიაფდეს, რომ დანახარჯებიც კი ვერ დაფაროს, 4). ყველაფერ ამას ემატება მოუსავლიანი წლების, უამინდობისა და დაავადების რისკები. ასე რომ, საუკეთესო აგრარული პოლიტიკა ურბანიზაცია და წარმოების განვითარებაა. დროის მოკლე პერიოდისათვის კი შეიძლება გლეხებისათვის ცხოვრების პირობების შესამსუბუქებელი სხვადასხვა პროგრამების მოფიქრება. აუცილებელია ახალი ტექნოლოგიების მოძიება და დანერგვა. მეორეს მხრივ სოფლის მეურნეობაში შრომისნაყოფიერების ზრდას მოჰყვება სოფელში უმუშევრობის ზრდა, რადგანაც ახლა უკვე ნაკლები მუშახელით იქნება შესაძლებელი მეტი პროდუქტის შექმნა. ეს სტიმულს მისცემს მიგრაციის კიდევ უფრო ზრდას სოფლიდან ქალაქში, ასე რომ საჭიროა სოფლის მეურნეობაში შრომის ნაყოფიერების ზრდასთან ერთად, სოფლიდან ახალ მიგრანტებს დავახვედროთ სამუშაო ადგილები ქალაქებში (რაც არაა იოლი საქმე). ამ პროლემას გარკვეულად შეარბილებს სასოფლო სამეურნეო პროდუქტების ბაზრის მოცულობის ზრდაც. იმის ფონზე, რომ საქართველოში სოფლის მეურნეობის პროდუქტების თითქმის 70% იმპორტულია, კონკურენტუნარიანი პროდუქციის წარმოების შემთხვევაში, არ უნდა გაჭირდეს გასაღების ბაზრის გაფართოება იმპორტის შევიწროების ხარჯზე, საწყის ეტაპზე. აღსანიშნავია ისისც, რომ სოფლის მეურნეობა სულ უფრო მაღალტექნოლოგიური დარგი ხდება და ეს შეცვლის რისკებს ამ დარგში.  ზემოთ მოყვანილი მსჯელობა ისე არ უნდა გავიგოთ თითქოს ავტორი საერთოდ წინააღმდეგია სოფლის მეურნეობის ან ტურიზმის განვითარებისა. უნდა გავიაზროთ, რომ ეკონომიკაში მოქმედებს მზარდი დანახარჯების კანონი, რომელიც ამბობს, რომ თავდაპირველად, სანამ ათვისებულია   რესურსების  მცირე  ნაწილი,   ნებისმიერი  საქონლის წარმოება ბევრად  უფრო  იაფია  და  ამის  გამო,  თავიდან შეიძლება ამ დარგებში მაღალი მოგების მიღება. ავტორი განმარტავს, რომ ამ დარგების  განვითარება  არ უნდა  იქცეს  სახელმწიფო  პროგრამების ძირითად ნაწილად. ბაზარი თვითონ მოახერხებს განსაზღვროს თუ რამდენად უნდა განვითარდეს ესა თუ ის დარგი.    საერთოდ, ბაზარს უნდა მივანდოთ მცირე და საშუალო ბიზნესის განვითარება, რადგანაც ასეთი დარგები უფრო უახლოვდება სრულყოფილ ბაზარს და ასეთ დარგებში საბაზრო ეკონომიკა უფრო ეფექტურად მოქმედებს, თანაც ასეთ ბაზრებზე ძნელია მიიღო ზენორმატიული მოგება.   სახელმწიფომ აქტიური მონაწილეობა უნდა მიიღოს მსხვილი საწამროებისა და მაღალტექნოლოგიური დარგების განვითარებაში, რადგანაც ასეთი დარგები იძლევა ქვეყნის რეალურად გამდიდრების საშუალებას. ამასთან, საქართველოში ნებისმიერ ბიზნესმენს გაუჭირდება საკმარისი კაპიტალისა და ტექნოლოგიების მოპოვება, რათა ასეთი დარგები კონკურენტუნარიანი გახდნენ საერთაშორისო ბაზარზე.  მსხვილი ფირმებისათვის საქართველოს ბაზარი ძალინ მცირე იქნება და მათ ექსპორტზე უნდა აიღონ ორიენტაცია. ამიტომ სახლემწიფოს როლი ჩვენისთანა პატარა ქვეყნისათვის შეუცვლელი იქნება. იგი უნდა გამოვიდეს ბაზარზე, როგორც მსხვილი მეწარმე და მსხვილი და მაღალტექნოლოგიური საწარმოების აქციების საკონტროლო პაკეტის მფლობელი. საქართველოს მსგავს პატარა ქვეყანაში, სადაც ბიზნესი ახლა იდგმას ფეხს და მეწარმეებს არა აქვთ საკმარისი კაპიტალი, გამოცდილება და ტექნოლოგიები, ზემოთ ხსენებული მსხვილი და მაღალტექნოლოგიური საწარმოების ასამუშავებლად, საჭირო საკმარისი კაპიტალის და საჭირო ტექნოლოგიების მოპოვებას მხოლოდ სახელმწიფო თუ შეძლებს.    ამას აქვს მეორე მხარეც, დიდი ქარხნები და მაღალტექნოლოგიური დარგები საშუალებას იძლევა მივიღოთ მაღალი მოგება, რომელიც სახელმწიფოს საკუთრება იქნება და სახელმწიფოს შეუძლია ამ საწარმოების მიერ მიღებული მაღალი მოგება ქვეყნის მოსახლეობაში უფრო სამართლიანად გაანაწილოს. მას შემდეგ, რაც ეს დარგები თავის მნიშვნელობას დაკარგავენ სახელმწიფოსთვის,  ტექნოლოგიები სტანდარტული გახდება და მაღალი მოგების მიღება შეუძლებელი იქნება, ალბათ აჯობებს, რომ მთავრობამ ეს საწარმოები ან მათი წილი გაყიდოს, რათა ზედმეტად არ გაიბეროს ბიუროკრატიული აპარატი.    შვედმა მეცნიერებმა ე.ჰეკსქერმა და ეკონომიკაში ნობელის პრემიის ლაურიატმა ბ.ოჰლინმა დაამუშავეს თეორია, რომლის მიხედვითაც ,,ქვეყნები მიმართავენ იმ საქონლის ექსპორტს, რომლის წარმოებაც საჭიროებს იმ ინტენსიურ საწარმოო ფაქტორებს, რითაც ისინი უხვად არიან უზრუნველყოფილი” [4, გვ.51]. ე.ი. თუ დავადგენთ რა საწარმოო  ფაქტორებს ვფლობთ ჭარბად, მაშინ შევძლებთ დავადგინოთ თუ რა დარგების განვითარებას უნდა შეუწყოს ხელი ხელისუფლებამ, რომ ამ დარგებში შედარებით იაფად ნაწარმოები საქონელი უფრო მომგებიანად გავცვალოთ ჩვენთვის საჭირო უცხოურ იმპორტულ საქონელზე.    სამწუხაროდ ჩვენ ბუნებრივი რესურსებით განსაკუთრებით მდიდარი ქვეყანა  არა  ვართ,  თუ  არ  ჩავთვლით  ჰიდრორესურსებს.  მიწითაც მცირემიწიან ქვეყნად ვითვლებით, რომ სოფლის მეურნეობაში გვქონდეს ფარდობითი უპირატესობა და სასოფლო-სამეურნეო საქონლის ექსპორტით ვირჩინოთ თავი(სოფლის მეურნეობის სხვა უარყოფით მხარეებზე ზემოთ გვქონდა საუბარი). ჭიათურის საბადოს მარგანეცით მდიდარი მარაგები ილევა, შემორჩა მხოლოდ მარგანეცით შედარებით ღარიბი ქანები.  მაგრამ ეს არ არის საშიში, რადგანაც იაპონია ჩვენზე უფრო ღარიბია ბუნებრივი რესურსებით, მაგრამ ერთერთი ყველაზე უფრო წარმატებული ქვეყანაა, რადგანაც ძირითადად მაღალტექნოლოგიური საქონლის წარმოებითაა დაკავებული. როგორც ნობელის პრემიის ლაურიატმა ვ. ლეონტიევმა დაადგინა ,,აშშ-ს ექსპორტი ძირითადად კვალიფიციური სამუშაო ძალის ინტენსიობით ხასიათდება. აშშ-ს ექსპორტი ,,ტექნოლოგიების ინტენსიობით ხასიათდება”, რაც მოითხოვს მეტ მეცნიერსა და ინჟინერს” [4, გვ.55]. მაღალი ტექნოლოგიების მნიშვნელობაზე კი ზემოთ გვქონდა საუბარი.     რადგანაც ჩვენ განსაკუთრებული უპირატესობა ბუნებრივი რესურსების მხრივ არა გვაქს, ალბათ საუკეთესო გამოსავალი იქნება თუკი ასეთ უპირატესობას მაღალკვალიფიციურ მუშახელში მოვიპოვებთ. ბუნებრივ რესურსებზე ჩვენ ვერ ვიმოქმედებთ, სამაგიეროდ შეგვიძლია მაღალკვალიფიციური მუშახელის რაოდენობა გავზარდოთ. ამისათვის საჭიროა განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმოს განათლებას და მეცნიერებას, განსაკუთრებით კი ტექნიკურ მეცნიერებას, მომზადდეს მაღალკვალიფიციური ინჟინრები. რათქმა უნდა ჩვენ ვერ მოვიპოვებთ უპირატესობას ინჟინრების მომზადების საქმეში აბსოლუტური სიდიდით, მაგრამ ჰეკსქერ-ოჰლინის თეორია გულისხმობს ფარდობით უპირატესობას და არა აბსოლუტურს. ასე რომ საჭიროა ქვეყანაში გაიზარდოს მაღალკვალიფიციური ინჟინრების წილობრივი რაოდენობა.     აქვე უნდა შევეხოთ საქართველოში მრეწველობის დარგების რეგიონალური განლაგების საკითხსაც. იმის გამო, რომ ნედლეულის შემოტანა, გადამუშავება და ექსპორტირება უფრო იოლია იქ, სადაც ახლოა საზღვაო პორტები ალბათ უპრიანი იქნება თუკი ხელისუფლება ხელს შეუწყობს ნედლეულტევადი დარგების განვითარებას დასავლეთ საქართველოში. პორტებთან სიახლოვის არგუმენტს ემატება ისიც, რომ დასავლეთ საქართველო მდიდარია ჰიდრორესურსებით, პერსპექტივაში ჩვენ შეგვიძლია გვქონდეს ძალიან იაფი ელექტროენერგია, რაც მოგვცემს უპირატესობას ენერგოტევადი დარგების განვითარებისათვის. დღეისათვის ყველაზე ენერგოტევადი ტექნოლოგიებით გამოირჩევა ალუმინის წარმოება და მეტალურგია, (გავიხსენოთ, რომ იაპონია ერთერთი მოწინავე ლითონმწარმოებელია, მიუხედავად იმისა, რომ არავითარი ნედლეული არ გააჩნია, სამაგიეროდ მიმართავს ფოლადის დნობის ყველაზე მოწინავე ტექნოლოგიებს, ელექტროენერგიის გამოყენებით, რის გამოც მის მიერ გამოდნობილი ლითონი ყველაზე იაფი და კონკურენტუნარიანია მსოფლიოში. ლითონის მრეწველობა მათ გემთმშენებლობისა და მანქანათმშენებლობისათვის  განავითარეს.), ყველაფერთან ერთად ჩვენ გვყავს რკინის მადნით მდიდარი საზღვაო მეზობელი უკრაინა. ამასთან, დასავლეთ საქართველოში, კერძოდ კი ქუთაისშია ისეთი მსხვილი ლითონტევადი საწარმო როგორიც ავტოქარხანაა და რომლის ამუშავებასაც დიდი მნიშვნელობა აქვს რეგიონისა და ქვეყნისათვის. ენერგოტევადი დარგების განლაგება დასავლეთ საქართველოში კიდევ იმითაც არის გამართლებული, რომ დასავლეთ საქართველოს პოტენციურად ჭარბი ელექტროენერგიის აღმოსავლეთ საქართველოში ტრანსპორტირება არ დაგვჭირდება და ნაკლები იქნება ელექტროენერგიის გადაცემისათვის დამახასიათებელი დანაკარგები.    აღმოსავლეთ საქართველოში, კერძოდ კი თბილისში და რუსთავში უნდა განლაგდეს მაღალტექნოლოგიური და მეცნიერებატევადი საწარმოები. ამას ხელს უწყობს თბილისში თავმოყრილი სამეცნიერო პოტენციალი და საკვლევი, თუ საგანმანათლებლო ინსტიტუტები.   ენერგოდეფიციტი შეიძლება ისეთ პრობლემად იქცეს, რომელსაც შეუძლია წყალში გადაყაროს ხელისუფლების ნებისმიერი მცდელობა გარკვეული ეკონომიკური პოლიტიკით გამოასწოროს ქვეყნის ეკონომიკური მდგომარეობა, ამიტომ ჰიდროელექტროსადგურების აშენება საშური საქმეა, მაგრამ როგორც ცნობილია ჰიდროელექტორსადგურების მშენებლობა დიდ კაპიტალდანახარჯებს მოითხოვს. კერძო სექტორში ნაკლებ მოსალოდნელია, რომ ასეთი მასშტაბური მშენებლოებისათვის საკმარისი კაპიტალი და მსურველი მოიძებნოს, ამიტომ მისი მნიშვნელობიდან გამომდინარე ჰიდროელექტროსადგურების მშენებლობა ხელისუფლებამ უნდა ითავოს. მისთვის უფრო იოლია საჭირო რაოდენობის კაპიტალის მობილიზება.    საქართველოს ჯერჯერობით არ აქვს დაგროვილი საკმარისი კაპიტალი, ამიტომ ხელისუფლებამ რომელსაც მისი მობილიზების ყველაზე კარგი საშუალება აქვს, ეკონომიკური ზრდის ტემპის დასაჩქარებლად თვითონ უნდა დაიწყოს მსხვილი საწარმოების რეაბილიტაცია და პირველ რიგში უნდა აღადგინოს ის საწარმოები, რომელთაც ყველაზე ნაკლები კაპიტალით, ყველაზე მცირე დროში შეუძლია მაქსიმალური მოგების მიღება (მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ იაპონიის ეკონომიკა ცენტრიდან მართული იყო და ქვეყნის ხელისუფლება სხვადსხვა ღონისძიებებით ცდილობდა იაპონიის მწირი რესურსები მაქსიმალურად მიემართა იმ დარგების განვითარებისაკენ, სადაც შრომისნაყოფიერება ყველაზე მაღალი იყო [4, გვ.183]). ეს დააჩქარებს ქვეყანაში კაპიტალის დაგროვების პროცესს, რის შემდეგაც შესაძლებელი იქნება სხვა უფრო ამბიციური გეგმების განხორციელება.    რათქმაუნდა, ყველაფრი რაც ზემოთ ითქვა საკმაოდ ძნელი გასაკეთებელია და ახლო მომავალში მისი გაკეთება არ არის მოსალოდნელი, მაგრამ ავტორი ფიქრობს რომ ხელისუფლებამ ალბათ უნდა გაითვალისწინოს ამ სტატიაში გამოთქმული მოსაზრებები, როცა შეადგენს მოკლევადიან თუ გრძელვადიან ინდიკატურ გეგმებს. აქვე აღვნიშნავთ, რომ ის რაც იოლად გასაკეთებელია, ხელმისაწვდომია ყველასათვის, ეს კი ზრდის კონკურენტების რიცხვს და შესაბამისად ამცირებს მაღალი მოგების მიღების შესაძლებლობას. თუ ჩვენ გვინდა გავხდეთ მართლაც მაღალგანვითარებული ქვეყანა, მაშინ ყველაფერი უნდა ვიღონოთ იმისათვის, რომ დავისახოთ და შევასრულოთ კიდეც ამბიციური გეგმები.    ყველაფრის გაკეთება, რაც ზემოთ ითქვა შეუძლებელი იქნება ხელისუფლების მხრიდან ძალიან ენერგიული და სწორი ეკონომიკური პოლიტიკის გატარების გარეშე.

Lლ ი ტ ე რ ა ტ უ რ ა:
1. მენქიუ გ. ,,ეკონომიკის პრინციპები”, თბილისი, ,,დიოგენე”, 2000.2. Самуэльсон П. ,,Экономика”, Т.2, Москва, ,,АЛГОН”, 1992.3. Макконел Р. М., Брю С. Л., ,,Экономикс”, Т.2, Баку, ,,Азербайджан”, 1992.4. კრუგმანი პ. ოფსვილდი მ. ,,საერთაშორისო ეკონომიკა”, თბილისი, ,,ცისარტყელა”, 2000.5. პინდაიკი რ. რუბინფელდი დ. ,,მიკროეკონომიკა”, თბილისი, ,,ლამპარი”,1998.

113 Responses to საქართველოს ეკონომიკისათვის პრიორიტეტული დარგების შერჩევის შესახებ.

  1. ინვესტიციები საქართველოში!
    ხალხო! გახსოვთ ჩვენი ხელისუფლება ყატარში რომ იყო წასული გრანდიოზული დელეგაციით და მერე ერთი ამბავი, რომ ატეხეს ორ კვირაში ორ მილიარდამდე ინვესტიცია წამოვა საქართველოშიო?! ან ის გახსოვთ? სარეკლამო კლიპი, რომ გადაიღეს, სადაც საქართველო საინვესტიციო სამოთხედ იყო წარმოჩენილი და ამ კლიპის ტრიალი, რომ მრავალი მილიონი დოლარი დაუჯდათ, სნნ–ზე და სხვა წამყვან არხებზე?! თუ დაგავიწყდათ? თუ დაგავიწყდათ ეს იმიტომ, რომ ეს ორივე წამოწყება მარცხით დამთავრდა და მიაჩუმათეს. ყველაფერთნ ერთდ, თუ ეკონომიკური თავისუფლების დონეც მაღალია, ბიზნესის კეთების სიადვილითაც თუ პირველ ადგილზეც ვართ, რატომ არ შემოდის საკმარისი ინვესტიციები საქართველოში?
    ასეთ დროს, სულ მახსენდება ეკონომიკაში ნობელის პრემიის ლაურიატის პოლ სამუელსონის აზრი, რომ ინვესტიციები ისტორიულად ინგლისურენოვანი ქვეყნიდან ინგლისურენოვანში გადადიოდაო, ანუ ნაცნობი გარემოდან, ნაცნობ გარემოშიო.
    ამიტომ დიასპორის როლიც მნიშვნელოვანია ამ საქმეში. არის სხვა ფაქტოებიც, მაგრამ ესენი უმთავრესია ჩემი აზრით და თუ დავაკვირდებით მსოფლიოს ისტორიაც ამას ადასტურებს.
    თქვენ ალბათ მეტყვით, რომ რისკებია განსხვავებული ჩვენსა და უცხო ქვეყნებს შორის და ამის ბრალია, რომ საპროცენტო განაკვეთი განსხვავებულია და ინვესტიციები არ შემოდისო. ჩვენი ხელისუფლება კი ყველანაირად ამტკიცებს, რომ საქართველში ბიზნეს გარემო განუხრელად უმჯობესდება, რასაც ასევე ამოწმებენ ბევრი საერთაშორისო ორგანიზაციები. მიუხედავად ამისა ინვესტიციები მაინც არაა საკმარის.
    საქმე იმაშია, რომ უცხოელი მეწარმისათვის უცხო გარემო ყველაზე უფრო დიდი რისკია. ეკონომისტები კი როგორც წესი ამ რისკს არ იღებენ მხედველობაში. ყველაფერი რომ იდეალურადაც იყოს, უცხოელი ერიდება მისთვის უცხო ქვეყნაში ფულის ჩადებას. იქ სადაც არც ენა იცის, არც ნაცნობი ყავს, არც ხალხის მენტალიტეტია მოსთვის გასაგები. არ იცის აქ ხალხი კონსერვატიული შეხედულებისაა, თუ არა, პუნქტუალურია თუ არა, სიახლისადმი გახსნილია, თუ არა, დისციპლინირებულია თუ არა და სხვა უამრავი ყოფითი საკითხები, რომლებიც ადგილობრივ კულტურასთანაა შეუღლებული. ეს კი მნიშვნელოვან განუზღვრელობებს ქმნის ინვესტორისათვის. სწორედ ამიტომ, ისტორიულად, როგორც სამუელსონი ამტკიცებს ინვესტიცია გადადის ნაცნობი გარემოდან, ნაცნობ გარემოში.
    სწორედ ამიტომ დიასპორა თამაშობს როგორც წესი გადამწყვეტ როლს ინვესტიციების გადატანაში. დიასპორის წარმომადგენლისათვის ნაცნობია, როგორც ინვესტიციის გამცემი ასევე ინვესტიციის მიმღები მხარე და იოლია მისთვის ორიენტირება.

    ინვესტიციებისათვის მთავარია, რომ ქვეყანაში იყოს პროგნოზირებადი გარემო(თუნდაც კორუფციული, მხოლოდ ბიზნესმენმა იცოდეს როგორ მოიქცეს და რამდენ ხანს შეიძლება ასე გაგრძელდეს, კორუფცია უპირველეს ყოვლისა აზარალებს საშუალო მოქალაქეს, თორემ ოლიგარქები ხშირად ზურგს უკან გარიგებებსაც ახერხებენ. ეს კი ზრდის უსამართლობის და დაუცველობის გრძნობას საზოგადოებაში და ზრდის დაძაბულობას ხალხში, ასე რომ არ იფიქროთ ვითომ მე კორუფციას ვიცავდე), ასევე საჭიროა, რომ ამის შემდეგ საზოგადოებაში და მეწარმეებში იყოს ოპტიმისტური მოლოდინები ზოგადად და კერძოდ მისი ბიზნესისათვის.

  2. ინვესტიციები და გადასახადები.
    გადასახადების როლი ინვესტიციების საკითხში გადაჭარბებულია და ასევე გადაჭარბებულია გადასახადების შემცირებით ინვესტიციების მოზიდვის მოლოდინიც. რათქმაუნდა გარკვეულ გავლენას გადასახადები ახდენს ინვესტიციებზე, მაგრამ მთავარი ინვესტიციების მოზიდვის საქმეში არის ნაცნობი გარემო ბიზნესმენისათვის. თუნდაც ის გარემო კორუფციული იყოს. თუკი ბიზნესმენს ამ გარემოში ყავს ნაცნობები და იცის როგორ უნდა მოიქცეს იგი მაინც გააკეთებს ინვესტიციას. ვიმეორებ, ნობელის პრემიის ლაურიატმა პოლ სამუელსონმა თავის ერთერთ წიგნში დაწერა, რომ ინვესტიციების გადატანა ხდება ნაცნობი გარემოდან ნაცნობ გარემოშიო (ისტორიულად ინვესტიციებ ძირითადად გადადიოდა ინგლისურ ენოვანი ქვეყნიდა ინგლისურენოვანშიო). ნაცნობი კულტურული გარემოდან ნაცნბში. ეს არის ჩვენი ხელისუფლების მთავარი შეცდომა და ამიტომ ეგებიან უცხოელებს ფეხქვეშ და ამიტომ არ აფასებენ არაფერს ქართულს. მათ გონიათ რომ ეს ეკონომიკური პოლიტიკა საკამრისად ეფექტური იქნება. გარკვეული ეფექტი იქნება მართალია, მაგრამ არა იმდენი რაც გონიათ. ინვესტიციები მხოლოდ შრომატევად დარგებში შემოვა და ისიც არა იმდენი ჩვენ რომ გვინდა. ინვესტიციების გადამტანები კი ხშირად არიან მარგინალები, რადგანაც ისინი ხშირად კარგად იცნობენ როგორც ინვესტიციების გამცემ ქვეყანას ასევე მის მიმღებსაც. ჩვენ კი არც თუ ისე მდიდარი დიასპორა გვყავს. ამიტომ ხელისუფლება თვითონ უნდა იქცეოდეს როგორც მთავარი ინვესტორი და საჭირო დარგებში უნდა აბანდებდეს კაპიტალს და მოუწოდებდეს (ორგანიზებასა და მობილიზებას უნდა უწევდეს ქვეყანაში არსებულ კაპიტალს. იაპონელებს არ დაუწყიათ სხვების ინვესტიციების მოზიდვაზე ფიქრი არასადროს, არასდროს ყოფილან სხვის იმედზე და ახლა თვითონ არიან ყველაზე მსხვილი ინვესტორები აშშ–შიც კი) კერძო ბიზნესმენებსაც და გზასაც უნდა უჩვენებდეს მათ, თუ სად უნდა გააკეთონ ინვესტირება. ასე აკეთებდნენ ყველა წარმატებული ეკონიმიკის ქვეყნებში აზიაში, იაპონიაიიდან დაწყებული და სამხრეთ კორეით დამთავრებული.

  3. არცერთი მაღალ განვითარებული ქვეყნისათვის არც სოფლის მეურნეობაა ეკონომიკის ძირითადი დარგი და არც ტურიზმი. როგორც წესი მათი ძირითად დარგებია მაღალტექნოლოგიური დარგები. ნამდვილი გამდიდრება შეიძლება მაშინ, თუ ამ დარგებს განვავითარებთ. თუმცა არ გამიგოთ ისე, თითქოს მე წინააღმდეგი ვიყო რომელიმე ამ დარგის საერთოდ. საქმე იმაშია, რომ ეკონომიკაში, როგორც თქვენ იცით, არსებობს კლებადი უკუგების კანონი. ამ კანონის თანამხად თავდაპირველად, ამა თუ იმ პროდუქტის წამრობისათვის საჭირო რესურსი იაფია და იოლად მოსაპოვებელი, ამიტომ ყოველთვის არის გარკვეული პოტენციალი, როგორც სოფლის მეურნეობაში ისე ტურიზმში, რომ ამან, არც თუ ისე ცუდი მოგება მოგვცეს თავდაპირველად. თუმცა ზედმეტი გართობა ამ დარგებით არ მოგვცემს სასურველ შედეგს.
    სინგაპურთან ანალოგიებიც არ არის ალბათ მლად კორექტული (თუმცა ეს პოტენციალიც გვაქვს გარკვეულ დონეზე და ესეც უნდა იქნეს გამოყენებული). საქმე იმაშია, რომ სინგაპური ინგლისი კოლონია იყო დაიგი ინგლისელებისათვის კარგად ნაცნობი იყო. ინგლისი მოგეხსენებათ საზღავო ქვეყანა იყო და მას სჭირდებოდა ნავსადგურები. სინგაპური კი არის წყნარი ოკეანისა და ინდოეთის ოკეანეებში გასასვლელზე. ისტორიულად აქ ჩერდებოდნენინგლისის და შემდეგ აშშ–ს გემები და ივსებდნენ მარაგებს. იგი თავიდანვე ემსახურებოდა ბევრად უფრო დიდ რეგიონებს, ეს არის წყნარი და ინდოეთის ოკეანეები. ინგლიის ჰქონდა უამრავი კოლონიები ამ რეგიონებში და უამრავი ნედლეული გაქონდა და გამოქონდა. მანდ სულ სხვა ისტორიული წინაპირობა იყო, ვიდრე ჩვენთან. ინგლისურენოვანი მეწამრეებისათვის ეგ რეგიონი ბევრად უფრო ნაცნო ბი და საჭირო იყო.
    სინგაპურში ასევე აქტიურები იყვნენ ჩინური დიასპორის წარმომადგენლებიც, რომლებიც არიან გამტარები ქვეყნებს შორის და ინვესტიციების გადამტანები.

    გარკვეული პოტენციალი საქართველო ნამდვილად აქვს იქცეს სატრანზიტო ქვეყნად, მაგრამ იმ დონეს ვერ მივაღწევთ რა დონეზეც სინგაპურია. უპირველეს ყოვლისა დააკვირდით სინგაპურის მდებარეობას. იგი არის ორი დიდი ოკეანის საზღვარზე. სინგაპური იყო ინგლისის კოლონია. აქ ძირითდად ინგლისური გემები შემოდიოდნენ. ინგლისი კი მე–18 საუკუნეში უკვე მთელს ოკეანეებზე ბატონობდა და ფაქტიურად იყო საზღვაო იმპერია, რომელიც თავისი კოლონიების რესურსების წყალობით ძალიან მდიდრდებოდა. ინგლისური გემები ამ პორტში ხშირად ჩერდებოდნენ სხვადასხვა საჭიროებისათვის. სინგაპური გახდა მათი იმპერიის მნიშვნელოვანი ნაწილი. ასე რომ ინგლისელებისათვის ეს ქვეყანა საკამოდ ნაცნობი გახდა და მნიშვნელოვანი. პოლ სამუელსონი(ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკაში) კი ამტკიცებს, რომ ინვესტიციები ისტორიულადო ინგლისურენოვანი ქვეყნიდან ინგლისურენოვან ქვეყნებში გადადოდაო. ანუ ინვესტიციების გადასატანად ინვესტიციების გამცემი მხარე კარგად უნდა იცნობდეს ინვესტიციების მიმცემ მხარეს. ინგლისელები კი კარგად იცნობდნენ სინგაპურს. სინგაპურის მიერ გადასახადების შემცირებამ და ძალიან ლიბერალურმა გარემომ ინგლისელი და ჩინელი ინვესტორები მიიზიდა, რადგანაც ამათთვის სინგაპური კარგად იყო ნაცნობი. ჩვენ შემთხვევაში კი რაც არ უნდა კარგი ბიზნეს გარემო შევქმნათ საქართველოში, ისეთ შედეგებს მაინც ვერ მივიღებთ როგორსაც სინგაპური, რადგანაც საერთშორის ასპარზზე, თუ კი ვინმე გვიცნობს კარგად, ეს რუსებია და ეგენი აქ არაფერს ჩადებენ. სატრანზიტო პოტენციალიც არ გვაქვს იმხელა რაც სინგაპურს, რადგანაც ის ორი უზარმაზარი და შედარებით კარგად განვითარებული რეგიონის საზღვარზეა, ჩვენგან განსხვავებით.

  4. სოფლის მეურნეობის რისკები!

    1) სოფლის მეურნეობის რისკებიდან ჩემი აზრით ერთერთი და ყველაზე მნიშვნელოვანი არის ის, რომ სოფლის მეურნეობაში არის ყველაზე სრულყოფილი კონკურენცია, ვიდრე სხვა დარგებში, ამის გამო ამ დარგში ძნელია რაიმე მნიშვნელოვანი ეკონომიკური მოგების მიღება. აქ არ უნდა აგვერიოს ეკონომიკური მოგება ბუღალტრულ მოგებაში. უფრო გასაგებად, რომ ვთქვა(ეკონომიკაში კარგად გათვითცნობიერებული ადამიანებისთვის არ ვწერ, გთხოვთ ნუ მიიღებთ შეურაცხყოფად) ნულოვანი ეკონომიკური მოგება ნიშნავს, იმას, რომ სოფლის მეურნეობაში მოგება იმდენად დაბალია კონკურენციის გამო, რომ ფული რომელსაც ამ ბიზნესში ჩადებ, არ მოგცემს იმაზე მეტ მოგებას ვიდრე ეს ფული, რომ შეგეტანა ბანკში ანაბარზე და შენ კი დაქირავებულ მუშკად დაგეწყო მუშაობა – ეს ძალიან მარტივად რომ ავხსნა, გასაგებად (უფრო აკადემიურ დონეზე ახსნა შეგიძლიათ იხილოთ გრეგორი მენქიუს წიგნში ,,ეკონომიკის პრინციპები”). აქ დავამატებ მხოლოდ, რომ როგორც ყველასათვის ცნობილია მონოპოლიურ დარგებში, სადაც კონკურენცია ყველაზე შორსაა სრულყოფილისაგან, მოგება ყველაზე დიდია. ასე რომ სოფლის მეურნეობა არის პრაქტიკულად ერთადერთი დარგი, რომელიც ყველაზე ახლო სრულყოფილ კონკურენციასთან, ამის გამო აქ დიდი მოგების მიღება ძალიან ძნელია. ეს როგორც გითხარით ჩემი აზრით, ყველაზე არსებითი რისკია სოფლის მეურნებობისათის.

    2) მეორე, ეს არის ბუნებრივი კატაკლიზმების, უამინდობების და დაავადებების რისკი.
    3)მესამე, ეს არის უდიდესი განუსაზღველობა ბაზრის კონიუნქტურის წინასწარ განსაზღვრაში, რადგანაც გლეხი გადაწყვეტილებას იმის შესახებ, თუ რამდენი პომიდორი დათესოს მომავალი წლისათვის, იღებს ერთი წლით ადრე. იმის მიხედვით თუ რამდენი იყო ფასები პომიდორზე მიმდინარე წელს. მომავალი წლისათვის კი შეიძლება ბევრმა მიიღოს გადაწყვეტილება, დიდი რაოდენობის პომიდვრის დათესვის, შედეგად მომავალ წელს ფასები მკვეთრად დაეცემა და შეიძლება გლეხმა იზარალოს. ეს ხშირად ემართებოდა ბაბუაჩემს.)) სულ ჩიოდა, როცა კიტრს დავთესავ, კიტრი ჩალის ფასი ხდებაო, და როცა პომიდორს, მაშინ პამიდორი იაფდებაო. ვერასდროს ვერ გაარტყა. )))
    4)მეოთხე, მნიშვნელოვანი რისკია ისიც, რომ მოთხოვნის მრუდი სოფლის მეურნეობის პროდუქტზე არის ხისტი (ანუ რაოდენობის მცირე ცვლილებას შეიძლება ფასის მნიშვნელოვანი ცვლილება მოჰყვეს). ეს იმას ნიშნავს, რომ თუ გლეხები ბევრ პროდუქტს მოიყვანენ, მიუხედავად კარგი ამინდებისა და კარგი მოსავლისა, ფასები შეიძლება ისე დაეცეს, რომ გლეხმა მაინც იზარალოს. ეს რისკი შეიძლება მესამე რისკთანაც გავაერთიანოთ.

    ამ რისკების გარდა უნდა მივაქციოთ ყურადღება იმასაც, რომ სოფლის მეურნეობაში შრომის ნაყოფიერების გაზრდას, აუცილებლად მოჰყვება სოფელში დიდი უმუშევრობა, რადგანაც ახლა უკვე საჭირო რაოდენობის პროდუქტის შექმნას უფრო ნაკლები მუშახელი შეძლებს. ამიტომ სოფლის მეურნეობის განვითარებასთან ერთად, თუ არ გაიზარდა გასაღების ბაზარიც, უმუშევრობა სოფლეში ძალიან დიდი იქნება და ხალხი იძულებული იქნება საზღვარგარეთ წავიდეს სამუშაოს საძებრად. ამიტომ ჩემი აზრით, სოფლის მეურნეობის განვითარება არ შეიძლება, თუ პარალელურად ქალაქშიც არ შეიქმნება სამუშაო ადგილები, რომ სოფელში უმუშევრად დარჩენილი გლეხების ნაწილი ქალქაში დასაქმდეს და არ გაიქცეს საზღარგარეთ. ასე რომ სოფლის მეურნეობის პრობლემა საკმაოდ კომპლექსურია და ისე არ არის, ცალმხრივად, როგორც ჩვენ ხელისუფლებას ჰგონია. იგი აუცილებლად ქალაქთან ერთად უნდა იქნას განხილული.

    საწყის ეტაპზე, სანამ სოფლის მეურნეობა სუსტად არის განვითარებული, არ იქნება ურიგო, თუკი ხელისუფლბა ქართული პროდუქციის მიმართ პროტექციონისტულ პოლიტიკას გაატარებს. ცნობილი ეკონომისტის პოლ სამუელსონის აზრით, არა კონკურენტუნარიანი დარგების გასაძლერებელად, საწყის ეტაპზე შეიძლება მიზანშეწონილიც კი იყოს ამ დარგის მიმართ პროტექციონისტული პოლიტიკაო.

    ასე რომ სოფლის მეურნეობა საკამოდ რთული დარგია და იგი ხშირ შემთხვევაში მაღალგანვითარებულ ქვეყნებშიც კი დოტაციურია. თუმცა აქვე უნდა აღვნიშნო, რომ სოფლის მეურნეობა, სულ უფრო მაღალტექნოლოგიურ დარგად ტრანსფორმირდება (გენური ინჟინერიის გამო), ამიტომ ამ ახალმა ტექნოლოგიებმა შეიძლება სოფლის მეურნეობის რისკებში ცვილელებებიც კი გამოიწვიოს.

    • სოფლის მეურნეობის განვიტარებას ძალიან აფერხებს მიწების მცირე ნაკვეთებად დაყოფა. ამის გამო მექანიზაციის გამოყენება ამ მცირე ნაკვეთებში ნაკლებ ეფექტურია, რაც ამცირებს შრომის ნაყოფიერებას, ხოლო დაბალი შრომისნაყოფიერება კი განსაზღვარავს პროდუქციის მაღალ ფასს. ასე რომ თუ გვინდა ფასის მიხედვით კონკურენტული პროდუქცია ვაწარმოოთ საჭიროა მიწების ნაკვეთები გამსხვილდეს (თურქეთში ჩემი ვიზიტისას შევამჩნიე, რომ მთელ ჰორიზონტზე რაც მიწები ჩანდა იმ მიწებს მხოლოდ ერთი კაცი ამუშავებდა ერთი ტრაქტორით, შესაბამისად პროდუქციაც იაფი გამოდის). მიწის ნაკვეთების გსამსხვილებლად საჭიროა სოფლის მოსახლეობის დიდი ნაწილი წარმოებებში დავასაქმოტ ქალქებში, თუნდაც პროვინციულ ქალაქებში.

  5. საინვესტიციო გარემოსათვის აუცილებელი პირობებია: პროგნოზირებადი გარემოს შექმნა და ოპტიმისტური მოლოდინები.

  6. ზუგდიდი ანაკლიის მიდამოები იდეალურია ალუმინის წარმოებისათვის. იმიტომ რომ აქ ახლოს არის ენგურჰესი და ალუმინის წარმოებისათვის საჭირო დიდი რაოდენობით ელექტროენერგიის გადაცემაზე დანაკარგები არ იქნება დიდი. ამავე დროს თუ ანაკლიასთან პორტიც იქნება, მაშინ ალუმინის ნედლეულის შემოტანაც და წარმოებული ალუმინის გატანაც დაბალ ხარჯებთან იქნება დაკავშირებული, რამაც წესით უნდა გააიაფოს წარმოებული ალუმინის ფასი.

    • აბასთუმანი ბაღდათის გზა მართლაც კარგი იქნება იმისათვის, რომ ქუთაისმა მეტი ფუნქვია შეიძინოს ერთის მხრივ და მეორეს მხრივ კიდე უფრო ღრმად მოხდება სამხრეთ საქართველოს ინტეგრაცია მთლიანად ქართულ ეკონომიკაში. უმოკლესი გზა იქნება ქუთაისიდან თურქეტამდე და ევროპაში მიმავალი რკინიგზამდე.
      გოდერძის უღელტეხილის გაკეთებაც კარგი იქნება, მარა ალბათ უფრო ძვირი და პირველ ეტაპზე არც თუ მთლად მომგებიანი, ამიტომ შეიზლება არც იყოს თავიდან საჩქარო. ეს მიშას იდეები იყო.

  7. უცნაურია, რატომ არ ინტერესდება ხელისუფლება იმ იმპორტული საქონლის მწარმოებლების ტექნოლოგიებით, რომლებიც ახერხებენ თავის ქვეყნებში ჩვენზე უფრო იაფად აწარმოონ ესა თუ ის პროდუქტები. მათ ნაწარმს ემატება განბაჟებისა და ტრანსპორტირების ხარჯები და მაინც ჩვენზე უფრო იაფად აწარმოებენ. ხომ უნდა დაინტერესდეს უნარიანი ხელისუფლება თუ როგორ ახერხებენ ისინი ამას, ასეთი რა ტექნოლოგიები ააქვთ?

  8. ამ დილით შევესწარი ერთერთი ბანკის წარმომადგენელი ლაპარაკობდა ტელევიზორში, რომ ახლა აქციები გვაქვს ბიზნეს სესხებზეო და ძალიან დაბალ პროცენტში ვიძლევით სესხსო. საქართველოს ბანკებში ეს ბოლო პერიოდია საპროცენტო განაკვეთმა მართლაც ძალიან მოიკლო, მაგრამ რატომღაც ეკონომიკას მაინცადამაინც არც კი ეტყობა მისი სასიკეთო გავლენა. არადა ყველა სახელმძღვანელოში წერია, რომ საპროცენტო სარგებლის კლებას უნდა მოჰყვეს ინვესტიციების ზრდა.
    კაცმა რომ თქვას ეს ალბათ მასეც მოხდება, მაგრამ აქ უნდა გავითვალისწინოთ, რომ ბანკები აფინანსებენ, მხოლოდ მოქმედ ბიზნეს, ე.წ. სტარტ აფს კი არა, ანუ ახალი ბიზნესის წამოწყებას არა. და ეს გამართლებულიცაა, ბანკები მეანაბრეების ფულით მუშაობენ და იმათი ფულებით ზედმეტად გარისკვა ეკრძალებათ და არც გარისკავს ნორმალური ბანკი, თუ ასე მოიქცა შეიძლება მალე ლიკვიდობის პრობლემა დაუდგეს და გაკოტრდეს, ეს მარტივად რომ აგიხსნათ. ასე რომ ბანკები დააფინანსებენ უკვე არსებული ბიზნესების გაფართებას და არა ახალ ბიზნესებს. მე წლების განმავლობაში ბანკებში ვმუშაობდი და ვიცი, რომ ბანკებში შესული ბიზნეს პროექტების სპექტრი არის ძალიან ვიწრო. სესხებს ძირითადად ითხოვენ ვაჭრობისათვის, ან კვების ობიექტებისათვის, არის მცირე გამონაკლისებიც, მაგრამ იშვიათად. ასე რომ ახალი აქციის პირობებშიც ისევ ეს ბიზნესები დაფინანსდება, გაიხსნება ახალი იგივე სახეობის ობიექტები. ეს იმას ნიშანვს, რომ მოიმატებს მათ შორის კონკურენცია, შემცირდება მოგების ნორმა და შესაბამისად რისკებიც. ამის შემდეგ ნაწილს მოუწევს დარგის დატოვება და დახურვა. ეს კი იმას ნიშანვს, რომ ამ აქციისათვის გამოყოფილი ფულის ნაწილი წყალში გადაიყრება უშედეგოდ და ფაქტიურად ჩვენი ქვეყნის მწირი კაპიტალი გაიფლანგება უაზროდ და უშედეგოდ.
    სახელმძღვანელოებში არის დაშვება, რომ როცა ერთ დარგში კონკურენცია იზრდება და მოგება მცირდება, მაშინ მეწარმეებს უპრობლემოდ შეუძლია ამოიღოს თანხა ამ ბიზნესიდან და გადაიტანოს ახალ მომგებიან დარგში. მაგრამ როგორც აგიხსენით დღეს არსებული ფინანსური ინსტიტუეტებით საქართველოში ამის გაკეთება ძალიან ძნელია. ბანკები ახალ ბიზნესს არ აფინანსებენ და სამართლაიანადაც, ბანკებს ტყუილად ნუ მოსთხოვთ იმას რაც არ შეიძლება დავავალოთ.
    აბა რა უნდა გაკეთდესო? რა და ახალი ბიზნესი ფინანსდება საპაიო კაპიტალით და არა სასესხო. მაგრამ საქართველოში ადამიანები ერთმანეთს არ ენდობიან. უცხო პარტნიორთან საქმის დაჭერა ძნელია, ეს ქართველების ბუნებას არ დააბრალოთ, ბუნება სხვებს ჩვენზე უარესი აქვთ რომ იცოდეთ, უკიდურეს შემთხვევაში ჩვენნაირი, უბრალოდ ჩვენ ჩვენი თავის ლანძღვა გვასწავლეს დამპყრობლებმა, რომ უვარგისი ხალხი ვართ და დასაპყრობი, რომ ამითი გაემართლებიათ ჩვენი დაპყრობა, მერე ეს სტერეოტიპი გაჯდა არასრულფასოვნებით დაავადებულ ქართველებში, უფრო სწორად დაავადეს დიდი მცდელობის შემდეგ. ამ სტერეოტიპს აქტიურად უჭერდნენ მხარს მოღალატე ხელისუფლანი, რომ თავისი მტერთან კოლაბორაცია გაემართლებიათ. ჰოდა, ბევრჯერ რომ ჩაგძახებენ იჯერებ შენც. არქიფო რომ ამბობს დათა თუთაშხიაში ხომ იცით? ხალხს სახედარი ხარ და პირუტყვიო უნდა ეძახოო, ოღონდ ფარულადო. ასე გვიკეთებდნენ ჩვენც.
    კაი, დავუბრუნდეთ სამქეს. ) ის რომ უცხო ადამიანებს ერთმანეთის ნდობა არ უნდა ქონდეს არანორმალური არაა. არადა ნაცონობებში საჭირო თანხის და საჭირო ცოდნის თავმოყრა ძნელია. აუცილებელია რაღაცნაირად მოხდეს საჭირო უცხო ადამიანების ერთად თავმოყრა (აი ეს კი არცერთ საელმძღვანელოში არ არის გათვალისწინელბული, იმათ მოდელებში ეს ყველაფერი ავტომატურად და იოლად ხდება, დასავლეთში თუ რატომ ხდება ეს ჩვენზე იოლად ქვემოთ მოყვანილი მსჯელობიდან მიხვდებით). ისინი უნდა ენდონ ერთმანეთს. ამისათვის კი საჭიროა, რომ სახელმწიფო თავის დონეზე იდგეს და არ მისცეს მეწარმეებს შავი ბუღალტერიის წარმოების საშუალება. ამ შემთხვევაში მეწილე პარტნიორის ტყუილისაგან მეტადაა დაცული. როცა საგადასახადოები ისე კარაგდ იმუშავებენ, რომ ვერცერთი საწარმო ვერ შეძლებს შავად ფულების ტრიალს, მაშინ მეწარმეები დაიწყებენ ერთმანეთის ნდობას და გაიოლდება საპაიო კაპიტალის ერთად თავმოყრა. ასე რომ როცა იძახიან საგადასასახადო სულს გვხდისო, მაინც უნდა გვახსოვდეს, რომ ცოტა მეტი ფინანსური დისციპლინა აუცილებელია. გადასახადები ჯობია არ იყოს მაღალი, მაგრამ რაც არის ის უნდა იყოს ყველაფერი გათეთრებული. არადა წიგნებში ყველაფერი პირიქით წერია, ხომ? გადასახადები ახრჩობს ბიზნესო, მაგრამ მეორეს მხრივ დაბალი ფინანსური დისციპლინა კი საერთოდ კლავს მას და შეუძლებელს ხდის ახალი ბიზნესების წამოწყებისათვის საჭირო პირობების შექმნას. წიგნებში იმიტომ წერია პირიქით და იმიტომ არ მოაქვს მაგ წიგნებში აღწერილ მეთოდებს ჩვენთანმ შედეგები, რომ იქ განხლული მოდელები ჩვენი რეალობისაგან შორსაა. დასავლთის ეკონომიკა იდეალურთან უფრო მიახლოებულ პირობებში მუშაობს და ამიტომ წიგნის მოდელებთანაც ახლოსაა. დასავლეთში ეს პრობლემები არ არის. იქ პრაქტიკულად სულ თეთრია ბიზნესი, ხელისუფლების ძალისხმევის შედეგად. ბიზნესის გათეთრება კი ხელს შეუწყობს საფონდო ბირჟის ამოქედებას, რადგანაც ინფორმაციის უქონლობა ბიზნესებზე კლავს საფონდო ნაზარს. ინფორმაციის ასიმეტრიულობის პრობლემა კარგად ააქვს განხილული სტიგლიცს (ნობელიანტს). საფონდო ბაზარი კიდე უფრო ზრდის საფინანსო ბაზრის ლიკვიდობას და ამავე დროს ხელს უწყობს დროულად იქნას შემჩნეული წამგებიანი დარგი, შემდეგ იოლად ხერხდება ამ ბიზნესიდან გამოსვლა და ახალ მომგებიან დარგში კაპიტალის გადანაწილება, ანუ კაპიტალის უფრო ოპტიმალურ დალაგებას უწყობს ხელს.
    ის, თუ როგორ შეიძლება მოხერხდეს ეს ყველაფერი შედარებით უმტკივნეულოდ, აღწერილი მაქვს შემდეგ ბმულზე:
    https://zazatsikoridze.wordpress.com/2010/10/17/უნაღდო-ანგარიშსწორების-მ/
    რაც ზემოთ დავწერე ეს არ იქნება მაინც საკმარისი ეკონომიმიკის კარგად ასამუშავებლად. გარდა ამეებისა კიდე ბევრი რამის გაკეთება მოუწევს მთავრობას. მან უნდა იზრუნოს ახალი ტექნოლიგიების დროულად (ხაზს ვუსვავ , დროულად მოიძიებას, რაგდანაც ახალ ტექნოლოგიას დიდი მოგება მხოლოდ მაშინ მოაქვს როცა იგი ახლია ჯერ კიდე) მოძიებაზე და მისი ათვისების გამარტივებაზე. უნდა დაეხამროს მათ ახალ ბაზრებზე გასვლაში. ყველაფრის მიუხედავად, მაინც ძნელი იქნება კერძო პირებისათვის ისეთი მსხვილი საწარმოების დაფუძნება, როგორიცაა მაგალითად მანქანათმშენებლობა. ასეთი კაპიტალტევადი საწარმოები სახელმწიფოს უშუალო დახამარების გარეშე ვერ ამუშავდება. კიდე ბევრი რამ არის საჭირო, მაგრამ ძალიან გაგვიგრძლედება და უბრალო მკითხველისათვის შეიძლება მოსაწყენი იყოს.

    • საფონდო ბაზრის ეფექტურად ამუშავებისათვის, როგორ სტიგლიცი ამტკიცებს, საჭიროა ასევე მცირე აქციების მფლობელთა ინტერესების დამცავი კანონების მიღებაო, თორემ მენეჯერები და მსხვილი აქციონერები მათ ხარჯზე მეტ შემოსავალს მიითვისებენო.
      ყველაფრის შემდეგ კიდეც რომ ამუშავდეს საქართველოში საფონდო ბაზარი კარგად იგი მაინც ვერ მოახერხებს ძალიან მსხვილი(მილიარდიანი) ინვეტიციებისათვის საჭირო კაპიტალის მობილიზებას, იმ მარტივი მიზეზის გამო საქართველო და საქართველოს ეკონომიკა, მაინც ვერ გახდეება ისეთი მსხვილი როგორიცაა ამერიკის, იაპინიის, თუ ინგლისი. ამხელა კაპიტალი ძნელი დასაჯერებელია, რო საფონდო ბაზარზე იტრიალებს, ამიტომ ასეთი ძალიან მსხვილი და ამავე დროს ძალიან საჭირო საწარმოების აშენებაში და ფეხზე დაყენებაში მაინც სახელმწიფოს დახმარება აუცილებელი იქნება. საფონდო ბაზარმა შეიძლება რამდენიმე ათეულ მილიონიანი საწარმობის შექმნა მოახერხოს კიდეც, მარა მილიარდიანი ინვესტიციების მობილიზებას ალბათ ვერ მოახერხებს.
      ასევ ვერ მოხერხდება ალბათ უახლესი ტექნოლოგიების საწარმოების დროულად აშენება ავტომატურ რეჟიმში, მხოლოდ საფონდო ბაზრის მეშვეობით, რადგანაც საქართველოში ალბათ დიდ ხანს არ იქნება ჯერ კიდე ისეთ დონეზე მეცნიერება და საზოგადოება, რომ მსოფლიოს უახლესი ტექნოლგიები სასწრაფოდ გახდეს ჩვენი საზოგადოებისათვის თავისთავად ცნობილი. ამიტომ ასეთი საწარმოების დროულად შექმნაშიც ალბათ ხელისუფლების დახმარების გარეშე შორს ვერ წავალთ.

    • თუ საწარმო მთლიანად სესხებით არის დაფინანსებული, მაშინ ვერცერთი საწარმო ამ ტვირთს ვერ აწევს თუნდაც უპროცენტო იყოს სესხი და მხოლოდ ძირის გადახდა უწევდეს. ესეც არის კიდე ერთი მიზეზი თუ რატომ არ შეიძლება მარტო საბანკო სესხებით საწარმოების დაფუძნება. საპაიო კაპიტალი უნდა იყოს ძირითადი ნაწილი და მხოლოდ მცირე ნაწილი შეიძლება იყოს კრედიტით დაფინანსებული. სესხის ძირის გასტუმრებას თუ მთლიანად სესხზეა საწარმო, დამწყები კი არა ძლიერი საწარმოც ვერ მოახერხებს.
      ასე რომ სტარტაფების მარტო ბანკების მეშვეობით ამუშავება ცოტა უტოპიურია, ან ნაკლებ ეფექტური იქნება.

      • როცა კომპანია იქმნება მხოლოდ საბანკო სესხებით მას ძალიან გაუჭირდება ამ სესხის ძირის დაფარვაც კი, ხოლო როცა კომპანია იქმნება საპაიო კაპიტალით, მაშინ მას ეს ტვირთი არ აქვს და არ ჭირდება სტარტაფზევე სესხების უკან დაბრუნება და ამიტომ ასეთ კომპანიას გადარჩენის მეტი შანსი აქვს ვიდრე საბანკო სესხით დაფინანსებულ სტარტაფს, თუნდაც სულ უპროცენტო სესხით მოხდეს მისი შექმნა.

  9. საერთოდ ცნობილია რომ ტექნოლოგიების განვითარება ისე იწვევს საზოგადოების გამდიდრებას, რომ პრაქტიკულად არავინ ზარალდება. ახალი ტექნოლოგია ნიშნავს იმას, რომ უფრო იაფი რესურსებით, ან ნაკლები რესურსებითა და დანახარჯებით უფრო იაფად ხდება საჭირო პროდუქტების წარმოება. ეს კი ყველას გამდიდრებას იწვევს.და ძალიან სასურველია მთელი საზოგადოებისათვის. ახალი ტექნოლოგიები იწვევს შრომის ნაყოფიერების ზრდას.
    ვაჭრობის შემთხვევაში კი იშვიათ შემთხვევებშია ვაჭრობა სამართლიანი, მხოლოდ იდეალურ ბაზრებზე ხდება სამრთლიანი გაცვლა პროდუქტების. ხშირ შემთხვევაში ბაზრები გარკვეული ობიექტური და სუბიექტური მიზეზების გამო (მიზეზები მართლაც შეიძლება იყოს ობიექტურიც, სუბიექტურთან ერთად, გარკვეულ დარგებს ბუნებრივად ახასიათებს ბარიერები ახალი მოთამაშეებისათვის ბაზარზე შესვლის საწინააღმდეგო, ზოგან კი კომრუმპირებული მთავრობა ქმნის ხელოვნურად ოლიგოპოლიურ ბაზრებს) არასრულყოფილია, ამიტომ ვაჭრობის დროს ხშირად ხდება უსამრთლო გაცვლა, ერთი უფრო მეტს იხდის საქონელში ვიდრე იდეალური ბაზრის პირობებში გადაიხდიდა და ამით მდიდრდება მეორე მხარე,. საერთაშორისო ბაზრები ამ კუთხით არ რეგულირდება, მარტო ბაზრებზე შეღწევადობის ბარიერების მოხსნას ითხოვენ ხოლმე განვითარებული ქვეყნები, მათ კი ისეთი მაღალტექნოლოგიური დარგები აქვთ განვითარებული, რომ საერთაშორისო ბაზრებზე ცოტა კონკურენტი ყავთ, რის გამოც ამ ვაჭრობიდან ძალიან მოგებულები გამოდიან. ანუ ისინი მიდრდებიან ახალი ტექნოლოგიების დადებითი გავლენითაც და საერთაშორისო ვაჭრობიდანაც.
    საერთოდ როგორც ზემოთ ვთქვი ახალი ტექნოლოგების დანერგვა თავისთავადაც იწვევს საზოგადოების სამართლიან გამდიდრებას, მაგრამ რეალურად ის ქვეყანა მდიდრდება უფრო მეტად ვინც ასევე წარმატებულად ვაჭრობს საერთაშორის ბაზრებზე. ამ დროს ისინი ახრეხებენ სხვისი ნედლეულის და პროდუქტების იაფად ხელში ჩაგდებას, რადგანაც ძალიან მაღალ ფასში ყიდიან თავის მაღალტექნოლოგიურ ნაწარმს.
    ასე რომ ხელისუფლებამ ახალი და მაღალი შრომისნაყოფიერი ტექნოლოგიების დანერგვის პარალელურად უნდა ეცადოს საერთაშორის ვაჭრობაშიც მიაღწიოს წარმატებას. სწორედ ამიტომ ხდება ასე დაჟინებით მოთხოვნა დასავლეთის მხრიდან, რომ სხვის ბაზრებზე დაუბრკოლებლად შეაღწიონ.

  10. ეკონომიკაში მნიშვნელოვანია რას აკეთებ და რა ტემპში. ჯერ უნდა იცოდე რა აკეთო და მერე ეს ყველაფერი სწრაფად უნდა აკეთო, თუ გინდა ეკონომიკის ზრდის ტემპი გქონდეს მაღალი. რაც არ უნდა სწორად აკეთო, თუ ნელა აკეთებ, ზრდის ტემპი მაინც დაბალი დარჩება. არადა თუ გინდა დროზე მიაღწიო ნორმალურ ცხოვრებას, ეკონომიკის ზრდის ტემპი იმაზე მეტი უნდა გქონდეს ვიდრე განვითარებულ ქვეყებს ააქვთ, წინააღმდეგ შემთხვევაში მანძილი ჩვენს შორის კიდე უფრო გაიზერდება, ანუ კიდე უფრო ჩამოვრჩებით განვითარებულ ქვეყნებს.

  11. არც იაპონიას და არც სამხრეთ კორეას არ ყავთ მსოფლიო დონის მეცნიერები საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში, არც მსოფლიოში ცნობილი უმაღლესი სასწავლებლები არ ააქვთ, მიუხედავად ამისა მსოფლიოში ყველაზე მაღალტექნოლოგიურ საყოფაცხოვრებო ტექნიკას აწარმოებენ და საკამოდ მომგებიან ფასებში ყიდიან მსოფლიო ბაზრებზე. ეს იმიტომ რომ ყიდულობენ ან იპრავენ ახალ ტექნოლოგიებს, აუმჯობესებენ მათ ცოტათი და ისე ყიდიან ბაზრბეზე. ამისათვის კი საჭიროა მაღალი დონის ინჟინრები და არა მეცნიერები.
    მეცნიერები მთელი მსოფლიოდან ჩადიან ამერიკაში, სადაც ხდება სრულიად ახალი ტექნოლოგიების შექმნა. ეს კი საშუალეაბს იძლევა ახალი პროდუქტების მოგონების, რაც ყველაზე მეტ მოგებას იძლევა, მეორეს მხრივ მეცნიერული კვლევები ძალიან ძვირი ჯდება. ამიტომ ამერიკის გარდა ამას წარმატებით ვერავინ ახერხებს. როცა იცი რომ ამერიკაში რაღაც მოიგონეს, კიდეც რომ არ მოიპარო ტექნოლოგია, ან იყიდო, მაშინ მაინც უფრო ნაკლები უჯდება სხვებს, რადგანაც სხვა ქვეყნებმა უკვე იციან რომ ის მიმართულება კვლევებში პერპსექტიულია და სხვა მიმართულებებით კვლევებში ფულებს აღარ ყრიან.
    ჩვენც სწორედ ასე უნდა მოვიქცეთ. ინჟინრები გვჭირდება და ისეთი დონის სპეციალისტები მეცნიერებაში და ტექნიკაში, რომლებიც სასწრაფოდ მოახერხებენ გამოგონებულის გადმოღებას და შესწავლას. ეს ბევრად უფრო იაფია და უფრო მომგებიანი.

    • იაპონიამ ბოლო წლებში მიაღწია გარკვეულ წარმატებებს საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში. ასე რომ ჯერ ეკონომიკაში მოახერხა უახლესი ტექნოლოგიების ათვისება და მერე მოახერხა საბუნებისმეტყველო მეცნიერების განვიტარება. იმ პერიოდში როცა ეკონომიკის ყველაზე მაღალი ზრდის ტემპი ქონდა მეცნიერება ჯერ კიდე არ ქონდა მაღალ დონეზე.

  12. ჯოზეფ სტიგლიცის წიგნში ,,გლობალიზაცია და მისი თანამედროვე უკმაყოფილება” ( 2012 წლის ქართული გამოცემა) 20 გვერდზე აღწერილია, თუ რატომ შეცვალა სავალუტო ფონდმა და მსოფლიო ბანკმა რეიგანის და ტეტჩერის მოსვლის მერე თავიანთი პოლიტიკა და იმის მაგივრად რომ სწორი რჩევები მისცენ გაჭირვებულ ქვეყნებს აძლევენ არასწორ რჩევებს.
    აქ არ წერია ის თუ რა მიზანი აქვს ამას ყველაფერს. ეს ყველაფერი კეთდება იმიტომ რომ ხელოვნურად შექმნან კრიზისები მსოფლიოში, რომ მერე ამ ამღვრეულ წყალში თევზი დაიჭირონ. როცა კრიზისს ქმნიან ხელოვნურად, იწყებენ ლაპრაკს, რომ ამ კრიზისის დასაძლევად საჭიროა რაიმე ახალი მასონური გლობალური მასშტაბის დაწესებულების შექმნა, რომ რიგმა ქვეყნებმა თავისი სუვერენული უფლების ნაწილი გადასცენ ამ დაწესებულებებს. მერე კიდე ისეთ რჩევებს აძლევენ ამ ქვეყნებს, რომელიც ხშირად ამწვავებს კრიზისებს და ეს ქვეყნები იძულებულნი ხდებიან ახალი სესხები (ამ სესხებს თავის მასონების ხელში აგდებენ ამ ქვეყნებში და ამ ფულით თვითონ ისინი მდიდრდებიან, მათი მასონი აგენტები. ეგენი არამიზნობრივად ხარჯავენ ამ ფულს სპეციალურად, რომ მერე სახელმწიფო კიდე უფრო მეტად დამოკიდებული გახდეს მასონურ ინსტიტუებზე, პარალელურად კი თვითონ მდიდრდებიან ამ ფულით. ეს ფული კი ხალხს აწვება ვალად) აიღონ ამ გლობალური ფინანსური ინსტიტუებიდან, რომლებიც ამერიკის სახაზინო დეპარტამენტრის მიერ იმართებიან და შემდეგ ამ ვალების ნაცვლად ისევ რაიმე პოლიტიკური უფლების დელეგირებას ითხოვენ იმ ქვეყნებიდან. ასე ქმნიან გლობალურ ინსტიტუებს რომელთა ხელშიც ნელ-ნელა გადადის პატარა სუვერენული სახელმწიფოების სუვერენიტეტი.
    ამიტომ სტიგლიცი იძლევა რჩევას, რომ სესხები ამ ინსტიტუებიდან კი არ აიღოთო არამედ კერძო ბანკებიდანო, იმათ არ ააქვთ იმხელა საცეცები მსოფლიოში და თუ სესხს ვერ გადაიხდით ეგ მაგათი თავისტკივილი უფრო იქნება ვიდრე თქვენიო, მაშინ როცა სავალუტო ფონდი და მსოფლიო ბანკი სისხლს გამოგწოვენო, რადგანაც მათ უკან ამერიკის სახელმწიფო და უამრავი ბერკეტები დგასო.
    კერძო ბანკიდან სესხის აღების ხერხსაც ასახელებს. კერძოდ გამოაცხადეთ ტენდერი რაიმის ასაშნებელადო და ის უცხოური კომპანიები, რომლებიც ამ ტენდერის მოგებას მოინდომებენ თვითონ მოახერხებენ სესხის აღბას მათი მომსახურე ბანკიდანო.

  13. ზედა კომენტარის გაგრძელება; რეიგანისა და ტეტცერის მიერ ხდდებოდა საბაზრო ეკონიმიკის გაფეტიშებაო.
    მე კი დავამატებ, რომ ეს ხდებოდა იმისათვის რომ საბჭოთა კავშირისათვის გამოეთახარათ ძირი, თორემ საბაზრო ეკონომიკას ძალიან ბევრი ნაკლი აქვს, რომელიც სახელმწიფო თავისი კომპეტენტური ჩარევით უნდა შეასწოროს. იმის მაგივრად რომ საბაზრო ეკონომიკაზე ეთქვათ სრული სიმართლე მის ნაკლოვანებბს ჩქმალავდნენ და ახდენდნე საბაზრო ეკონომიკის იდეალიზებას. რაც სამწუხარიდ საბოთა კავშირში მცხოვრებმა ეკონომიკაში გაუთვითცნობიერებულმა ხალხმა როგორც უეჭველი ჭეშმარიტება ისეთ სტერეოტიპად ჩაიბეჭდა თავში და დღეს უამრავ შეცდომებს უშვებენ ეკონიმიკაში.
    გარდა ამისა ამას ყველაფერს ქონდა მეორე მიზეზიც, როცა უკიდურეს მემარჯვენე იდეოლოგიას უმართებულოდ აპიარებდნენ ამას სხვ მიზანიც ქონდა. ამ იდეოლოგიით გამართლებულია მილარდერების არსებობა, ეს კი მათ იმაში ჭირდებათ, რომ მსოფლიო საიდუმლო მასონური მთავრობისათვის უფრო იოლია რამდენიმე ასეული მილიარდერის მართვა ვიდრე მილიარდობით ადამიანების. თუკი ერთი მუჭა ადამიანების ხელში მოაქცევენ მთელს მსოფლიოს რესურსებს და ბერკეტებს, მაშინ უფრო იოლი ხდება მსოფლიოს მართვა მასონების მხრიდან. ამ რამდენიმე ასეულ ადმაინებს კი ისინი უკუღამრთი სექსუალური კომრპმატებით მართავენ, რომელთაც ეს ხარბი ადმაინები გამდიდრებისა და მათი მხარდაჭერის სანაცვლოდ თვითონვე ტოვებენ მათთან ერთგუკების და მორჩილების სანაცვლოდ. მათ იჯახის წევრების მასევე გათახსირებას სთხოვენ, თუ უნდათ, რომ ქონება სიკვდილის მერე არ დაკარგონ, თორემ ისე ამდენ მილარდებს ვერ ანდობენ.
    ეს კომპრომატები სექსუალური ხასიათის იმიტომაა, რომ ადამიანთა ვიწრო წერეში შეიძლება მათი ჩადენა და შესაბამისად საიდუმლოდაც უფრო იოლი შესანახია, ვიდრე საჯარო სამსახურში ჩადენილი დანაშაული.
    ზემოთ ნათქვამი სხვა არაფერია, თუ არა ეშმაკისათვის ფულისა და თანამდებობისათვის სულის მიყიდვა, რადგანაც ფულის გულისათვის კადრულობენ ამაზრზენ რაღაცეებს. ჩვეულებრივ ადამიანების უმრავლეოსობა ათეისტია, მაგრამ მასონებმა იციან, რომ მათი ძალა სატანისაგანაა და თაყვანს სცემენ მას და მშვენივრად იციან, რომ ღემრთიც არსებობს და სატანაც, რადგანაც მათ იციან რომ ყევალფერს სატანისტური მეთოდებით მიაღწიეს და არა ნიჭითა და შრომით.
    იმის გამო რომ მთელს მსოფლიოში საკავანძო თანამდდებობებზე უკვე სულ მასეთი მეტრაკე მასონები არიან, ამიტომ ისინი ცდილობენ მთელი მსოფლიო ისე გახრწნან როგორც თვითონ არიან, რომ ასეთ გარყვნილ საზოგადოებაში თავი უფრო კომფორტულად იგრძნონ.

  14. სტიგლიცი თავის წიგნში ,,გლობალიზაცია და მისი თანამედროვე უკმაყოფილება” 129-ე გვერდზე წერს, რომ აზიური სასწაული (აზიის ეკონომიკას მე 20 ნწელი ვსწავლობდი და კარგად ვიციო) მთავრობის აქტიური ჩარევის შედეგად მოხდაო და მან ცხადყო მტავრობის როლის მნიშვნელობა ამ საქმეშიო. ჩვენთან კი საპირისპიროს ამტკიცებენ. აზიამ იმიტომ მიაღწია იმ შედეგებს, რომ საერთაშორისო საიფნანსო ინსტიტუების ჭკუაზე არ დაიდოდაო.
    იქვე წერს, რომ აზიის სასწაულში დიდი მნიშვნელობა ქონდა იმას, რომ იქ მაღალი იყო დანაზაოგები და მერე ამ დანაზოგებს მთავრობა სწორ დაგრბეში დებდაო. ანუ მომგებიან დარგებში, სწორად შერჩეულ დარგებში. არსად არ წერია, რომ ეს სასწაული უცხოეთის ინვესტიციებსი ხარჯზე მოხდა. ამ ქვეყნებმა საკუთარი რესურსების სწორად დაბანდება მოახდინეს. უცხოურ ინვესტიციების აუცილებლობაზე ლეგენდები დასავლეთშა და მის აქაურ აგენტებს აწყობთ, რომ მათი ხელის და დიქტატის შემყურედ გვაქციონ.
    მაგალითად იაპონიაში უცხოელების ინსვესტიციაზე ლაპარაკიც კი ზემდეტია, იქ უცხოელს არცერთ ბიზნესში არ გაახარებენ. ყველაფრი საკუთარი მწირი რესურსების სწორად დაბანდებით მიაღწიეს თავის დროზე, ახლა კი ამერიკის ეკონომიკის ყველაზე მსხვილი ინვესტორები თვითონ არიან.
    სტიგლიცი იქვე აღნიშნავს, რომ არცერთ ქვეყანას არ მოუხერხებია ისეთ მაღალი გადასახადების პირობებში ისეთი დანაზაოგები ეკეთებიათ როგორც აზიის ქვეყნებსო.
    მეც მაქვს სტატია სადაც მიწერია,რომ დიდი უმუევრობის პირობებში, როცა საფინანსო ინსტიტუტები მთლად კარგად ვერ მუშაობენ და ხალხი ფულს მუთაქებში ინახავს, ჯობია გადასახადებით ამოიღოს სახელმწიფომ ფული, ამითი ხალხს უწევს მუთაქებში ჩადებული ფულების ამოღება და მერე ეს ფული სწორად უნდა დააბანდოს საჭირო დარგებში.
    თუმცა ფული გაჭირვებული ფენებიდან კი არა, მაღალშემოსავლიანი ფენებიდან უნდა იქნეს ამოღებული.
    საერთოდ 30% მდე გადასახადები არ ამცირებს წარმოების სტიმულებს. წარმოების სტიმულების შემცირება იწყება 70%-იანი გადასახადების შემედეგ. ასე რომ 30% მდე გადასახადები არაფერს გააფუჭებს, პირველ ეტამპზე, როცა ხელისუფლების აქტიური ჩარევაა საჭირო. უფრო პირიქითაც კი შეიძლება მოხდეს კომპეტენტური მთავრობის პირობებში.

  15. ფინანსური და კაპიტალის ბაზრების ზედმეტი ლიბერალიზაცია შეიძლება სახიფათო აღმოჩნდეს. როცა უცხოური ბანკები თავის ფილიალებს ხსნიან აქ, ეროვნულ ბანკს უჭირს ფულადი მასის კონტოლი ქვეყანაში. უცხო ბანკების ფილიალებს შეუძლაით დიდი რაოდენობით ფული უცებ შემოიტანონ და მერე უცებ გაიტანონ ქვეყნიდან, ამას ქვია ,,ცხელი ფული”. ამას კი მოჰყვება ეკონომიკური კრიზისი. ასე რომ მტრულმა სახელმწიფოებმა ჩვენი საფინანსო ბაზრების ზედმეტი ლიბერალიზაცია შეიძლება გამოიყენეონ ხელოვნური კრზისიების მოსაწყობად. მით უმეტეს რომ ჩვენისთანა პატარა ქვეყანაში ასეთი ტიპის კრიზისების მოსაწყობა დიდი რესურსები არ არის საჭირო და ამიტომ უფრო იოლია. ეს ყველაფერი ინიღბება სავალუტო სპეკულაციებით. საერთოდ ნებისმიერი სპეკულაციები იწვევს ფასების მერყეობას, რაც აფუჭებს პროგნოზირებადობას და იწვევს კრიზისებს. პროგნოზირებადობისათვის ყველა სფეროში სტაბილურობაა საჭირო.
    ეკონომიკურ კრიზისებს ასევე ხშირ შემთხვევაში იწვევს სამშენებლო დარგებში ბუშტების და ფასების ხელოვნურად ზრდა, რაც მიიღწევა ზედმეტი ოპტიმისტური განწყობებით მშენებლობაში, შედეგად დიდი კაპიტალის მიიმართება ამ სფეროში და მერე როცა ბუშტი სკდება მშენებლობა ჩერდება და იწყება დიდი კრიზისი.
    ზოგჯერ ასეთი კრიზისის გამწვევაც შეიძლება ხელოვნიურად. შეიძლება დიდი ფული მიმართონ ბანკებმა ამ სფეროში და მერე რაიმე მიზეზით დაფინანსება შეწყვიტონ. ჩემი აზრით ასეთი იყო 2008 წლის კრიზის საქართველლში, რომელიც რეალურად მაისის თვეში დაიწყო ,,საქართველოს ბანკიდან”. საბაბი იყო ცუდად გაცემული სესხები, ძირითადად განვადებები, რამაც დაარტყა ბანკის ლიკვიდობას.
    მეორეს მხრივ ამ განვადებებით მოხდა უცხოური წარმოებების დაფინანსება, ჩვენ კი გაგვეზარდა საგარეო ვალები.

  16. ზედა კომენტარის გაგრძელება. იმის გამო რომ ,,საქართველოს” ბანკსა და ,,თიბისის” ლიდერის პოზიციები უკავიათ ქართულ ბაზარზე, ამიტომ სხვა ბანკები ბაძავენ მათ და ავტომატურად ირჩევენ იმ პოლიტიკას რასაც ისინი აკეთებენ. ამას ლიდერის მიყოლა ქვია მიკროეკონომიკაში. ამიტომ მიუხედავად იმისა, რომ სხვა ბანკებს არც ისე მწვავედ ედგათ ლიკვიდობის პრობლემა, ,,საქართველოს ბანკის” საქციელით შეშინებულებმა თვითონაც შეაჩერს სესხების გაცემა, რამაც კრიზისი კიდე უფრო გააღრმავა. ამიტომ ამ ორი მსხვილი ბანკების კონტროლი მნიშვნელოვანია.

  17. ეკონომიკა შეიძლება სწრაფად იზრდებიდეს, ზრდის ტემპი შეიძლება მაღალიც იყოს როგორც მიშას დროს, მარა ქვეყანა მაინც არასწორი გზით მიდიოდეს. რადგანაც ეკონომიკას როგორც სტიგლიცი ამბობს შეუძლია რამდენიმე წონასწორობაში გავიდეს, ეს იმა ნიშანვს, რომ შეიძლება მაღალი ტემპებით მივაღწიოთ სრულ დასაქმებას, მაგრამ ეს წონასწორობა შეიძლება სულაც არ იყოს ოპტიმალური, ანუ მიუხედავად სრული დასაქმებისა შეიძლება ქვეყანაში ისეთი დარგები განვითარდეს, რომლებიც არ არის მაღალ მომგებიანი. შესაბამისად ხალხს კი ექნებათ
    სამუშაო, მაგრამ ანაზღაურება ექნებათ დაბალი. მიშას გზით უკეთეს შემთხვევაში შეგვეძლო ესპანეთის დონისათვის მიგვეღწია. ეს იქნებოდა მაქსიმუმი იმ გზის,. რადგან ტურიზმით იმაზე მეტის მიღწევა ალბათ შეუძებელია რასაც ესპანეთმა მიაღწია. უფრო რეალურია რომ სადღაც ეგვიპტის, ან საბერძნეთის დონეს მივაღწევდით.
    როცა ხელისუფლება ენერგიულად იქცევა შეიძლება ეკონომიკის ზრდის ტემპი მართლაც მაღალი იყოს. ეს იგივეა, რომ სპიდომეტრმა აჩვენოს თუ რა სიჩქარით მოძრაობს მანქანა, მაგრამ ეს მაჩვენებლი არ აჩვენებს სწორი მარშრუტით მოძრაობს თუ არა მანქანა. ამაშია მიშას ფოკუსი.
    იმის გამო რომ ენერგიულად იქცეოდნენ ნაცები ზრდის ტემპი მაღალი იყო, ეს კარგია, მარა
    ტურიზმის გზით სიარული , როგორც ზემოთ აღვნიშნე არ იყო სწორი მარშრუტი. ქვეყანაში შრომატევადი დარგები განვიტადებოდა და მიუხეადვად იმისა რომ შეიძლება ხალხს ქონოდა სამუშაო, მაინც დაბალი ექნებიდათ ანაზღაურება და მაინც ვერ გამდიდრდებოდნენ.
    ამიტომ მაღალ ტემპთან ერთად საჭიროა სწორი გზით სიარულიც და მაღალტექნოლოგიური და მომგებიანი დარგების განვიტარება, შრომატევადის ნაცვლად. ამას კი ბაზარი ხელისუფლებისაგან დამოუკიდებლად და დახამრების გარეშე ამ ეტაპზე ვერ იზამს საქართველოში.

  18. გადასახდების შემცირება ამ ეტაპზე საქართველოსათვის არ არის სწორი გზა. ჯერ აქართველოში არ შექმნილა ისეთი ეკონომიკური ინფრასტქრუქტურა როგორც ფინასური, ისე საკანონმდებლო, ასევე არ ჩამოყალიბებულა საფონდო ბაზარი. არ გვაქვს ისე განვითარებული სამეწარმეო
    სული და არ აქვს ჩვენს ხალხს სამეწარმეო გამოცდილება, ამიტომ ინვესტიციების სტიმულირებისათვის ჯობია სახელმწიფომ აიღოს დასაწყის ეტაპზე ეს ფუნქცია ხელში, ვიდრე კაპიტალი დატოვონ კერძო პირების ხელში. ისინი ეფექტურად მას ამ ეტაპზე ვერ გამოიყენებენ და ან შრომატევად დარგებში ჩადებენ(სტატიაში მითითებული მიზეზების გამო), ან დროულად ვერ მოახდენენ ინვესტირებას, შეინახავენ გარკვეული დროით სახლში ფულს და ეს მხოლოდ ინფლაციას გამოიწვევს. ამიტომ ამ ეტაპზე ჯობია სახელმწიფომ გადასახდები ამოიღოს ენერგიულად რომ უქმად არ დარჩეს მოსახლეობას სახლებში, ან თუნდაც ბანკებში ფული
    და ამ გადასახადებით მოახდინოს ინვესტირება საჭირო დარგებში.
    მხოლოდ მას შემდეგ რაც ყველა საჭირო ინფრასტრუქტურა შეიქმნება, გამოცდილებას შეიძენენ. დაგროვდეა კაპიტალი, ცოდნა, ტექნოლოგიები და გამოცდილება მერე სახელმწიფოსათვის უკეთესიც იქნება ეს ფუნქცია ხალხს გადაულოცოს დაუტოვოს ფული ხალხს გადასახდების შემცირებით და ეკონომიკა რომელშიც უკვე ყველა საჭირო ინსტიტუტი, თუ ინფრასტრუქტურა იქნება შექმნილი ავტომატურ რეჟიმში მოახერხებს სწორ დარგებში ინვესტიურებას. თუ გადასახდბს შევამცირებთ (იმ ახალ პირობებში) და ხარჯებს გაზრდის სახელმწიფო, სესხების აღების ხრჯზე, ასეთ პირობებში ბაზარი უკეთ მოძებნის თუ სად უმჯობესია ინვესტირება, მაგრამ ამ ეტაპზე ამის გაკეთება, მხოლოდ შეანელებს ინვესტირების პროცესს და არასწორი მიმართულებით გაუშვებს ჩვენს ისედაც მწირ კაპიტალს და გაზრდის ინფლაციას.
    გარდა ამისა ინვესტორს ჭირდება ოპტიმისტური განწყობა და ერთმა ჭორმაც კი შეიძლება ეს განწყობა გააქროს. ამიტომ ამ ეტაპზე ბიზნესმენების ხასიათის იმედად ყოფნა არ იქნება სწორი.
    სამეწარმეო სული ყველაზე მეტად ინგლისურენოვან ქვეყნებშია განვიტარებული. ხოლო ევროპის ქვეყნებში სადაც სამეწარმეო სული ჩვენზე მეტად არის გავრცელებული, სახელმწიფო მაინც ეხმარება ეკონომიკას. იქაც ისევე როგორც აზიის წარმატებულ ქვეყნებში სახელმწიფო ეხმარება კერძო მეწარმეებს ახალი საწარმოების შექმნაში, ან თვითონ ქმნიან და მერე პრივატიზებას უკეთებენ. ზოგჯერ მეწარმეების უკანაც კი სახელმწიოფ დგას, ხოლმე, მარა ჩემი აზრით ეს კორუფციას კარგ ნიადაგს შეუქმნის, ამიტომ ჯობია სახელმწიფომ თვითონ დააყენოს ფეხზე საწარმო და მერე გაყიდოს. ახალი მფლობელი რომლესაც რეალური ღირებულება ექნება გადახდილი საწარმოში უფრო მოუფრთხილდება ამ წარმოებას.
    ასე რომ ამ ეტაპზ როცა სახელმწიფოს აქტიური ჩარევა აუცილებელია ეკონომიკისათვის, მას სჭირდება ფულიც ამის გასაკეთებლად და ამ ეტაპზე უფრო ეფექტურად სწორედ კომპეტენტური ხელოისუფლება უფრო მოახერხებს მის განკარგვას. მერე კი ეს ფუნქცია უკვე ზედმეტი გახდება ხელისუფლებისათვის და ჯობია საბაზრო ძალებს გადაულოცოს, მას შემდეგ რაც ბაზარი სწორად და ეფექტურად დაიწყებს ფუნქციონირებას.

    • საქართველოში გადასახადები ისედაც არ არის დიდი. სტიგლიცი წერს, რომ აზიის ქვეყნებში გადასახადები საკმაოდ მაღალი იყო, მარა მაინც მოახერხეს ეკონომიკის სწრაფი ტემპით განვითარებაო. მთავარია ისეთი კანონები და პოლიტიკა ქონდათ, რაც დაზოგვას და ინვესტირებას უწყობდა ხელსო.

      • იმის მიუხედავად, რომ ქუთაისში გახსნეს ინდუსტრიული ზონა, ხოლო ფოთში თავისუფალი ეკონომიკური ზონა, ამას მაინც არ გამოუწვევია ინვესტიციების მოზიდვა, გარდა ერთეული გამონაკლისი ინვესტიციისა. პრაქტიკულად უნდა ითქვას, რომ ამ ზონებმა არ გაამრთლა. მე ამაზე ვწერდი კიდეც ჩემს ბროშურაში.
        ეს ამტკიცებს იმას, რომ ინვესტიციების მოზიდვის საქმეში უმთავრესი ფაქტორი სულაც არ არის გადასახადების სიმცირე. პირველი რიგის მნიშვნელობის არის, ინვეტორისათვის ნაცნობი კულტურული და პოლლიტიკური გარემო, მხოლოდ ამის შემდეგ ააქვს მნიშვნელობა გადასაახდებს. თუ კულტურული გარემო რამდენიმე ქვეყანაში ნაცნობია ინვესტორისათვის ერთნაირად, მაშინ ამათგან იმას აირჩევს ინვესტირებისათვის სადაც ნაკლებია გადასახადები. ასეთი არჩევანი ააქვს ინგლისურენოვან ქვეყნებში. ხოლო როცა კულტურული გარემო უცხოა, მაშინ გადსახადებს დიდ მნიშვნელობას არ ანიჭებენ.
        ინვესტორისათვის საჭიროა რომ ის ქვეყანა იყოს მისთვის ადვილად პროგნოზირებადი და იმ ქვეყანაში იყოს მისთვის ოპტიმისტური მოლოდინები. ასე რომ კულტურულ გარემოსთან ერთად საჭიროა რომ ზოგადი პოლიტიკური და ეკონომიკური სიტუაციაც მისაღები იყოს ინვესტორისათვის. ასე რომ ამრტო გადასახადებზე აპელირება საქმის ძალიან გამარტივებაა და ეს აჩვენა კიდეც ზემოთ ნახსენებმა ზონების მაგალითებმა. ამ ზონებმა მომავალში შეიძლება ცუდი როლიც კი ითამაშოს ბიუჯეტისათვის და შეასრულოს სავი ხვრელის ფუნქცია, საიდანაც გადასახადების დამალვას მოახერხებენ ისე რომ იურიდულად მართლები იქნებიან.

      • დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში, კერძოდ საფრანგეთში და გერმანიაში ამოღებული გადასახადები დაახლოებით მშპ-ს 70%-ს შეადგენს, სკანდინავიის რიგ ქვეყნებში კი ის უფრო მეტიც იყო (მოგვიანებით შეამცირეს, მაგრამ მაინც დიდია) დაახლოებით 80% და უფრო მეტიც თუ სწორად მახსოვს.
        საქართველოში კი ამოღებული გადასახდების რაოდენობა არ აღემატება მშპ-ს 30%-ს. ესეც თუ სწორად მახსოვს. ასე რომ აქედან ჩანს რომ საქართველოში გადასახადების ამოღების დონე დაბალია, დაბალი განაკვეთების გამო. ასე რომ როცა საუბრობენ გადასაახადების შემცირებაზე ივიწყებენ რომ აქ გადასახადების ამოღების დონე ისედაც დაბალია.
        აქ მოყვანილი ციფრები შეიძლება მთლად ზუსტი არ არის, მარა იმ რიგისაა რაც წერია.

      • ახლა ნაცების ეკონომიკური ჯგუფის წარმომადგენლები (მემარჯვენეების დემაგოგიით გაბრუებულები, არასწორ ანალიზებს აკეთებენ თუნდაც მიშას დროინდელი ეკონომიკური ზრდის ტემპის გამომწვევი მიზეზების). ვერ ხვდებიან, რომ მიშას დროინდელი ტემპი სინამდვილეში მიშას აქტიურობის ბრალი იყო და იმისი, რომ მიშას ძალით აშენებინებდა სინამდვილეში ბიზნესმენებს საწარმოებს და არა ლიბერლაიზაციის. ლიბერალიზაცია მედიაში იქდადგებოდა, თორემ რეალურად გადასახადებსაც საკამოდ მკაცრად იღებდნენ, ბიზნესმენებაც აიძულებდნენ ფულის ეკონომიკაში ჩადებას და სახელმწიფოც თვითონ აშენებდა კომერციულ ობიექტებს, მაგალითად სსტუმრო პიაცა ბათუმში და სხვა.
        თუ გადასახადებს იღებ და არ ხარჯავ, მაშინ ეს ერთ მნიშვნელოვნად თრგუნავს ეკონომიკას, ამას ნამდვილად ჯობია ისევ არ ამოიღო გადასახადი და ის ფული ხალხში დატოვო. მარა დიდი შეღავათი არ ესაა. მაგალითად სწორედ ასე იქცეოდა ედიკას დროს ხელისუდფლება, მის და უნებურად. არც ფულს იღებდა ბიზნესიდან (ბიუჯეტი ძალიან პატარა იყო) და არც ხარჯავდა, ანუ ფული რჩებოდა ბიზნესში, მაგრამ ამინც არაფერი შედეგი არ იყო. ამას ვერ ხვდებიან ჯაფარიძე და ნაცები. ხო გვაქვს ისტორიული გამოცდილება, მარა ვერ აანალიზებენ.

      • საფრანგეთში საშემოსავლო გადასახადი 78 პროცენტი ყოფილა.

  19. თუ დააკვირდები მდიდარ ქვეყნებს, ამერიკის გარდა ყველას მანქნათმშენებლობა აქვს ეკონომიკის ძირითად დარგად, მაგალითად გერმანია და იაპონია. ესენი ამერიკის მერე მე-2 მე-3 ადგილებზე არიან ეკონომიკის მხრივ. აქედან აშკარაა რომ ეს დარგი ხელსაყრელია. ამერიკა კიდე უფრო წინაა და იქ ცოდნის ეკონომიკაა, იქ ახალი პროდუქტები ქიმნება. ამერიკა ნაღებ იღებს, ეს ქვეყნები კი ამერიკაში შექმნილ ახალ ტექნოლიგიას სასწრაფოდ იღებენ და 10%-ით აუმჯობესებენ და მერე ყიდიან. ამ დროს ამერიკა ამ დარგს თავს ანებებს და სხვა დაგრზე გადადის, კიდე უფრო მომგებიანზე. ასე რომ ამერიკას ვერ გავეჯიბრებით, ეს ქვეყნებიც კი ვერ ახერხებენ გაჯიბრებას. ჩვენ უფრო გერმანიას და იაპონიას ჯობია მივბაძოთ.
    იაპონიამ (იგივე ითქმის გერმანიაზეც თითქმის) დაიწყო ელექტროტექნიკისა და მანქანათმშენებლობის ათვისებით. ამ დარგებში მნიშვნელოვანია მასშტაბის ეფექტი. ანუ საწარმო უნდა იყოს მსხვილი, რომ იგი მომგებიანი იყოს. ანუ უნდა ახერხებდეს დიდირ აოდენობით პროდუქციის გაყიდვას. იაპონიას 150 მილიონიანი ბაზარი აქვს, ამიტომ მისთვი არ იყო დიდად სარისკო ასეთი მსხვილი მანქანათმშენებელი საწარმოს აშენება, რადგანაც, რამე შეცდომები რომ მოსვლოდათ, შეეძლო გარკვეული დროით საკუტარი ბაზარი იმპოერტისაგან დაეცვათ და ამით ზარალას შეამცირებდნენ, ამ დროს კი შეცდომას გამოასწორებდნენ.
    ჩვენ მათგან განსხვავებით სულ 5 მილიონიანი ბაზარი გვაქვს. ამიტომ მანქათმშენებლობით, რომდავიწყოთ ადგილობრივი ბაზარი მანქანების გასაყიდად არ გვეყოფა, საჭირო იქნება უცხოურ ბაზრებზე გასვლა. იქ კი ამ სფეროი კონკურენცია უკვე ძალიან ძნელია. ბევრი ფული უნდა ჩაიდოს ამ დარგში და შეიძლება უცხოურ ბაზრებზე ხელოვნური ბარიერებიც კი შეგვიქმნან. ამიტომ ამ დარგით დაწყების შემთხვეავში დიდია წარუმატებლობის რისკი.
    ჩვენ შემთხვევაში იძულებულები ვართ დავიწყოთ საშუალო ზომის საწარმოებით, რომელიც გამოუშვებს იმ პროდუქციას, რომელიც იმპორტზე შემოდის ჩვენთან და ამრიგად ადგილობრივ ბაზარზე არის საშუალება სამამულო ნაწარმმა ჩაანააცვლოს იმპორტული. თუ რამე შეცდომა მოგვივიდა, ამშინ შეიძლება დროებით ეფექტრუი პროტექციონისტული ზომები გავატაროთ და საწარმო დიდი ზარალისაგან ვიხსნათ. ამასობაში კი შეცდომაც უნდა გავასწოროთ.
    მეორე ეტაპზე უკეთესია ენერგოტევადი დარგების წარმოება განვავითაროთ, რადგანც გვაქვს კარგი შანსი იაფად ვაწარმოოთ ისინი და საერთაშორისო ბაზრებზე წარმატებით გამოვიდეთ.
    შემდეგ უნდა ვნახოთ კიდე რა დარგებში შეგვიძლია წარმატებული საექსპორტო ნაწარმის გამოშვება და იმ დარგს მოვკიდოთ ხელი, მაგალითად ზესტაფონის ფეროშენადნობის მსგავსი.
    სემდეგ ეტაპებზე კი მეცნიერბატევადი დარგები დამანქანთმშენებლობა.

    • მანქანათმშენებლობა ჯობია ეტაპობრივად ავითვისოთ. ჯერ ვთქვათ მაქანების საამწყობრო საამქროს დაარსება(ეს ყველაზე გავრცელებული ხერხია), ან ,,კუზაოების” გამოშვება, ან სხვა ნაწილების წარმოების ათვისება და შემდეგ ნელ-ნელა უფრო რთული დეტალების ათვისებაზე გადასვლა.
      აკუმულატორები და საბურავები ისედაც იყიდება ცალკე მანქანის გარეშე და ამიერკავკასიის ბაზარზეც შეიძლება გათვალო მათი გამოშვება.

  20. ინფრასტრუქტურული პროექტებიდან ჩემი აზრით მნიშვნელოვანი უნდა იყოს შემდეგი პროექტები; ზეკარის უღელტეხილისა და გოდერძის უღელტეხილის. ეს გამოაცოცხლებს მესხეთსაც, ქუტაისსაც და ბათუმსაც. ქუთისისათვის თურქეთში უახლოესი სატრანზიტო გზა აღმოჩნდება ეს გზა. მესხეთს მიეცემა ზღვაზე გასასვლელი და შეიძენს სატრანსპორტო ფუნქციას. გაიზრდება ქუტაისი როლი როგორც უფრო დიდი რეგიონის მოსამსახურისა. გაიზრდება აჭარის ეკონომიკური შემოსავალი და სატრანზიტო ფუნქცია.
    ამავე დროს გოდერძის უღელტეხილი და ავტობანის პარალელური სამხრეთის გზა მნიშვნელოვანია, როგორც პოლიტიკური, ისე სამხედრო და ეკონომიკური კუთხით. რაც მეტი პარალელური გზები გვექნება დასავლეთისა და აღმოსავლეთის დამაკავშირებელი, მით უფრო ზნელი იქნება საქართველოს შუაში გაწყვეტა და ამავე დროს ეს ხელს შეუწყობს რეგიონების ინტეგრაციასა და ეკონომიკურ განვიტარებას.
    ჩემი აზრით საინტერსო პროექტი უნდა იყს ინდოეთის ოკეანესტან შავი ზღვის პორტების დაკავშირება, სომხეთის და ირანის გავლით. ეს სომხდეთს გამოიყვანს ჩიხური მდგომარეობიდან და მისცემს შანს უფრო დამოუკიდებელი პოლიტიკა აწარმოოს რუსეთისაგან.

  21. იმის გამო, რომ საქართველო მთიანი ქვეყანაა, ჩვენთვის საინტერესო უნდა იყოს ავსტრიისა და შვეიცარიის გამოცდიელბა. მაგალითად როგორ ააქვთ მოწყობილი ტრანსპორტი. ცნობილია, რომ მიუხედავად რთული რელიეფისა იქ მატარებლები ისე დადის, რომ მოსახლეობას შეუძლია საათიც კი გაასწოროს მასზე.
    ამას გარდა საინტერესოა დავაკვირდეთ იმ დარგებს, თუ რა დარგები აქვთ მათ განვითარებული მაღალმთიან რეგიონებში და შევეხდოთ თუ რისი გადმოღება შეიძლება იყოს სასარგებლო ჩვენთვის.
    ჩვენთვის საინტერესო უნდა იყოს ნორვეგიის მაგალითიც, რადგანაც ჩვენც ისევე როგორც ნორვეგიას ჰიდრო რესურსი გვაქვს ბევრი (მათ დამატებით ასევე ნავთი და გაზი აქვთ) და დავაკვირდეთ რა დარგების განვიტარებაა ხელსაყრელი ანალოგიური რესურსის პირობებში. ასე თუ ისე ჩვენც გვაქვს ტყიანი მასივები, როგორც ნორვეგიას.
    ბუნებრივია მუდმივად ყურადღებით უნდა ვიყოთ თუ რა კეთდება ამერიკაში ახალი ტექნოლოგიების მხრივ. ასევე მუდმივად უნდა ვაკვირდებოდეთ გერმნიას, იაპონიას, სამხრეთ კორეას, საფრანეგთს, ინგლისს, სკანდინავიის ქვეყნებს, სადაც ეკონომიკა შერეულია და სოციალრუად ორიენტირებული (ჩვენთვის ეს მოდელი ყველაზე უფრო მისაღებია) თუ რა სიახლეებს იგონებენ და ნერგავენ ისინი საკუტარ ქვეყნბებშიდ ა ეკონომიკაში.

  22. ადრე ვწერდი, რომ საქართველოში იმპორტ ექპორტის ანალიზით შესაძლებელი იყო დაგვედგინა, თუ რა საწარმო უნდა აგვეშენებია საქართველოში ნდა რა სიმძლავრის, რომ იმპორტი ჩაგვენაცვლებია ქართული ნაწარმით. როგორც აღმოჩნდა თურმე ტრანზიტული ტვირთების ანალიზიც მოგვცემს კარგ ინფორმაციას, თუ რა საწარმოები და რა სიმძლავრის უნდა ავაშენოთ, რომ ესა თუ ის ნაწარმი გავიტანოთ ამა თუ იმ ქვეყანაში. მაგალითისათვის დღეს თქვეს ტელევიზორში ირანელმა მძღოლებმა, რომ ბულგარეთიდან ირანში საქართველოს გავლით გადაგვაქვსო ემდეეფის მასალაო. ანუ გამოიდს, რომ თუ საქართველო დაიწყებს ემდეეფების წარმოებას ადგილზე, ირანელები ნამდვილად ამჯობინებენ ბულგარეთიდან მის წაღებას საქართველოდან გატანას და ამდენად გვექნება საექპორტო ნაწარმი, რომელიც გვეცოდინება, რომ უეჭველად გაიყიდება ირანში და ისიც კი გვეცოდინება თუ რამდენი შეიძლება იგი ირანში გაიყოდოს და იქიდან კი ვალუტას მივიღებთ. ნუთუ ასე ძნელია, რომ ამას მიხვდეს რომელიმე მთავრობა? ან კერძო მეწარმე? მარა მეწამრეებს სხვ სირთულეებიც ხვდება, რომლის გადაჭრაში მთავრობა უნდა ეხმარებოდეს.

  23. მსხვილი მიწების მფლობელ ფერმერებს, რომლებსაც მიწა დაუმუშავებელი აქვთ აჯარიმებენ. ახალი კანონი მიიღეს. საინტერესოა სანამ ამ კანონს მიიღებდნენ, თუ შეხვდნენ იმ დაუმუშავებელი მიწების მფლობელებს და ჰკითხეს თუ რა პრობლემების გამო არ ამუშაოვებენ ისნი მიწებს? გაარკვიეს მათი ხელისშემშლელი მიზეზები რა იყო? იქნება ჯობდა სანმ გაუთვლელ ჯარიმებზე გადავიდოდნენ ჯერ მათი პრობლემები შეესწავლათ. იქნება დახამრება სჭირდებათ, იქნებ არი რარაც პრობლემა რომლის გამოსწორებიტაც მათ უკვე გაუჩნდებათ სტიმული რომ მიწა დაამუშაოვონ.. ჩვენთან მართვა მარტო ჯარიმები და აკრძალვები გონიათ. მაგ ფერმერებს უფულობისა და კონკურენტუნარიან ტექნოლოგიებზე წვდომის პრობლემა ექნებათ(როგორც ყველა სხვა სფეროში ხდება), რის გამოც ვერ აწარმოებენ და თუ აწარმოებენ ისეთ ძვირ ფასში, რომ იმპორტულს ვერ უწევენ კონკურენციას. იქნება ჯერ ეს პრობლემები მოეგვარებიათ ამ ფერმერებისათვის და დაჯარიმებებზე მერე გადასულიყვნენ, თუ ვინმე სამართლიანი თამაში წესებს დაარღვევდა. მეორე კიდე კარგი იქნებოდა ამ ფერმერებისათვის, რომ ცოტა ხნით მაინც იმპორტულ სქონელზე საბაჟო გადასახადები მოემატებიათ და ცოტა ხნით მაინც მიეცათ მოძლიერებისა და გამოცდილების მირების საშუალება. ტან ეს სავაჭრო ბალანსსაც გააუმჯობესებდა და შიდა ხარჯების მულტიპლიკატორსაც გაზრდიდა.

  24. საერთოდ სანამ რაიმე პრობლემის გადაჭრას დაიწყებენ და როგორც გამოცდილება გვიჩვენებს ამათი პრობლემის გადაჭრა ან ახალი აკრძალვა, ან ახალი ჯარიმის მოფიქრება, ან ახალი სულელური ნდა მოუფიქრებელი რეგულაცია. იქნება მანამდე ბიზნესმენები დაებარებიათ და გარკვეულიყვნენ ღრმად და არსობრივად თუ რა უჭირთ და რა უშლით ხელს ბიზნესის წამოებასი დ იქნება აკრძალვა კი არა დახამრება აღმოჩნდეს ყველაზე საჭირო და ჭკვიანური გადაწყვეტა ამა თუ იმ პრობლემის.

  25. ზემოთ ვწერდი, რომ იმის დასადგენად, თუ რა საქონლის წარმოება შეიძლება იყოს ნაკლებ რისკებთან დაკავშირებული საქართველოში და რომელი საქონლისათვის მოვახერხებთ უფრო იოლად გასაღების ბაზრის მოძებნას მეთქი (ეს საჭიროა იმისათვის, რომ თავდაპირველად, როცა ქვეყანა და მისი ეკონომიკა სუსტია, ხელი მოვკიდოტ ისეთი დარგების განვიტარებას, რომელშიც წარმატების მიღწევის მეტი შანსი გვექნება და რომელშიც არ გადავყრით ტყუილად ფულს), ამისათვის კარგი იქნება თუ მოვახდენთ ადგილობრივი ბაზრის იმპორტ ექსპორტის ანალიზს და ვნახავთ თუ რა საქონელი შემოდის ქვეყანში და რა რაოდენობის, რომლის წარმოებაც ადგილზეც შეგვიძლია, ანუ გვაქვს გარანტირებული შიდა ბაზარი. ამ ბაზარზე წარმატების მიღწევის მეტი შანსი გვაქვს, რადგანაც ამ ბაზარზე ტამაშის წესები შეუძლია ხელისუფლებამ უკარნახოს და თუ რაიმე შეცდომა მოგვივა, იოლად შევძლებთ მის გამოსწორებას, ისე რომ მეტ უპირატესობას მივცემთ ადგილობრივ ნაწარმს და აღნიშნულ დარგს მიეცემა გაძლიერებისა და შეცდომის გამოსწორების მეტი შანსი. მაგრამ მარტო ასეთი მიდგომით შეიძლება ვერ მოვახერხოთ საკამრისი სიდიდის ბაზრების მოძიება. ამიტომ ერთხელაც ირანელ სატრანზიტო მძღოლებზე მომზადებულ გადაცემას რომ ვუყურებდი ტელევიზორშჲმომივიდა კიდე ერთი კაი აზრი:
    ერთმა ირანელმა მძღოლმა თქვა, რომ მდფ-ის ხის მასალა მომქონდა ბულგარეთიდან ირანშიო, საქართველს გავლითო. მერე მომაფიქრდა, თუკი ამ მდფ-ს საქართველში ვაწარმოებთ, მაშინ ბუნებრივია ირანელები მისი იმპორტისათვის ბულგარეთში აღარ ივლიან და თუ აქ ვაწარმოებთ, მაშინ მათთვის უფრო მოსახერხებელი იქნება მდფ-ს საქართველოდან წაიღონ და არა ბულგარეთიდან. შესაბამისად თუ დამატებით გავაანალიზებტ საქართველოში ტრანზიტულად გამავალ ტვირთებს, შევძლებთ დავდაგინოთ ზემოთ აღწერილი მეთოდის მიხედვით თუ რა საქაონელი შეიძლება ვაწარმოოთ და რომელი ქვეყნის ბაზრისათვის, ისე რომ საკმაოდ მაღალი ალბათობით ვიყოთ დარწმუნებული, რომ ის საქონელი შესაბამის ბაზარზე წარმატებით გაიყიდება.
    ამის მერე კიდე მომივიდა ერთი უკეთესი აზრი. თუკი ახლა მარტო ექსპორტ იმპორტს და ტრანზიტს კი არ გავაანალიზებთ, არამედ ამავე დროს გავაანალიზებთ ჩვენი მეზობელი ქვეყნების იმპორტსაც, მაშინაც შევძლებთ დავადგინოთ, თუ რა პროდუქცია შეგვიძლია ვაწარმოოთ ისე რომ ამ საქონელმა ჩანაცვლოს იმ ქვეყნებში სხვა ქვეყნებიდან შეტანილი იმპორტი.
    მაგალითად: ვთქვათ ირანს ინდოეთიდან შეაქვს რაიმე ნაწარმი, ვთქვათ ქაღალდი, ან რკინა. თუ მანძილი ამ ქვეყნიდან ირანში ტრანსპორტირებადი პროდუქციისა უფრო მეტი იქნება ვიდრე იგივე საქონლის საქართველოდან ტრანსპორტირებულისა, მაშინ ბუნებრივია ჩვენ ამ საქონლის წამორმოებაშიც გვექნება გარკვეული უპირატესობა ირანის ბაზარზე. ასეთნაირად შეგვიძლია გავაანალიზოთ სომხეთის, აზერბაიჯანის, თუნდაც თურქეთისა და ირანის ბაზრებიც და დავადგინოთ, თუ რა საქონლის წარმოება შეგვიძლია იმ ქვეყნების ბაზრებისათვის, ტან ისე რომ მეტო შანსი გვქონდეს კონკურენტული ბრძოლის მოგებისა მათსავე ბაზარზე. ანუ ჩავანაცვლებთ სხვა ქვეყნების იმპორტს ჩვენს მეზობელ ქვეყნებში.
    ეს მეთოდი შეგვიძლია არა მარტო ჩვენი მეზობელი ქვეყნებისათვის გამოვიყენოთ, არამედ უფრო შორი მეზობლებისათვისაც, მარა ამ შემთხვევაში ანალიზიც უფრო გაჭირდება და შორეული მეზობელბის მიმართ ჩვენი უპირატესობაც ნაკლები იქნება. მარა ისე ზოგადად შეიძლება რაღაცეებს გამოვკრათ მაინც ხელი. თუმცა ურო მოსახერხებელი და უფრო შედეგიანი მაინც იქნება უშუალოდ ჩვენი მეზობლების იმპორტული საქონლების ანალიზი და ასეთნაირად მოვახერხებთ გასაღების დიდი ბაზრები მოვიძიოთ ქართული საქონლისათვის.

  26. რატო არ ანვიტარებენ საქართველოში სიგარეტის წარმოებას? ლაგოდეხში და აჭარაში ხომ ამისათვის კაი პირობებია?

  27. მძიმე სამხედრო ტექნიკის ყველაზე იაფად წარმოებაში წესით ჩვენ ვერცერთი ქვეყანა ვერ უნდ აგვჯობნიდეს. თუ ბევრი ჰდროელექტროსადგური გვექნება და იაფი ელექტროენერგია, მაშინ ისეთი მძიმე ტექნიკა როგორცა ბრონირებული ტანკები, ელმავლები, ვაგონები, თვითმფრონავები, გემებია ყველაზე იაფად ჩვენ უნდა ვაწარმოოთ. თან ამ საქონლის გაყიდვა და ბაზრის მოძიება უფრო იოლია ვიდრე სამოქალაქო სექტოის რადგანაც კონკურენცია ნაკლებია როგორც ვატყობ. თუ ანაკლიაში ალუმნის ქარხანაც გვექნება მით უმეტეს. მოკლედ ადრეც ბევრჯერ დავწერე, იმ საქონელის წარმოება, რომელც ბევრ მეტალს და ალუმინს შეიცავს ყვეალზე მომგებიანი უნდა იყოს ჩვენი ქვეყნის ბუნებრივი რესურსებისათვის. თვითონ ალუმინი დამეტალი უკვე ძალიან ენერგო ტევადი გახდა და იმიტომ. მეტალის მომპოვებელ ქვეყანასა და ჩვენს შორის მომპოვებელი მხოლოდ იმ უპირატესობით სარგებლობს რაც ტრანსპორტირების ხარჯებს ირდება და მეტი არაფერი. ასე რომ რაც დრო გადოს ტრანპორტირებაც იაფდება და თან რაც შეიძლაბა ხლო მეზობლებში უნდ ამოვიძიოთ მადნები. ჲსე ზეგამტარები თუ გამოიგონეს ოტახის ტემპერატურის მაშინ ამ იაფ ელექტროდენშიც დავკარგავთ უპირატესობას. რადგანც ელექტროენერგიის ტრანსპორტირება შესაძლებელი გახდება უდანაკარგოდ და იაფად. ასე რომ მაიც ჯობია დრო არ დავკარგოთ.

  28. კარტოფილის გადამამუშავებელი ტანამედროვე საწარმოები კარგი იქნება მტაში და ახალციხეში.

  29. სამხრეთი საქართველო თითქოს მოწყვეტილია ქართულ სხეულს. აქ ქართველი მოსახლეობაც მცირე და ინფრასტრუქტურც ისე სუსტადაა განვიტარებული, რომ სამხრეთ საქართველოს იზლოაციას იწვევს და განკერძოებას. ეს კი ძალიან საშიშია და მომავალში თუ არ გამოვასწორეთ ეს პრობლემა, ამან შეიძლენ კიდე უფრო გაამძაფროს რეგიონალური განკერძოების საკითხები, რადგანც ეს ერთერთი მიზეზი გახდება ამ რეგიონის ეკონომიკური ჩამორცენის და რეგიონალური იზლოაციის.
    ამიტომ რუქს რო დახედავ დაინახვ,რომ წალკა თითქოს მოწყვეტილია ყველაფერს, ამ დროს შუაგული საქართველოა. ამას ცუდი რელიეფიც უწყობს ხელს, მარა ავსტრიასა და შვეიცარიას არანკლები ცუდი ელიეფი აქვს, მარა რკინიგზა და სხვა ინფრასტრუქტურა მშვენივრად აქვს განვიტარებული და ჩვენჸვი საინტერესო უნდ აიყოს მათი გამოცდილებ, როგორც მთიანი ქვეყნის. ახლა ჯერ მაგის საშუალება არ გვექნება, მარა მომავალში აუცილებლად უნდა ჩავდოთ გეგმაში წალკა ბოლნისი, წალკა გორი,ან კასპი და წალკა ბაკურიანის გზების მშენებლობა, თუნდაც ნუ იქნება პირველხარისხოვამი გზა, მარა ისე რომ მაქანას ნორმალურად სარგებობა შეეძლოს. ახლა მართლა ბოლნისიდან , ან დმნისიდან რომ დასავლეთ საქართველოში წასვლა მოუნდეს კაცს, თბილისში უნდა ჩამოვდეს და მტელი საქართველო მოიაროს. პრინციპიში გამოდის, რომ წალკა საავტომობილო გზების გზაჯვარედინი უნდა გახდეს.
    სხვაგან დავწერე ასევე რომ ნიშვნელოვანია აბასთუმანი ბაღდათის უღელტეხილზე გზის გაკეთება და გოდერძის უღელტეხილის წესრიგში მოყვანა. ბეშუმიდან ხულომდე საშინელი გზაა, არც მანამდე და მის მერეა კარგი მდგომარეობა, მარა ეს მონაკვეთი ყველაზე ცუდადაა.
    საქარტველოს ფორმი გამო იოლი მსახვედრია, რომ ჩვენს ინტერესებშია იყოს რამდნიმე განედური გზა, რომელიც რამდენიმე ალტერნატიული გზით შეარტებს დასვლეთშა და აღმოსავლეთშ ერტმაეთთან და ამ პარალურუ გზებზე შიგადაშიგ უნდა იყოს ვერტიკალური გადაკვეთები, რომ ადამიასნ არ დაჭირდეს მტელი ქვეყნისათვის წრის დარტყ,ა, რომ ერთი ადფგილიდან მეორეში მოხვდეს.
    რიკოთის უღელტეხლიზე ცალმხრივი გზის გაკეთებაში უზარმაზარი ფუელბის ყრას მე მგონია ჯობია წიფი გავლით მეორე შემოსავლელი გზის გაკეთება. ეს უფრო გამართლებული იქნება სამხედრო და ეკონომიკური თვალსაზრისით. ადრე მეწერა აქ კომენატრებში ამისი დასაბუტება და მეზარება გამეროება.
    ჩრიდლოეთ კავკასიონის განვიტარება და ხსნა უნდა გახდეს ჰიდროელექტროსადგურები. მარტო ამას შეუძლია გადაარჩინოს მთის მოსახლეობა და შეგვინარჩუნოს მტა (არდა ხალხს უკუღმა აყვირებენ, ზოგიერთი რუსეთის აგენტები) და იმ დსახლებებთან ახლოს გადამამუშავებელი საწარმოები, მაგალითად კარტოფილის, ან ხორცის. ეს კიდე მოსაფიქრებელია. მე მგონი მთას ამაზე უფრო კაის ვერაფერს მოვუგონებთ. სხვა ხელოვნური და ძვირი პროექტი იქნბეა. ჯერ ეს გავაკეთოთ და მერე კიდე ვნახოთ რა შეიძლება მოფიქრებული იქნას. მთა საერთოდ ძალიან ძვირია და არაეფექტურია ეკონომიკურად.

  30. როგორც ცნობილია საქონლის წარმოებაზე უფრო მნიშვნელოვანია იმ საქონლის გასაღებს ბაზრების მოძიება. ახლა კიდე ერთირ ამ მომაფოქრდა. როცა უცხო ქვეყანაში შეგაქვს შენი საქონელი, თუ ის ქვეყანა ანალოგიურს აწარმოებს, მაშინ ყველანაირად შეეცდებიან იქაური ბზინესმენები და პოლიტიკოსები, რომ ამ საქონლის ექსპორტი თავიანთ ქვეყანაში დაგიბლოკონ. შეიძლება კანონით გქონდეს კიდე ცუფლება მარა მოიგონებენ უამრავ ხერხს, რომ ხელი შეგიშალონ. აი მაგალითად თუ თურქეთი აწარმოებს პამიდორს მაშნ იგი ყველანაირად შეეცდება, რომ შეგიზღუდოს საკუთარ ქვეყანაში პამიდროის შეტანა, თუნდაც ხელშეკრულება გქონდეს დადებული მასთნა თავისუფალ ვაჭრობაზე. ყევლა ჩვენსავით უტვინოდ კი არ იქცევა. მაგალითად აზერბაიჯანი ხშირად მიმართავს ასეთ ხერხს.
    ამიტომ ჩვენ ჯობია აღმოზაჩინოთ ისეთი სქონელი, რომელსაც ესა თუ ის ქვეყანა არ აწარმოებს და მათ ბაზრებზე სწორედ ასეთი საქონლით შევიდეთ. მაგალითად: მე რამდენადაც მახსოვს თურქეთი არ აწარმოებს კარტოფილის ფრანგულ ფრის. შემაქვთ ალბათ ბელგიიდან და გერმანიიდან, ან საფრანგეთიდან. ასე რომ ამ პროდუქტს თავის ბაზარზე გრმანიიდან მიიღებენ, თუ საქართველოდან ნაკლები მნიშვნელობა ექნება და წინააღმდეგბას ნაკლებს შევხვდებით, თუ იმპორტიორიც ამ ბაზარზე თურქი არ არის.მა რა მაინც შეიძლება ის იმპორტიორი ჩვენ ბაზარზე გადმოვრთოთ ბოლო-ბოლო და ისე დავაკმაყოფილოთ მისი ინტერესები და გავაჩეროთ.
    ამიტომ მაგალითად თუ წალკაში მოვიყვანთ კარტოფილს და იქვე ავაშენებთ კარტოფილის გადამამუშავებელ; ქარხანას, მაშინ მას შეუძლია მოემსახუროს წალკასა და ახალციხეს და დაასაქმოს იქ ხალხი, თან მის მიერ წარმეობული ფრი საქართელოშც კარგად გაიყიდება და თურქეთშიც, სომხეთშიც და აზერბაიჯანშიც, ოღონდ უნდა შემოვიტანოთ კარტოფილის გდამამაუშავებელი უახლესი ტექნოლოგიური ხაზები, რომ წუნი არ დასდონ ამ პპროდუქტს.
    წალკა ასევე შეიძლება იქცეს მეცხოველეობის ცენტრადაც და ასეთნაირად შეიძლეაბ ამოვიყვანოთ ეს მიტოვებული მხარე წუმპიდან და გადავაქციოთ სამხრეთ საქრთველოს ცენტრალურ ქლქაქდ. ჩავასახლოთ ქართველები და ასევე მას აქვს პერსპექტივა, რომ ერთგვარ სარანსპორტო კვანძადაც იქცეს. ასე რომ ეს ჩვენგან მიტოვებული მხარე უფრო მეტად იქნება ინტეგრირებული ქვეყნის ეკონომიკაშ.

  31. ჩვენთვის საინტერესო ქვეყანა უნდა იყოს შვეიცარია, რადგანაც რელიეფი ისეთივე აქვს როგორც ჩვენთანაა. საინტერესოა როგორ აქვთ მოწყობილი ტრანსპორტი და სოფლის მეურნეობა. ნორვეგიას ჰიდრორესურსია ქვთ ჩვენსავით ბევრი და ამ კუთხით საინტრესოა მაგათი ეკონომიკაც, თუ რა დაგრები აქვთ ამუშავებული ჭარბი იაფი ელექტროენერგიის საფუძველზე. ასევე უნდა ვნახოთ ჩვენთვისა ინტერსო ქვეყნები, რომლებიც რაიმე ნიშნით გვანან ჩვენდ აგადავიღოთ ათი გამოცდილებები. შვეიცარიას კარგად აქვს ტურიზმი განვიტარებული , მაგრამ მათ კარგი გეოგრაიული მდებაროება აქვთ, შუა გული ევროპაა და ყველზე უფრ გადამხდეულ უნარიან ტურისტებს იოლად იზიდავს, რადგანაც ევროპის შუაგულია და მდიდარ ქვეყნებთან ძალიან ახლოსაა. თუმცა ზამთრის კუროტების მოწყობა შეიძლება მაინც ვისწავლოთ. ზღვის კურორტები ალბათ ჩვენსავთ ჭარბ ნალექიანი წარმატებული ტურისტული ქვეყნისგან უნდა ვისწავლოთ და ა.შ. ჩვენ მაგალიყაად შვეიცარიასთან შედარებით უპირატესობა გვაქვს ზღავზე აგსაგსვლელი და უფრო ჭარბი ჰიდრორესურსები. მოკლედ სხვადასხვა ქვეყნიდან სხვადასხვა რამე უნდა ვისწწავლოთ, ის საკიტხები რაშიც გვგვანა ჩვენ.

    • ავსტრიაც ჩვენთვის ძალიან საინტერსოა იმავე მიზეზით რაც შვეიცარია. ავსტრიაში მსყიდელობით უნარიანობის გათვალისწიმნებით მსოლფიოში ყველაზე მაღალი ყოფილა ცხოვრების დონე, მიუხედავად იმისა, რომ მაღლია სახელმწიფოს მ ხრიდან ბაზრის რეგულაცია და დაბალია კონკურენცია. ეს ნიშნავს სახელმწიფოს მაღალ როლს ეკონომიკაში (ნეტ თუ იციან ჩვენმა მემარჯვენეებმა,რომმმსოლფიოში ცხოვრების ყველზე მაღალი დონე ერთ სულ მსოახლეზე სახელმწიფოს ჩარევითაა მიღწეული ავსტრიაში). ავსტრიის უპირატესობა ყოფილა დიდი სამრეწველო ბაზა. აი სწორედ ეს გვაკლია ჩვენ სამრეწველო პოტენციალი გვავს ძალინა მჭირი, ანუ ვაჭრობისა და საჭმელების გარდა პრაქტიკუალდ არა გვაქვს სამრეწველო პოტნციალი და ამიტომაც არ მუშაობს ეკონომიკის სტიმულირებისათვის იაფი ფულის პოლიტიკა, როგორც ჩვეულებრივ ამერიკაში ა, ევროპაში. მთელი მრეწველობის მესამედი სახელმწიფო საწარმოებზე მოდის და მიუხედავად ამისა მსოლფიოსში პირველ ადგილზე დგას ერთსულ მოსახლეზე რეალური შემოსავლების მიხედვით. ასე რომ თუ უნარიანია სხელმწიფო მაინც შეუძლია ბზრის ჩავრდნების მიუხედავად ეფექტრუად მართოს ეკონომიკა, მით უმეტეს როც ქვეყანა მოცულობით მცირეა. ალბათ ამერიკის ხელა უზარმაზარი ქვეყნის სახელმწიფოს მეშვეობით ცენტრალიზებულად მართვა შეუძლებელია იქნება. ისევე როგორც რუსეთის. დიდი ქვეყნებს ეს ფუფუნება არ აქვთ. პატარა ქვეყნებს კი მუდმოივად ჭირდება სახელმწიფოს მხრიდან დახამრება, რადგანც ამ ქვეყნებში მაინც ნაკლებად იქმნება სიახლეები და ნოვაციები და ამიტომ მათ სწრაფად გადმოღებას მუდმივად დასჭირდება სახელმწიფოს მხირდან დახამრება.
      ავსტრიაშიც მაღალ დონზეა ტრანსპორტი განვიტარებული და ჩვენთვის მათი გამოცდიელბაც საინტერესო იქნება. ტურიზმი მტავარი შემოსავალიაო, მარა შრომისუნრიანი მსხლეობის 10% ქმნის მშპ-ს6% და არამგონია ეს ეფექტრუი იყოს. თურიზმე აქვთ დამყრებული მოკმავლის იემდიო, მარა არა მგონია ტურიზმ მომავალში უზრუნველყოს მარალი ცხოვრების დონე, თუმცა ამათი უპურატესობა არის რომ ყველაზ მაღალმსყიდველუნარიანი ბაზრის შუაგული არიან და ყვეალზე მდოდარი ტურისტები ჩადინ აქ. თან გერმანულ ენოვანია და გერმნაელ ტურისტებს იოლად იზიდავს.
      ავხტრიაში ყველაზე უკეთ განვიტარებული რკინიგზაა მიუხეადვად რელიეფისა და ყველა სარკინიგზო სადგურში ყოფილა ველოსიპედების გაქირავება. შეგიძლია აიღო ერთ სადგურში ველოსპიედი და მეროე სადგურში ჩააბაროო. ბევი საველოსიპედო მარშრუტებია მიუხედავად მთიანი რელიეფისაო.

      • ბოლო წლებში სახელმწიფო საწარმოების პრივატიაზაიცია მოხდა და სახელმწიფოს წილმა მოიკლოო. ჩვენც მასე უნდა ვქნატ. სახელმწიფომ ფეხ უდნა დააყენოს საწარმოები და მერე გაყიდოს. არ ღირს მუდმივად ტარება საშუალო და მცირე საწარმოების სახელმწიფოს ხელში.

  32. ჩვენ ამერიკას ვერასდროს ვერ შევედრებით, ბევრი მიზეზის გამო. ეგენი ყველაზე წინ არიან ბერვ რამეში. იქ ეკონომიკა და ბაზარი ბევრად ეფექტრუია, ბაზარი დიდია, ხალხი მიჩვეულია ინიციატივის გამოჩენას. ასეთ დონეზე არსად ბაზარი არ მუშაობს დანარჩენ მსოფლიოში ყველგან მარალი სახელმწიფოს თანამონაწილეობის წილი ეკონომიკაი, რომ ამერიკას არ ცამორჩნენ ეკონომიკაში, ამიტომ გერმანია მუდმოვად ეხმარებოდა კერძო ბიზნესს, რომ დაჩქრებულად განვიტარებულიყტო. დამოუკიდებალდ გერმენელი მეწამეებიც კი ვერ ქაჩავდნენ ამერიკელების დონეზე. იაპნიაშიც მაღალი იყო ხელოსუფლების წილი ეკონომიკი მართვაში. კრეედიტებსაც კი სახელომწიფო აკონტროლებდა იაპნიაში, თიუ რომელ დარგებში გადანაწილებულიყო კერძო ბანკების ფული. ამიტომ ჩვენ არა ამრტო ავსტრია სვიცარიის მაგალიტები უნდა გავარჩიოთ, არამედ გერმანიისა და იაპონიისაც, ასევე სკანდინავიის ქვეყნების. იაპონია და გერმანია უყურებენ რა დაგრები ვიტარდება ამერიკაში, ან რა ახალი პრიდუქტი იქმნება, ერე გდამოაქთვ იგი. როგორც თოროუ ამბობს და 10% აუმჯობესებენ და ასე ყიდიან საერთაოსირისო ბაზრებზეო.

  33. სავაჭრო პალატამ და სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ უნდა შეისწავლონ რა პ[როდუქტებია მოთხოვნადი ევროკავშირის ბაზარზე, ან სხვა დიდ ბაზრებზე, ან მეზობელი ქვეყნების ბაზარზე და იმ პროდუქციის წარმოებისაკენ მოუწოდოს გლეხობას, მაგალუტად რა ხილი არის მოთხოვნადი და სხვა. არა ამრტო ურჩიოს თ რა აწარმოოს, არამედ ასწავლოს კიდეც როგორ მოიყვანონ. ასევე შეისწავლონ თუ როგორ ხდება აქ შემოტანილი საქონლის უფრო იაფად წარმოება უცხო ქვეყნებში და ის ტექნოლოგოიები გადმოიღონ აქ. საერთიდ ეკონომიკის სამინისტროშჲც უნდა შექმნას ანალიგოირი დეოპარტამენტი,რომელიც შეისწავლის რომელ ბაზარზე რა არის მოთხოვნადი და მოიძიებს ამ პროდუქტებისათვის საწირო უახლე სტენოლოგიბე, რომ აქ დაინერგოს. ამისათვის ხელსაყრელია სხვადსხვა ქვეყჰნების იმპორტის გაანალიზება და იმის მიხედვით შევძლებთ დავადგინოთ სად რა პერსპექტივა გვექნება. ამაზე ადრეც ვწერდი ზემოთ.

  34. ნაციონალმა ჯაფარიძემ დღეს თქვა, რომ გადასახადები კიდ უნდ შევამციროთო. იბანიშვილს კაიანის კუნძულებზე იმიტომ აქვს ფული შენახული რომ იქ გადასახადები არ არისო. როგო გონიათ ნეტა მგათ. ეგ კაიმანის კუნძული რომ დიდი ბრიტანეთის არ იყოს და ისე იყოს პატარა ქვეყანა ვინმე შეიტანდა მაგათ ბანკებში ფულს, სულ რომ იქით დაემატებია იმ ქვეყანას ბიზნესმენებისათვის ფული? ასე რომ გადააახდები კი არ არის მტავარი მიზეზი, იმისა, რომ იქ ფულებს ინახავენ, რამედ ის რომ მათი პოლიტიკური სტაბილურობის გარანტი არიან ძლიერი ქვეყნები. ეგ იგივე, რომ ბრიატენთში შეინახო ფული ოღონდ უფასოდ. პოლიტიკურ და ამსართლებრივ გარანტიებს დიდი ბრიტანეთი იძლევა, მხოლოდ ამის შემდგე აქცევენ ყურადღებას გადასახადებს.
    ამის მიუხედავად ამ კუნძულების ეკონომიკა მაინც ტურიზმზე დგას და ბრიატნეთიდან და ამერიკიდან იზიდავს მილიონერ ტურისტებს და ის ხარჯზე ცხოვრობენ, ტან სეზონი მთელი წელი აქვთ. ასე რომ იქ რომ ფულებ ინახავენ მილაირდერები ეს მათ ინდუსტრიალიზაციის დონეს მაინც არ ეტყობა.
    გადა ამისა საქართველოშიც არ იბეგრება საშემოსავლოთი ბანკებში შენახული ფული და მაშინ ისმის კითხვა თუ გადასახადებშია მართლაც საქმე, აბა რატო აქ არ ინხავას ივანიშვილი ფულს საკუტარ ბანკშიც კი? იმირომ რომ გადასახადები მეორე ხარისხოვანია და პირველ ადგილზე დგება პოლიტიკური და სამართლებროვი საიმედოობა. ასე რომ ატყუილებს ჯაფარიძე ხალხს და საერთოდაც ძალიან ზერელედ ესმის ეკონომკა.
    რომელ ოფშორში ყვავის ინდუსტრიული სექტორი და ტექნოლოგოები? ან რომელ სუსტ ქვეყნის ოფშორში ინახავენ ფულს მილაირდერები? ასეთი ოფშორები აუცილებლად უნდა იყოს ძლიერი ქვეყნების პროტექტორობოს ქვეშ, ისე არანიაირ გადასახდების იმედზე არ შეიტანენ ფულს.
    ჩვენს ეკონომიამს ძრავა არ აქვს და რამდენიც არ უნდა მოაცილო ტვირთი ან ბარიერი მაინც არ დაიძვრება. ეს არ ესმის მაგ ჩემისებს.

  35. ბიძო ფულს იმიტომ ინახავს კაიმანის კუნძულბზე, რომ ბრიტანეთს ეკუთვნის ეს კუნძული და ფაქტიურად კაიმანის კუნძულებზე კი არა ბრიტანეთში ინახავს ფულს, ოღონდ ბრიტანეთში ამ კუნძულებზე გადასახადები არ არის, იმისათვის, რომ მილიონერები მიიზიდონ და ამის ხარჯზე ტურიზმი განავიტარონ. უცნაურია ხომ? უამრავი ფული ინახება ამ კუნძულზე, მარა მაინც არ არის მრეწველობა და ინდუსტრია განვიტარებული, მტელი ეკონომიკის 70% მაინც ტურიზმზეა დაფუძნებული და არა ამ კაპიტალით აშენებულ ინდუსტრიაზე და მრეწველობაზე, ერტადერთი დარგი ტურიზმია. ეს კი მეტყველებს იმაზე რომ მარტო ფული არ ყოფნის ქვეყნის ეკონომიკის აშენებას და ინდუსტრიალიზაციას. ტურიზმი იმიტომ განვიტარდა, რომ მთელი წელი სეოზნია აქ და თან მილიონერებს იზიდავენ და ისინი ხარჯავენ ბევრ ფულს, მოსახლოება კი მცირეა 54000 კაცი და სავსებით ყოფნის ამ მცირე მოსახლეობას, თორემ სავაჭრო ბალანში უზარმაზარი გარღვევა აქვთ ასეული მილიონობით, რომელსაც როგორც ჩანს ბრიტანეთის ცენტრალური ბიუჯეტი აწონასწორებს. კაიმანელები იზიდავენ ამერიკელებს, ინგლისელებსა და კანადელებს. ხესალყრელი ადგილი და მდიდარი ტურისტები იძლევა ამ დარგიდან რენტის მიღების საშუალბას, რაც იწვევს მათ გამდიდრებას,თორემ ზოგადად ტურიზმი შროამტევადი და ნაკლებად მომგებიანი დარგია. რენტა არის განსკუთრებული ხეალსაყრელი პირობების გამო მიღებული ზენორმატიული მოგება, რასაც ჩვენ მოკლებული ვართ. ჩვენტან არ არის მასეთი პირობები. არც ისეთი კურორტები გვაქსვ მტელი წელი რომ მუშაობდეს და ტან არც მაღალ გადამხდელი ქვეყნების შუაში არ ვართ როგორც შვეიცარია ან სხვა მსგავსი მდიდარი ტურისტული ქეყნები. ტურიზმა რომ საკამრისი შემოსავალი მოგცეს მაშინ რენტის მიღების საშუალება უნდა გქონდეს და მოსახლეობაც არ უნდა იყოს დიდი, თორემ მასე საბერძნეთიც ტურისტული ქვეყანაა, ეგვიპტეც და ესპანეთიც.
    წარმოიდგინეთ ეს კუნძული რომ ბრიტანეთის საკუტრებაში არ იყოს ბიძო კი არა, ვინმე შეინახავდა მანდ ფულს საერთოდ, მარტო გადასახადების არ ქონის ხათრით? ე.ი რა გამოდის? თურმე კაპიტალის მოსაზიდად გადასახადებს კი არ აქვს მნიშვნელობა როგორც ამას ჯაფარიძე ამტკიცებდა არასწორად, არამედ პოლიტიკურ და სამართლებრივ გარანტიებს. ასე რომ ამ გარანტიებს დიდი ბრიტანეთი იძლევა და მხოლოდ ამის შემდეგ დიდ ბრიტანეთში აარჩია ბიძომ თუ სად უფრო იაფად შეინახავდა ფულს. ასე რომ გადასახადებზე მეტი მნიშვნელობა აქვს პოლიტიკურ და სამართლებრივად მდგრად სისტემას. სწორედ ამიტომ ვერ ბედავს ბიძო აქ ფულის შენახვას, რადგანაც მიუხედავად იმისა, რომ გავლენით პირველი მოქალქეა, მაინც ვერ გრძნობს ტავს დაცულად და იმედიანად აქ, თორემ საბანკო ანაბრებზე დარიცხული პროცენტები ჩვენტანაც ტავისუფალია გადასახადებისაგან. აბა რა გამოდის? გამოდის, რომ ბიძო საკუტარ რეჟიმსაც ვერ ენდობა ისე როგორც ბრიატენთი ხელისუფლებას.

  36. პლასტმასი ისეთი პროდუქტია, რომ პირდაპირ თვალებში გეცემა რომ საჭიროა ამისი წარმოების დაწყება საქართველოში. დღეს დარგი არაა და არ ასებობს რაიმე პროდუქცია, რომელიც არ მოიხმარდეს პლასტმასს და არა მგონია პლასტმასის გასაღების ბაზრის მოძიება გაჭირდეს, ტან მალე ფუჭებადი ეგ არაა და დროშიც არ ხარ შეზღუდული რომ სწრაფად გაყიდო, სოფლის მეურნეობის პროდუქტებისაგან განსხვავებით.
    ცემი აზრით საჭიროა ერთი მაინც ევროპილი დონის საწარმოს აშნება, რომელიც შელებს პლასტმასის ყველა სახეობის წარმოებას და სადაც შესაძლებელი იქნება ნებისმიერი ფომის პლასტმასის ნივთების დამზადება, რომ მტელი რეგიონიდან მიიღოს შეკვეთები და თვითონაც დაამზადოს უამრავი სახეობის ნაკეთობები. ისე ირანიც ამზადებს მგონი პლასტმასს და ეს ცუდია.
    ცელულოზაც ფართოდ გამოყენებადი მასალაა, მას რამდენადაც მე ვიცი ჭირდება ხეტყე. ამიტომ ჩემი აზრით ცელულოზაას საწარმოსათვის კარგი უნდა იყოს ისევ ზუგდიდი. ტყით მდიდარი სვანეთიც ახლოსაა და ზღვაც და ენერგიაც. ადრე ქაღალდის წარმოებაც სწორედ ზუგდიდში იყო.
    ინგლისის სკოლებში მაღალ კლასებში თურმე ისწავლება საგანი უახლესი მასალები. საინტერესოა ამ წიგნის გაცნობა, რა უახლესი მასალებია ინგლისში მიჩნეული პერსპექტიულად და საინტერესოდ, რომ მერე იმ მასალების წარმოებაც შეილება ავაწყოთ აქ.

    • ისე, სანამ სხვა საწარმოები არ ამუშავდება შეიძლება პლასტმასის ქარხანას არც ქონდეს საკამრისი დაჯვეთები. როცა სხვა საწარმოები ამუშაოვდება, იმა უეჭველად დაჭირდებათ დიდი რაოდენობით სხვადასხვა ნაკეთობები პლასტმასის და ეს დაკვეთები აამშოაებს, მას, მარა მანამდე შეიძლება დაკვეთები არ ეყოს. ამიტომ იქნება პირველ რიგში ამ ქარხნის აშენება არც ღირდეს. სანახავია რა დაკვეთები შეიძლება მპიზიდოს ამ საწარმომ და იმის მიხედვით გადაწყდეს პირველივე ეტაპზე აშენდეს, თი გარკვეული დროის შემდეგ.

  37. საზღვაო ტვირთბრუნვა თურმე ყოველწლიურად 10%-ით იზრდება. ამიტომ მუდმივად იზრდება მოთხოვნა გემებზე და გემების სატვირთო კონტეინერებზე. ეს კონსტრუქციები ისევე როგორც სარკინიგზო სატვირთო ვაგონები ძალიან ლითონტევადია. ლითონტევდაი დარგები კი როგორც ცნობილია ენერგოტევადიცაა, ამიტომ მათი წარმოება ჩვენთვის უფრო ხელსაყრელი იქნება დასავლეთ საქართველოში. დსავლეთ საქართველოში უფრო მსაოხერხებელი მძლავრი და ეფექტრუი თანამედროვე მეტალურგიული ქარხნის აშენება. ამიტომ ასეთი მეტალურგიული ქარხნის აშენება, რომელიც გაოუშვებს მრავალფეროვან ლითონტევად ნივთებს უპრიანი ქინება ქუთაისში, ან ფოთში, ან სამტრედიაში. მაგრამ რაკი ქუტაისში უნდა იყოს პერსპექტივაში მაქნაანთ,შენებლობაც და მოსახლებოაბც მეტი ქუტაისშჲ ალბათ ისევ ქუტაისი ჯობია ამ საქმისათვის. ფოთში იქნება გემტმშენებლობა განვიტარდეს. გემებს ბევრი ალუმინი ჭირდებათ, რომელიც ზუგდიდში უნდა იყოს. ალუმინი ჭირდებათ გემებესა და თვითმფრინავებს.

    • სანამ ქუტაისში მანქანათმშენებლობას შევეჭიდებჲთ, რომელშიც ძალიან განვიტარდა ტექნოლოგიები, გაიზარდა კონკურენცია და ძალიან ვართ ჩამორჩენილები, დიდი დრო გვაქვს დაკარგული, ძალიან სარიკსოა ამ საქმის წამოწყება და ეს ნაბიჯ-ნაბიჯ უნდა გავაკეთოთ, მარა მანამდე ჯობია ისეთი მარტივი რამეების წარმოებით დავიწყოთ, როგორიც კონტეინერებია და სატვირთო ვაგონები. ამასობაში ავითვისებთ მეტალურგიას, პლასტმასების წარმოებას, რეზინის და ასე ნელ-ნელა მივუახლოვდებით მანქანათმშენებლობას. საქმე იმაშია, რომ მსოფლიოს გაყვიდვების 70% თურმე მანქანებთან ყოფილა დაკავშირებული და ამითაა კარგი. ბევრი რამის წარმოებას მოიცავს.

  38. ადრეც მიწერია სადღაც და კიდე მინდა დავწერო, რომ თბილისში უნდა იყოს ქარხანა, რომელიც თვითონ იქნება ქარხნების, ან რობოტების, ან მცირე საწარმოო ხაზების, ან მოწყობილობებისა და ხელსაწყოების (იყო კიდდეც ადრე ინსტრუმენტალური ქარხანა. თოროუს უწერია, რომ ასეთი ქარხანა თუ არ აქვს სახელმწიფოს იგი კონკურენტუნარიან პროდუქციას ვერ გამოუშვებსო) მშენებელი. ასეთი რამ არის გერმანიაშიც. უნდა იყოს მაღალკვალიფიციური ინჟინრებით დაკომპლექტებული. ბიზნესმენს უნდა შეეძლოს დაუკვბთოს საწარმოო ხაზი და მათ გაუკეტონ, თუნდაც მთელს მსოფლიოში მოიძიონ და მოიპარონ, მარა უნდა იცოდნენ სად რა მოიძიონ და სად რა მოიპარონ და ბიზნესმენს გაუკეთონ. ეს ძალიან გააიოლებს ბიზნესმენებისათვის საჭიროა ახალი ტექნოლოგიების დროულად დანერგვას. ამ ქარხნის ინჟინრები უნდა იყვნენ სწორედ საქმის კურსში თუ სად და როგორი საწარმოო ხაზები კეთდება და მერე ცოტა გადააკეთონ და ისე გამოუშვან აქაური მეწარმეებისათვის. ასეთი რამ ძალიან წინ წაწევს მეწარმეებ და მათ კონკუენტუნარიანობას. შესაძლოა ასეთი ქარხნა მისი განსაკუტრებული მნიშვნელობისა და დახამრების საჭიროების გამო. შეიძლება ვერც გახდეს კომერციულად მომგებიანი, ამიტომ უნდა იყოს სახელმწიფოს ხელში. აქ უნდა ტარდებოდეს უამარავი კვლევები. აქ უნდა მიაყაროს საუკეთესო ინჟინრები და დოტაციები კვლევებს სახელმწიფომ,თუნდაც სხვა ქვეყნებში მოძიებას და გადმოღებას. სამხედრო საწარმოზე არანაკლებ მნიშვნელოვანია თუ მეტია რა ქვენის მშვიოდბიანი ეკონომიკისათვის.
    მსხვილი კორპორაციები, რომლებიც ელქტრონიკაში იმუშავებენ , მაგალიტად სამსუნგის მაგვარი, ან მანქანათმშენებელი კომპანიებიც თვითონაც ასრულებენ იგივე როლს, მარა ასეთი ინსტრუმენტებზე და საწარმო ხაზებზე ორიენტირებული ცალკე საწარმო მაინც საჭიროა. მე როგორც ვიი გერმანელებს აქვთ მასეთი ქარხნები და ეს უწყობს სწორედ ხელს გერმანული საქონლის მაღალი ხარისიხის და კონკურენტუნარიანობის შენარჩუნებას. მანქანათმშენებელი ქაერხნები უკვეთავენ ასეთ საწარმოესბ ინსტრუმენტების დაპროექტებას და გაკეთებას. ასევე მცირე საწარმოო ხაზებსაც ის მსხვილი კორპორაციები ნაკლებად მოახერხებენ, რომ აწარმოონ.

    • ადრე ჩარხმშენებელი ქარხანაც იყო თბილისში და ინსტრუმენტალურიც. ახლა ალბატ მათ ნაცვლად რობოტმშენებელი (ჩარხების ნაცვლად ახლა რობოტებს იყენებენ წარმოებებში), ინსტრუმენტალური და საწარმოო ხაზების მწარმოებელი ქარხანა უნდა იყოს ერთად. ანუ ამ ქარხანამ უნდა აწარმოოს თვითონ ქარხნები და მათი ნაწილები.

  39. ტურისტულ ბიზნესში ინვეტორებად იქნება გერმანელები მოვიზიდოთ, ან ინგლისელები, რომ იმათმა აქ ფულიანი ტურისტები მოიზიდონ, თორემ რუსების და ყაზახების იმდეზე ბევრს ვერ ვიშოვით, მარა გერმანელები თვიონ ავსტრიაშ და ჩეხეთშიდ დადიან. ინგლისელებს კი მტელ მსოფლიოში აქვთ კუნძულები. ძნელი იქნება. ან იქნება სკანდილავიელებს ვანახოთ ზაფხული. მოკლედ ფულიანი ქვეყნების ინვესტიციები ჯობია ამ დარგში, რომ თავიანთ ვქეყნიდან მოიზიდონ მდიდარი ტურისტები. ისე ლოგისტიკაშიც უცხოლების ინვესტიციები ჯობია, როგორც ახლა ანაკლიაში აკეთებენ, რომ ისინი დაინტერესებულები ოყვნენ საკუტარი ტვრითების სააარველოზე გამოტარებით. ამ ორ დარგში ჯობია სულ უცხოური ინვესტიცციები ვამუშათ ვიდრე ქართული ფული დავხარჯოთ.

  40. დღეს ბაკურინიდან ვბრუდებოდი და გზაში ვფიქრობდი, რატო არ შეიძლება სახლების გასათბობად ასეთი ზამთრის კურორტებე რომ გამოვიყენოთ მიწისქვეშა თბილი წყლები? ბოლო-ბოლო ბორჯომიც კი თბილი ამოდის ბორჯომში და როგორ დავიჯერო ბაკურიანთან ახლოს რაიმე თბული მიწისქვეშა წყალი არ არსებობს? დღეში 10 ლარი ღირს ორი ოთახის გათბობა, და მასეთი ბუნებრივი წყლით რომ ხერხდებოდეს გათვბოა, ეს ძალიან გააიაფებდა ამ გვარ კურორტებს და უფრო მიმზიდველს გახდიდა. შეიძლ;ება დიდი ქალაქებისათვის დიდი შეღავათი არც იყოს თბული წყლები,მარა დაბებისა და სოფლებისათვის მშვენიერი გათბობის საშჺალებაა. მუქთა, არც გაზში მოგიწევს ფულის გადაყრა და შეშაც დაიზოგება. ნავთი თუ არარის ჩვენს ქვეყანში დავიჯერო მიწისქვეშა თბილი წყლებიც არ გვავს? ბევრ ადგილას ჭაბურღილის გარეშეც კი ამოდის. რაჭაში სავსეა. ხევში და ხევსურეთშიც იქნება, მერე ეს მთაში სათბურების განვიტარების საშჺალებას მისცემს ხალხს.
    მე მგონი დროა უფრო აქტურდა დაკავდეს ჩვენი გეოლოგები ნავთის და გაზის ძებნით კი არა, არამედ სწორედ მიწისქვეაშა თბილი წყლების ძებნით. ნავთი თუ არ გვექნება რა ბუინებრივი თბული წყალიც იგივს ენერგო მატარებელი არაა? ოლობოლო ასეთ თერმულ წყალთან თბოელექტროსადგურიც რომ ააშენო ისიც კი ბევრად უფრო იაფ წყალს მოგვცემ რადგანაც წყალი 50 გრადუსმადე უკვე იქნება გახხელებული და გაზის და ნავთის ნახევარის ეკონ ომიას გააკეთებს. ასე რომ თუ მტებში ასეთ თბილ წყელბს ბევრს ვიპოვით, თუნდაც ი მისახლეობა არ იყოს, იქვე რომ თბოლოექტროსადგური მიადგა ისიც კი ძალიან მომგებიანი იქნება და მთშჲ ხალხს დაასქმებს. გარდა ამისა დარწმუნებული ვარ თუ ამ იმათუამისა დარწმუენბული ვარ მხოლოდ თბილი წყლების ძებნის პროცესშჲც კი იმდენი ახალი რამ აღმიჩნდება რაც ჩვენ არ ვიცით, რომ მერე კიდე ახალი პერსპექტივები გამოჩნდება.
    ახლა ამას რომ წაიკითხავენ დარწმუენბული ვარ ალტერნატიულ ენერგიაზე საუბრისას ვირაც ამ ჩემს აზრს მიითვისებს როგოც აკეთებენ და დაიწყებნ ისე ლაპარაკს თითქოს ან ამ მთვარობის წარმომადგენელს მოუვიდა თავში, ან ვითომ ვიღა ოპოზიცონერს გახმოვანებებნ, ან სუალც იტყვიან რომ თურემ კომუნისტების დროს იყოა სეთო გეგმა და თბოელექტროსადგურების დაყენებას აპირებდნენ, ან რაიმეს სახით მოიფიკაციას გაუკტებენ და მიითვისებენ ამ აზრს, როგორც ანაკლიიის იდეა და სხვა რამეების იდები საკუტრებად ასარეს ძველმა და ახალმა მტავროაბამც გეგინება ხალხური იდეები იყო, ან ვირაც კომუნიეტსების დროს დაწერილი. კი მარა მე სანამ არ ვიტყვი, იმ კომუნისტების დაწერილი პროექტები რატო არ ახსენდებათ მაშინ?

    • თბოელექტროსადგურები ბევრად უფრო იაფსად და ილად შენდება და ამიტომ ასეთ თერმულ წყლებზე აშენებული ენერგია სწარფადაც მოგვცემს შედეგს და იაფიც იქნება, ტან მას შეიძლება მიაბა სათბურები და მოსახლეობის გათბობა. თბოლოექტროსადგრუდან გასაგრილებლად მაინც უნდა გამოუშვან ძალიან გაცხელებული ორთქლი და იგი მშვენივრად შეუძლება გამოიყენონ სათბურებშჲ და სახლების გათბობაში.
      ეს არ მახსოვდა და არ მ ომფიქრებია, თორემ ეს უფრო ეფექტრუი და სწაფი შედეგის მომტანია ჩვენთვის ვოიდრე ჰიდროელექტროსადგურები. ბუნებრივია ჰიდროელექტროსადგრუებიც აუცილებელია და სრუალდ დამოუკიდებელს გაგვხდის სხვებისაგან, მარა ესეთი თბოიელექტროსაგურები სამაგიერპდ უფრო სწარაფად და შედარებით იაფ დენს მოგვცემს. ეს ადრე რომ გამხსენებოდა უკეთესი იყო. ახლა მართლა ვერ დაიწყებენ რომ ჩვენი კფიქრებულია, თორემ მაშჲნ სწორედ ასეთი თბოელექტროსადგურებიტ უნდა დაეწყოთ მშენებლობა სწრაფი ეფექტისათვის და არა ჰიდროელექტროსადგურებით.

  41. ამასთან ერთად კიდე ერთია ზრიც მომივიდა, მარა არ ვიცი რა მდენად რეალურია და ჭკვიანური, მარა დაფიქრება ალბათ ღირს. კერძოდ დასავლეთ სქართველო სავსეა მღვიმეებით, მათგან ზოგი ყინულოვანია., მუდმივად უარყოფითი ტექმპერატურაა და თან სულ მუდმივი ტემპერატურაა. არ შეიძლეაბ ამ მღვიმეების კეთილმოწყობა ისე, რომ იქ სამაცივრე მეურნეობა მოეწყოს? კაი ვთქვათ არ ყოფნის უარყოფოითი ტემპერატურა და კიდე უფრო დაბალი ტემპერატურა გვჭირდება, მერე აქ რომ მ ოვაწყოთ გამაგრილებელი და გამაციებელი დანადგარები, ხომ უფრო იოლად და იაფად გაცივებენ ჰაერს? ან თუ ტემპერატურის რეჟიმის მართვაა საჭირო არ შეიძლება სწორედ ამ მღვიმეებსი დავაყენოთ ტემპერატურის მარეგულირებელი მოწყოილეობები? ეს ხომ დაზპგავს ემრგიას და ხოილის და სხვა რაღაცეების შეანხვას გააიაფებს? თუ აღმოვაჩენთ ასეთ ხელსაყრელ მღვიმეს, ნუთი შეუძლებელია იქ სამატარებლო ხაზები მივიყვანოთ და იქ დავაფუძნოთ სამაცივრე მეურნეობა? აუცილებელია ყველაფერი თბილისში იყოს? ასეთი მღვიმეები ძირითადად მტაშია და ესეც კიდე ერთი საშუალება იქნება მთაში მოსახლეობის დასაქმების და დამაგრების. მთაში თუ რკინიგზა ძვირი დაჯდება მაშინ საბაგირო მიმოსვლაც შეგვიძლია გავაკეთოპთ როგორც ჭიათუარაშია.

    • მოკლედ ვეძებოთ ასეთი ბუნებრივი უპირატესობები და ბევრად უფრო კონკურენტუნარიანები ვიქნბით სხვებთან შედარებით.

    • მოკლედ ნაღდად ზუგდიდი და ანაკლია იდეალური ადგილია ალუმინის ენერგოტევადი დარგისათვის, მარა ამას კიდე შეიძლება მიყვეს სასათბურე და სხვამეურნეობები.

    • საადც თბილ წყალს აღმოაჩენენ ჩვენთან მარტო ბანლეოლოგიური კურირტი და ტურზიმი ახსენდებათ,. ამ დროს ბევრად უკეთესია თბოელექტროსადგურები და მერე იმ თბული წყლების სხვა საქმეეშბი გამოყენება, ბევრად უფრო მომგებიანი და ეფექტური იქნება. ნეტა რატო არ ფიქრობდნენ ამაზე? რაც იოლია იმას აწვებიან და რასაც ნაკლები ფიქრი ჭირდება, ან რაც მოდაშია ამ უტვინო ხელსიუფლბოსაგან გამარიაჟებული.

  42. სანამ ჩვენ თერმული წყელბისა და ჰიდროელექტროსადგურების პოტენციალი არ აგვითვისებია,მამანდე არატრეადიციული ენერგიის ათვისებაზე საუბარი უბრალოდ სისულელეა. რდაგანაც არატრადიციული ენერგიის მიმთები ტექნოლოგიები ჯერ კარგად განვიტარებული არ არის და ძვირი ჯდება როგორც მათი მენებლობა ასევე მათი ექსპლოატაცია და გამომუშავებული ენეგიაც. ამიტომ სისულელეა ჯერ იაფი ენერგია არ აითვისო და მიადგრე ძვირიანის ათვისებას. ამიტომ ჩვენ ჯერ ტრადიციულები ავითვისოთ და როცა ტრადიციულების პოტენციალს სრუალდ ავითვისებთ, ამასობაში არატრადიცული ენერგიის მიმები ტექნოლოგიებიც დაიხვეწება და უფრო იაფად ავაშენებთ მათ. ახლა კი არაეფექტრუ ტექნოლოგეიბში რატო ვყაროთ ფული? ეს ახლა უნდა აკეთიოს იმ ქვეყნებმა ვისაც სხვა გზა გაფართოების უკვე არ აქვს. ვენ კი ჯერ ბევრი იაფი პოტენციალი გვაქვს ასათვისებელი და ამასოაბში იმ ახაალ ტექნოლოგიებსაც დახვეწავენ და გააიაფებენ, რატო ვყაროთ მათში ფული ახლა? უბრალოდ მოდას ავყვეთ სულელრად?

  43. ბევრს ვფიქრობ აღმოსავლეთ საქართველოსათვის ეკონომიკის რა დარგები იქნება უპრიანი მეთქი, მარა ისეთი აშკარა ეკონომიკური უპირატესობა ვერფერში აღმოვაჩინე. დასავლეთს კახურ ღვინოს დსავლური მჟავე ღვინო ურჩევნია. ეგეთი გემოვნება ჩამოუყალიბათ საკუტარმა ღვინეობმა და ნამდვილად კაი ღვინოს ვერ აფასებენ. ტან ღვინოებში მსოლფიოშ ძლიან დიი კონკურენციაა, ეს პირდაპრი ეწერა ერთერთ წიგნში. ძალიან მგრძნობიარე დარგია ათასნაირი რისკებისადმი. ამიტომ ჯობია ადგილობრიი ბაზრისათვის ვაწარმოოთ მაღალაი ხარისხის ღვინო და მაინცადამაიცნ ნუ მივეცემით არარეალურ ოცნებებს. ჩვენ რომ მოგვწონს და გვიყვარს ის სხვებს არ მოსწონთ.
    მე მგონი ტრადიციული დარგებიდან ყველაზე უფრო პერსპექტიული კახეთისათვის მზესუმზირის ზეთის წარმოება უნდა იყოს. არც მალფუჭებადია და არც არაფერი რომ თუ ერთ წელს ვერ გაყოდე, მომავალ წელსაც ვერ გაყიდო. ღვინო კი უნდა გადაყვე უარო და შეიძლება გაგიფუჭდეს. ასევე ალბათ ღირს ხელის მოკიდება ხორბალზე, რადგანაც მას თივაც მოყვება და მეცხოველებოას უწყობს ხელს, თან ძალიან ლიკვიდური საქონელია და თუ ავწევთ მოსავლიანობას შეიძლება რაღაც გამოვიდეს.
    არ ვიცი რატომ არის უყირადღებოდ მიტოვებული თამაქოს წარმეობა. ესეც კაი ვარიანტი უნდა იყოს კახეთსიათვის, ტან არც ამაში უნდა იყოს ტრანსპორტირების ხარჯების წილი მნნიშვნელოვანი, რადგანაც მსუბუქი ნაწარმია ძალაინ და ტვირთებს როგორც წესი წონით აქვთ ხარჯი.
    კახეთს ფუნქცია თუ არ მოვუძენნეთ უფრო მომგებიანი, ადრე თუ გვიან დაცარიელდება და მიტოვებული ეკლესიასავით ეშამკები დაეპატრონებიან, ამიტომ მუდამ ვფიქრობ მარა მაინც კაი ვერაფერი მოვიფიქრე, გარდა ქიმიური მრეწველობისა. იმის გამო, რომ კახეთი პორტებიდან და ბაზრებიდან მოშორებულია, ამიტომ აღმოსავლეთ საქართვე;ოში და კერძოდ კახეთში ჯობია ვაწარმოოთ ისეთი პროდუქცია, რომ,ის დანახარჯებშიც ტრანსპორტირების ხარჯები უმნიშვნელოა. ასეთი კი მსუბუქი მრეველობა და ქიმიური მრეწველობის გარკვეული დარგებია, მაგალიტად ფარმაცევტიკა, საყოფაცხოვრებო ქიმია და სხვა ამისტანები. გულახდილად რომ ვთქვათ ეგ წარმეობაც დსალვეთშიც წარამტებულად იფუნქციბდა, მარა მაშინ გამოვა, რომ კახეთს ეშმაკებისთვის დავტოვებთ. რაც ადრე თუ გვიან ამ ტერიტორიის დაკარგვით შეიძლება დამტავრდეს.
    სხვა რამეები კი ჩვეულებრივ ტრადიციის მიხედვიტ ზომიერად ჯობია განვიტარდეს. კიდე იქნება ვინმეს რამე უკეთესი მაოფიქრდეს, ოღონდაც ღვინოზე და ღვინის ტურიზმზე უფრო რეალური და მომგებიანი. ეგ მიშას მოგონილი დარგი, მხოლოდ სამარიაჟო და საფახიხფუხო იყო და არაფერ რეალურ შედეგს არ მოუტანდა კახეთს.

    • კახეთსა და სამეგრელოში მე მგონი შეიძლება ეთერზეთოვანი მცეანრეების მოყვანა, რომელთა ზეთიც პარფიუმერიაში და სუნამოებშ გამოიყენება და საკმაოდ ძვირია და მოთხოვნადი, რამდეანდაც მე ვიცი. ხაშურში შეიძლება ნათურების ან მსგავსი პატარა საყოფაცხოვრებო ნივთების წარმოება მოეწყოს. გორში შეიძლება ,,ბეკოს” მაგვარი საწარმოს აშენება იყოს კარგი, სადაც მაცივრებს, კონდენციონერებს, კარმებს, გაზის კალონკებს, გაზქურებს გამოუშვებენ. იმიტომ რომმარტო ხილის წვენებზე არ შეიძლება ქართლის გულში სტრატეგიულ ადგილა ქალქი დატოვო. ეგ იგივეა პროვინციალიზმისათვის გაწირო. ქართლს წესიერი ქალქი არ აქვს ფაქტირუად თი თბიისს არ ჩავთვლით, შუა გული ქართლი დარჩება დაუსახლებელიდ ა ოსები და სომხები დაიკავებენ ამ ქალქს, ამიცნ სომხების ჩამოსახლებით დააფუძნა დავი აღმასენებელმა მე-11 საუკუნეში.თორემ იგივე პროდუქციას დასაველთშიც კი ვაწარმოებდით უფრო კარგად. პრაქტიკუად ყველაფერი შეიძლება უკეთესად აწარმო პორტებთან ახლოს და მაიტპმაცაა, რომ დედამიწაზე საწარმოების 80% ზღვის სნაანპიროდან 400 კილომეტრშია თავმოყრილი. ასე რომ პორტებთან სიახლოვე ყველანაირი დარგისათვის ხელსაყრელია, მარა მაშინ მარტო დასავლეთ საქართველო შეგვრჩება ხელში და არ ვარგა.

  44. ისლანდიის ძირიტად დარგად იქცა ალუმინის წარმოებაო. ისლანდიის მტავრობამ ალუმინის საწარმოების მაშშტაბური მშნებლობა გამოაცხადაო. ეს ხომ აშკარად ნიშნავს სახელმწიფოს ჩარევას ეკონომიკაში? ეს ხომ ზუსტად ის რასაც მე ვამბობ, რომ აუხილებელია ჩვენთანაც ეკო ნომიკის ძირითადი მიმართულებები ჩვენისთანა ახალგაზრდა ქვეყანაში სახელმწიფომ უნდა განსაზღვროს და მერეც ხშირად ადაჭირდება საქართველოს ბიზნესს ხელსიუფლების მხრიდან დახმარება. ერთი ჩვენი დებილი ეკონომისტები რას იტყვიან ამაზე? ალუმინის წარმოება დაფუძნებუყლი აქვთ იაფ თერმულ და ჰოდროენერგიაზე. რატო აქმადე არ მომივიდა ტავში გეოთერმულ წყლებზე იაფი თბოლექტროსადგურების მშნებლობა არ ვიცი. ჩემს მეტი არავინ ფოქრობს მე მგონი ქვეყანაზე და იმიტომ. ეს მოახერხა ქვეყანამ რომლის მოსახლეობა სულ 300 ათასი. ასე როკ ჩვენ მაგათზე უკეთესი პირობები გვაქვს. ენერგია ჩვენც იაფი გვექნება და ალუმინის საბადოებთანაც უფრო ახლოს ვართ, იუგოსლავია.საერთოდ ყველა ქვეყანას ვისაც იაფი ენერგია აქვს აწვება ალუმინის (ძალიან მნიშვნელოვანი ლითონია და ლიკვიდური) და რკინის წარმოებას.
    https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F
    ასე რომ თბილი გეოთერმული წყლები ნავთზე ნაკლები რესურსი არ არის და ჩვენ უნდა გავაძლიეროთ ძიება ცხელი მიწისქვეშა წყლების. დავასაქმებთ გეოლოგებსაც და დარწმუნებული ვარ ისეთ ახალ რამეებსაც აღმოვაჩენთ ამ წყლების ძიებაში, რომ ახალი პერსპექტივები გამოჩნდება კიდე.

  45. ახალციხეში არის დიატომიტის საბადო, ქისათიბის საბადო, რომელიც მგონი გაყიდული აქვს ედიკას დროინდელ მტავრობას სილგაძეებზე, რომლებიც ვერ უვლიან ამ საბადოს და არც ეშვებიან.. ბევრი საინტერსო პროდუქცია იწარმოება ამ დიატომიტიდან. კერძოდ მაღალი მარკის ცემენტი, რომელიც ხიდების მშენებკობაში გამლოიყენება და წყალშიც კი მაგრდება. კიდე ბევრ რამეში ყოფილა საჭირო. ასე რომ ახალციხესსაც მოვუძებნეთ რარაც ხელმოსაკიდებელი.
    http://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%98

  46. ქუთაისში მსუბუქი მანქანების წარმოების დაწყება პირველ ეტაპზე მაინც დაუშვებელია. იაპონიამ რომ დაიწყო, იმას 150 მილიონიანი ბაზარი ქონდა და საკუტარ მოედანზე ტამაშობდა. საქართველოს კი ამ მასშტაბის საწარმოსათვისპირდაპირ უცხო მოედამნზე მოუწევს ტამაში, თან იქ სადაც მსოფლიო კორიფეები არიან გერმანელებისა და იაპონელების სახთ და უეჭველი ვიზარალებთ.
    ამიტომ ქუთაიში უნდა დავიწყოთ (რადგანც მანქანათმშენებლობა მაინც ძალიან კარგი და დიდი დარგია) ისეთი მანაების წარმოება რომელიც ლითონტევადია, მაგალიტად სატვირთო მანქნაები, ტრაილერები, კონტეინერები, ვაგონები, ელმავლები, ამწეკრანები, ელეტროძრავები, რელსები და სხვა (როგოიცაა ,,მანე”-ები და იაპონური ,,კატო”-ები). ამიტომ ქუთაისის აღორძინება უნდა დაიწყოს უახლესი ტექნოლოგიებით აღჭურვილი მეტალურგიული ქარხნის აშენებით და მერე მიებმება მას ყველა დანარჩენი.
    ფოთში და ანაკლია უკეთესი პორტებია ვიდრე ბათუმი, უფრო ახლოს არიან ბოსფორის სრუტესთან, ამიომ მომავალში მე მგონი ჯობია ბათუმშ ტანკერების წარმოება დავიწყოთ, რადგანაც ესეც ლითონტევადი დარგია და არც ეს დარგი არის განსაკუტრებულად ტექნოლოგია ტევადი დარგები, როგორც ქუთაისში გამოსაშვები პროდუქცია. აქაც არ არის იმხელა კონკურენცია ახალი ტექნოლოგიები სასწრაფოდ მანქანებში გადატანზე, როგორც მსუბუქი მანქნაებისატის და რომელსაც ძალიან ჩამოვრჩით. სატვირთო მაქნაბეისა და ტანკერებსიათვის მტავრია მაღალი ხარისხის ლითონი და ტან იაფად. ასე რომ აქ უფრო მეტი შანსი გვაქვს.
    იაპონელებს ჩვენზე შორიდან შეაქვთ ლითონის ნედლეულიც, უფრო ძვირი ელექტროენერგიით ამუშავებენ, უფრო ძვირი მუშახელიც ყავთ და ასევე ჩვენზე უფრო შორს უწევთ ამ მძიმე მანანების ტრანსპორტირება. ასე რომ ჩვენ თუ კარგ ტექნოლოგიებს შევიძენთ მე მგონი არ უნდა გაგვიჭრიდეს იაპონურ მძიმე მანქანებთან კონკურენცია.
    თბილისში თვითმფრინავების და სახმედრო წარმეობა ისევ უნდ ადარჩეს. ასევე მეცნიერება ტევადი ელექტრონიკა (ეს შეიძლება რუსთავშიც გადავიტანოთ). თვითმფრინავებს არ ჭირდებათ დიდი ტრანსპორტირება, თვითონ გადაფრინდებიან ალბათ. თბილისში უნდა იყოს ასევე რობოტოტექნიკა, ჩარხმშენებლის მსგავსად, და ინსტრუმენტალური ქარხანაც. ანუ ქარხნების საწარმოებელი ქარხანა. რომელსაც დაუკვეთავენ მეწარმეები ტექნოლოგიურ ხაზებს და იმათაც უნდა აუწყონ ისეთი როგორიც მათ ჭირდებათ(ამიტომ მაღალკვალიფიციური ინჟინრები დაჭირდება ამ ქარხანას, რომლებიც გაცნობილი უნდა იყვნენ უახლეს მიღწევებს ყველა დარგში), როგორც პროგრამას უწერს პროგრამისტი. ასე რომ ესეც მეცნიერება ტეავდი დარგია და თბილისში უნდა იყოს.

      • ქუტაისში კიდე უნდა იყოს ტრაქტორების და ექსკავატორების წარმოებაც. ესენიც ლითონტევადი დარგებია.

      • იაპონიაში უამრავი მძიმე ტექნიკის მწარმოებელი კომპანიაა, გოგლში უამრავი ექსკავატორებისა და ტრაქტორების ფირმები იძბენბე ა და ეს იმედს მაძლევს, რომ ეს საქმე არ უნდა იყოს ძალიან ძნელი, თორემ ამდენი ფირმები ხომ არ იქნებოდა?
        ჩვენ შეგვიძლია იაპონელბისაგან, ან სამხრეთ კორეელებისაგან თავდაპირვლად ვიყიდოთ ექსკავატორებისა და ტრაქტორების ძრვაბეი, ხოლო დანარჩენი მძიმე და მეტალტევადი ნაწილები, ისეთები როგორიცაა ექსკავატორის ,,კოვშები” ან ტრაქტორების წინ კოვში და სხვა მძიმე ნაწილები ადგილზე ჩამოვსხათ და უფრო იაფიც დაგვიჯდება და იოლიც. ეს პირველ ეტაპზე, მერე ძრავებიც უნდა ვაითვისოთ.

  47. მოკლედ ჩემი იმედდები თბოელექტროსადგურებთან დაკავშირებით, რომლებიც აშენებული უნდა იქნენ გეოთერმული წყლების საბადოებთან, თუ გამართლდა და მას მართლა ექნა საწარმოო მნიშვნელობა, მაშინ ალბათ ასეთი თბოელექტროსადგურები უფრო მოსახერხებელი იქნება მთაში, რადგანაც იქ 9 თვე ზამტარია და ხალხს გათბობა სულ ჭირდებათ, ამისათვის თბოელექტროსადგურის ენერგია უფრო მეტად და ეფექტრუად სწორედ მტავში იქნება გამოყენებული, ხოლო დაბლობში ზაფხულში ცხელი ორთქლის უაზროდ გაშვება მოწევთ ჰაერში, მარა ზამთარში კაი შერავათი ექნება. რათქმა უნდა დაბლობშიც კაია ასეთი თბოლელექტროსადგურები, მარა მთსიათვის იგი კიდე უფრო ხელსაყრელია.
    ისე ვეძებე და გეოთერმულ წყლებზე აშენებული თბოლელქტროსაგურები არტო ისლანდიას აქვს. არ ვიც სხვებს არ აქვთ საკამრისი თბილი წყლები, თუ სხვა რამ ხელის შემშლელი მიზეზებიც არსებობს. არ ვიცი მაგალიტად რამდენია დუილის ტემპერატურა გოგორდწყალბადის.
    ისე მაშ დუღილის ტემპერატურაც ცოტა დაბალია, მშეიძლება ესეც იყოს ერთგარი მცირე უპირატესობა მთის თბოელექტროსადგურებსიათვის.

  48. გარეჯის უდაბნოში ხო არ აგვეშენებია? მეტი მაინც ვერაფერში ვიყენებთ გარეჯის უდაბნოს.
    http://www.amerikiskhma.com/content/green-electric-plants/1794110.html

  49. ზოგადად თბოელექტროსადგურის მიერ გამომუშავებული ენერგია საკამოდ ძვირია და თან ეკონოლოგიურად არაა სახარბიელო, მაგრამ როცა თერმულ წყლებს ვიყენებთ, რომელიც წინდაწინვე გაცხელებულია 90 გრადუსამდე, გამოდის, რომ მის ასადუღებლად ახლა დაახლოებით 90 პროცენტით ნაკლები გაზი, ან ნავთი გჭირდება, რადგანაც თერმული წყალი უკვე თითქმის დუღილის ტემპერატურმადეა მიყვანილი და ახლა მხოლოდ საწვავსი 10 პროცენტი გვჭირდება ნაცვლად ჩვეულებრივ წყალზე მომუშავე თბოელექტროსადფგურებისა, ამიტომაც ასთი თბოელექტროსაგურის მიერ გამომუშავებული ენერგიაც იაფი უნდაიყოს და ეკონოლოგიურადაც უფრო სუფტა. რაც უფრო მეტია თერმული წყლის ტემპერატურა მით მეტი იქნება ეს ეფექტი. ასე რომ თუკი ადრე ადამიანები გაზს გასათბობად იყენებდნენ, ახლა როცა თბოელექტროსადგურის მიერ გაცხელებუ; ორთქლს გამოიყენებენ გასათბობად და იაფ დენს საკვების მოსამზადებად ეს უფრო მეტად წადგება ეკოლგიას. რადგანაც თუ მაშინ ყვეალფერი ეს ხდებოდა გაზით, ახლა იგივე საქმეს გაზის ნაცვლად თერმული წყალი გააკეთებს, რომელიც მხოლო 10 პროცენტს მოიხმარს გაზისას და გააკეთებს იგივე საქმეს რასაც ადრე მთელი 100 პროცენტი გაზი ჭირდებდა. ასე რომ შეშაც დაიზოგება და გაზც და ჰაერიც. ამიტომ ბაკურინისნაირი კურორტისათვის შეიძ;ეაბ უცებ ვირაცას მოეჩვენოს რომ იგი არაეკოლოგიურია, მაგრამ სინამსდვილეში პირიქით იქნება, რადგანც ნაკლებ გაზს და შეშას დახარჯავენ და გაზისა და შეშის მიერ გამომუშავებულ ენერგიას ახლა თერმული წყლის უფასო და ეკოლოგიურად სუფთა ენერგია ჩაანაცვლებს. შეიძლება თბოელექტროსადგურის დანახვამ მოკლე ტვინიანი ეკოლოგისტების გაღიზიანება გამოიწვიოს.

  50. http://www.nplg.gov.ge/gsdl/cgi-bin/library.exe?e=d-01000-00—off-0ekonomik–00-1–0-10-0–0-0—0prompt-10–..-4—-4—0-1l–11-ru-10—10-help-50–00-3-1-00-0-00-11-1-0utfZz-8-10-0-11-1-0utfZz-8-10&a=d&cl=CL1.2&d=HASH611428d35ab6e96ac30284.3.3.2.3

    • საქართველოში აქამდდე თერმულ წყლებს მარტო ბანლეოლოგიური ან სასათბურე მიზნებით იყენებდნენ. თურმე მარტო იაპონია და ისლანდია იყენებს მას თბოელექტროსადგურებში. ეტყობა რუსების დროს იაფი გაზი რომ იყო, ამიტომ არ ადარდებდათ თერმული წყლებდან იაფი ენერგიის მიღება. გარდა ამისა არ მესმის , რატო იყენებდნენ გასათბობად და სათბურებისათვის ამ თემულ წყლს, როცა შეგიძლია ჯერ იაფი ელექტროენერგიის მისაღებად გამოიყენო და მერე გსაგრილებლად გამოშვებული ორთქლით გინდა სახლებს გაათბობ მუქთად და გინდა სათბურებს. პლეხანოვზე ცხოვრების დროს, პლეხანოვზე არსებული თბოელექტროსადგური, რომელიც თერმულ წყალს არ იყენებდა, ზამთარში მუქტად გვაწვდიდა ორთქლს, რომლითაც ჩემს სარდაფში არსებული ბოილერი წყალს ათბობდა და მთელ ეზოს ქონდა მუქტა გათბობა. ამ თბოლექტროსადგრუს ეს ორთქლი მაინც ჰაერში უნდა გაეშვა და მოსახლეობას აწვდიდა უფასოდ. ასე რომ ვის მოუვიდა ასეთი არარენტაბეული გამოყენება თერმული წყლების ტავში? ჯერ იაფი ენერგია უნდა გამოამუშავებიო და მერე გასათბობად და სათბურებადაც გამოიყენო.
      ასე რომ მარლაია თერმულ წყლებზე საქარველოში ჩემზე ადრეც ფიქრობდნენ, მარა არავის მლუფიქრებია მათი იაფი ენერგიისათვის გამოყენება ეკონომიკაში. ჩემი კი არ არის გამოგონება, მარა ცემია იმის მიხვედრა თუ რამხელა ეკპნომიკურ მნიშვნელობა ენქბეა ამ საქმეს საქართველსაოთვის. აი ეს, თორემ მერე მომიძებნია ვითომ აი რამდენი კაცი წერდა ამასო. კი წერდა, მარა არავინ ფიქრობდა მის სწორად გამოყენებას და სრულად ვერ ამჩნევდა მის მნიშვნელობას და პოტენციალს საქართველოსათვის.

      • ბათუმელ გოგიტა შანიძეს უწერია კარგად, მარა ეტყობა არავინ უსმენდა. მარა შანიძე ვერ შეუმჩნევია, რომ იაფი ელექტროენერგიაზე შეიძლება მტელი ეკონომიკის დაფუძნება და ეტყობა ამიტომაც დარჩა უყურადღებოდ მისი ნაშრომი. ბოლომდე ვერ გახსნა პოტენციალი.

  51. ამას ნაშრომზე თარიღი არ უწერია და ისე ახლაგაზრდაა, რომ არაა გამრიცხული ამას დაკვეთით დააწრინეს ეს სტატია დ ა სასწრაფოდ დაადებინეს წუხელ სარამს, რადგანაც მე დავიწყე ამაზე ფიქრი. ესეთი ფოკუსები ამათ არ უჭირთ. რომ მე ყველაფერი მომპარონ.

    • ეტყობა მოპარვას აპირებენ და მერე საკუთარ იდეად გაასაღებენ, რომ მე ეჭვი შემეპაროს ვოთომ ჩემი იდეა კი არ მოიპარეს არამედ სხვისი იყო მანამდე. მასეთ არაკაცობებზე რომ ფიქრობენ იმიტომ მიდის ამათი საქმე კარგად. მოპარული მაინც არ გამოუვათ ხარისხიანად, რადგანაც საკუტარ თავში არ აქვთ გააზრებული და გატარებული. მასე ჩათლახობით რომ ასემ არ კეთდება ეტყობა კიდეც მაგათ ნაკეთებს. მრუდე ხელიდან მრუდე საქმე გამოდის მარტო. არ უნდა იყოს ეს შნიძე მტალდ ისეთი როგროც ტავიდან ვიფიქრე.

  52. საინტერესოა, რომ იაპონია საერთოდ არ ავჭრობს ევროპასთან და არაფერში ჭირდება ევროკავშირის ბაზარი, მარა მაინც ამერიკის მერე მეორე ადგილხეა და ხელფასების ინდქესის მიხედვით პირველია მსოფლიოში, ანუ ერთ საათში ყველაზე მეტ ხელფასს იღებს იაპონელი, რაც ნიშანვს ყველაზე მაღალ შრომის ნაყოფიერებას. მთავარი სავაჭრო პაერრტნიორი ყავს ამერიკა, ჩინეთი და სამხრეთ კორეა. ასე რომ ტყუილად ვიკლავთ თავს ევროკავშირში, არავისათვის არ მოუტანია სინამდვილეში ევროკავშირის ხეირი ჩეხების გარდა, რომელსაც რატომაც გერმანელები მუმდამ კეთილი თვალითბ უყურებდნენ და ეხმარებოდნენ.
    ტყუილად არ უნდა გამოვლენჩდეთ ბერძნებივით და ევროკავშირისათვის არ დავთმით ბევრი რამ, სმაგიეროდ ევროპა მაინც არავის არაფერს უკეთებს, მხოლოდ დაპირებებს იძლევა.
    https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AF%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F#.D0.92.D0.BE.D0.B4.D0.BD.D1.8B.D0.B5_.D1.80.D0.B5.D1.81.D1.83.D1.80.D1.81.D1.8B

    • იაპონიაშიც ყოფილა მრეწველობის სამინისტრო. ეს კი იმას ნიშნავს, რომსახელმწიფო აქტიურად ერეოდა მრეწველობასა და ეკნომიკაში. ამერიკისაგან განსხვავებით სადაც სახელმწიფო ვერც კი გაბედავს და ვერ იტყვის, რომ ეკონომიკის სამინისტროს ჩამოყალიბებას აპირებს, რადანც იქ ხალხი რააც უნცნაურიად აქტიურები არიან და თვლიან რომ სახელმწიფო ხელს უშლით და აფერხებთ. სამაგიეროდ იაპნიაი, გერმანიში და საფრანგეთში ბერვად უფრო ჩამორჩენილები იქნებოდნენ ამერიკას, ეს სამინისტრო რომ არ შექმნათ და ხელით არ მიწოლოდნენ თაბვიანთ ეკონომიკას, რომ ამერიკასთან მოახლოებულიყვნენ, ჩვენმა ეკონომისტებმა კი მარტო ამერიკის მაგალითი იციან, რომელცი შეიზლება ითქვას, რომ უფრო გამონაკლისაი ვიდრე ჩვეულებრივი რამ.

  53. ხაშურში და საჩხერეში ყოფილა კვარცის საბადო, რომლისგანაც შუშა მზადდებაო და კაი იქნება შუშის და შუშიასთან დაკავშირებული პროდუქციის საწარმოს აშენება. შუშები, ნათურები და ლინზები მაღალი ხარისხის, მაგალთად ნიკონისა და ქანონის მსგავსი.

  54. IT ტექნოლოგიები, ციფრული, კომპიუტერული, ელექტრონიკა, კავშირგაბ,ულობა, სამხედრო მრეწველობა, ინსტრუმნეტებისა და რობოტების წარმება, საწარმოო საშუალებათა წარმოება, თვითმფრინავები, ბანკები, მეცნიერება, კვლევები, თბილისში და რუსტავში.

    • ტანკებსა და ბეტეერებს ალბათ ქუტაისში დაუკვეთავენ მომავალში, სავარაუდოდ ქუტაისი უფრო იაფად ააწყობს ასეთ ტექნიკას მერე. მარა სხვა სპეცტექნიკა და სამხედრო კვლევები თბილისში დარჩება ალბათ. მხოოდ მძიმე ჯავშანტექნიკა ქუთაისში უფრო მსაოხერხებელი ქინება მე მგონი. კვლევებს მეგაპოლისები ჭირდება სადაც ბევრი ადამიანია თავმოყრილი და სადაც უფრო იოლად შეიძლება აზრების და იდეების გაზიარება.

  55. იაპონიის ეკონომიკურ აღმასვლაში უდიდესი როლი ქონია მძიმე მრეწველობას. სწორედ ამით დაიწყო იაპონიამ. მიუხედავად იმისა, რომ არაფერი უპირატესობა არ ქონდათ არაფერში მაიც გაბედეს და დაიწყეს. არც იაფი ენერგია აქვთ, პირიქით მგონი ყველაზე ძვირი ენერგია აქვთ და ალუმინის წარმოება მაინც დაუწყიათ. ყველაზე ადრე შავი მეტალურგიით დაუწყიათ, მეც მასე მივხვდი, სწორედ მეტალურგიული ქარხნის აშენებით უნდა დავიწყოთ ქუთაისში. ჩვენ ბევრად მეტი უპირატესობები გვაქვს. მაგათ დეროს მეტალურგია ნახშირზე იყო და ძალიან ძვირი უჯდებოდათ ალბათ მარა მაინც დაიწყეს რკინის წარმობა, რადგანაც მძიმე ინუსტრიით დაიწყეს ეკონომიკის ამოწევა. ამ დროს ჩვენ ნამდვილად გვაქვს სააიმსო პირობები და უპირატესობები. მე ამ დასკვნმდე უბრალოდ იმით მივედი, რომ ჩვენს უპირატესობებს ვეძებდი, თუ რაში შეგვეძლო კონკურენტინარიანი პროდუქციის წარმოება და იაფი ენერგიის ხარჯზე გამოვიდა, რომ ალუმინისა და რკინის წარმოება და მათი გამოყენებით მძჲმე ინდუსტრიის განვიტარება უნდა ყოფიიყო ჩვენი გზა. იაპონელებმა კი ეტყობა ამდენი არც იფიქრეს და პირდაპირ მიადგნენ მძიმე ინდუსტრიას, თორემ რომ ეფიქრათ არანაირი უპირატესობები არ ქონდათ და დეპრესიებში ჩავრდებოდნენ.
    საინტერსოა, რომ განვიტარებული აქვთ ნავთობ ქიმია, სადაც მიიღებენ ისეთ პროდუქტს, როგორიცაა ეთილენი. რა არის არ ვიცი, მარა ეტყობა ძალიან მნიშვნელოვანი პროდუქტია, რადგაანც გამოყოფით წერია და როგორც მივხვდი ხელოვნური კაუჩიკის მისაღებად უნდა გამოიყენეობოდეს. კარგად აქვთ განვიტრებული ფარმაცევტიკა, ცალკეა გამოყოფილი გოგირდმჟავას წარმოება. ეტყობა ესეც მნიშვნელოვანია წარმეოაბში. არადა ჩვენთნ იმდენი გოგირდწყალბადია, რომ გოგირდმჟავას წარმოება წესით არ უნდა გაგვიჭირდეს. მე როგორც ვატყობ იაპონია უბრალოდ აკეთებდა ყველაფერს რაც კი ახალი გამოჩნდებოდა მსოფლიოში და არ უყურებდა ქონდა თუ არა ამისი წინაპირობა, რადგანაც ამისათვის რომ ეყურებიათ მაშინ არაფრის წინაპირობა არ ქონდათ და ხელები უნდა ჩამოეყარათ. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ჩვენ თუ ზალინ დებილები და უნიათოები არ აღმვჩნდით კი შესაძლბლობები გვაქვს და მგონი სწორად გავთვალე, რომ მძჲმე ინდუსტრიით უნდა დავიწყოთ პირველ რიგში ქვეყნის ჭაობიდან ამოყვანა. ცელულოზასაც კი აწარმოებენ. არადა ჩვენთან ზუგდიდს აქვს ამისი პოტენციალიც.
    საინტერსოა ასევე რა ქიმიურ პროდუქიცასი უშვებს გერმანული ბასფი. ყველაზე მსხვილი ქიმიური კომბინატია და აღმოსავლეთ საქართველოსათვის მე მგონი სწორედ ქიმირუი მრეწველობის განვიტარება უნდა გახდეს საშველი და არა ღვინოები და მიწის ჩიჩქნა. თორემ დარჩებიან დაბალ დონეზე. დაბალი განვიტარების რეგიონები კი საშიშია და ცენტრიდანულ ძალებ ააქტიურებს. საერთოდაც არათანაბარი რეგიონალური განვიტრება ხელს უწყობს ცენტრდიდანულ ძალებს. უნდა შვეცადო რომ ყგელა რეგიონი თანაბრად იყოს განვიტარებული და ინტეგრირებული,მარა ხელოვნურად ინტეგრაცია მერე პირიქით ეკონომიკურ დაძაბულობების იწვევს. მე მგონი ეს ხელვნური ინტეგრაცია კომუნისტური მეთოდია, რომელმაც მაინც არაფერი შედეგი არ გამოიღო. სამაგიეროდ ფედერალურ გერმნაიაში ცენტრიდანული ძალები არ ჩნდება იმიტომ რომ ყველა რეგიონი თნაბრად არის განვიტარებული, ხოლო იტალიაში კი ჩნდება ასეთი ძალები და ურო განვიტრებული ჩრიდლოეთი ცდილობს მოიცილოს განუვითარებელი სამხრეთი. შეიძლება პირიქიტაც მოხდეს და რომელიმე რეგიონმა ეჭვი სეიტანოს, რომ მას ცენტრალური ხელისუფლება არ აქცევს საკმარის ყურადღეაბს და ამანც აგმოიწვიო განკერძოების მოთხოვნა.

    • ხელოვნური ინტეგრაცია ეკონომიურ არაეფექტურობას იწვევს და მერე არაკონკურენტუნარიანობას. რის შედეგადაც ზარალდება ყველა რეგიონი. ამ დროს არარაციონალურად ხდება დარგების დალაგება რეგიონების მიხედვით, აქ ეკონომიკურ მიზანშეწონილეას უკანა პლანზე დებენ და ცდილობენ რეგიონები ერთმენთზე გადაჯაჭვონ ხელოვნურად, რის შედეგადაც დარგები არარა იმდენად ეფექტრუი და ეს ეკონომიკისათვის წამგებიანია. ბოლოს ყველა რეგიონი დაზარალებული ხდება და ეს კიდე უფრო ამწვავებს სოციალურ მდგომარეობად და ბოლოს აღმოჩნდება რომ ერთი რეგიონი კი არა ყველა ეგიონი უკმაყოფილოა ცენტრალური ხელისულფბის. ამიტომ ამას ჯობია შევეშვათ.

      • xelovnuri integracia yvela regionis gaRaribeba gamoiwvevs da mainc ar moxsnis problemebs, rogorc es ar moxda sabWota kavSriSi dros. gararibebul qveyanSi yveal regioni ukmayofiloa da kide ufro grmavdeba problemebi.

  56. ჩვენ თუ უცხოელებს მივანდეთ ინვესტიციები მაშინ ეგენი ინვესტიციებს მარტო ფოთსა და თბილისში განახორციელებნ, რადგანაც როგორც ადრე ვთქვი ნებისმიერი რამის წარმოება უშუალოდ პორტის სიახლოვეს არის ყველაზე მომგებიანი, მაგათთვის სულ ერთა ჩვენი რეგიონალური განვითარება და ეს გამოიწვევს ძალიან მკვეთრ სხვაობას რეგიონებს შორის ეკონომიკური განვითარების მიხედვით. მერე მოვა დრო და ფოთელები გარკვეულ ზედმეტ უფლებებს მოითხოვენ და ავტონომიას, რო,მ ნაკლები ფული გადარიცხონ ბიუჯეტში, ან სამეგრელოს წაქეზებს ფოთიანად დაგვშორდეს.
    სოფლის მეურნეობის ინვესტიციები კი ძირითადად მარნეულში წავა. შეიძლება სხვა რეგინოებშიც მოხდეს ინვესტიციებო, მარა ძირითადი ტენდეციები მაიცნ ასე იქნება ფოთი და თბილისი, თუ ანაკლიაც გაკეთდა, მაშინ ხომ მთელი ინვესტიციები მარტო სამეგრელოში წავა და მაშინ უეჭველი დადგება საქართველოს გახლეჩის პრობლემა. ასე რომ ამ მთავრობას რომ დაუფჩენია პირი და ამრტო უცხოელებს შეჰყურებ ხელში ეს აუცილებლად გრძელვადიანი ნაღმივით იმოქმედებს.

  57. ვთქვათ მეწარმემ მოინდომა აგურის წარმოება, ან ბლოკების, ან რაიმე მასეთი მცირე და საშუალო წარმოების აშენება, უნდა ქონდეს საშუაება, რომ მივიდეს თბილისში ჩარხმშენებელ თუ ინსტრმენტალურ ქარხანაში (არ ვიცი რა დაერქვას) მივიდეს და დაუკვეთოს საწარმოო ხაზი. თვითონაც აკეთებენ ახლა მარა პრიმიტიული და კუსტალური ტექნიკით, ამიტომაც გამოდის უხარისხო და შედარებით ძვირი. ამიტომ ჯობია იყოს საწარმო კარგი ინჟინრებით დაკომპლექტებული, რმელიც მუდმოვად იქნება საქმის კურსში თუ სად როგორი ტექნოლოგიებია (ეს საწარმო ალბათ ვერ იქნება კრძო, ალბათ არ ექნება საკმარისი დაკვეთები და ამიტომ ჯობია სახელმწიფოს ხელში იყოს, რადგანაც შეიძლებ პირდაპირ დიდი მოგება ვერ მოიტანოს, მარა ირიბად ძალიან საჭირო იქნება, თუ უშუალოდ ვე იქნება მომგებიანი მაშნ კერძო პირის ხელში ვერ იარსებებს, ამიტომაც სახელმწიფო საკუთრებაში უნდა იყოს, თან ამ საწარმოში დაგროვდება სწორედ ყველა საჭიროა ცოდნა და ინჟინრებიც კვალიფიკაციას აიმაღლებენ). უბრალოდ მკვდარი ინფორმაციის შენავას, რომ გერმანიში თურმე ამზადებენ ასეთ და ასეთ საწარმოს ჯობია ასეთ საწარმოში ინახებოდეს ეს ცოდნა ინჟინრების თავებში, მერე ეგენი თვითონაც შექმნიან რაიმე ახალას და დაპატენტებენ. ერთგავრი საკვლელვი საწარმო ინსტიტუი უნდა იყოს, საინჟინრო ტექნოლოგიური საწრმო ან რა ვიცი კიდე რა. ესენი დამუშავებენ საჭირო ინსტრუმენტებს ქარხნებისათვის, რობოტებს, ააწყობენ დაკვეთით საჭირო საწარმოო ხაზებს, მოიძიებენ ასეთ საწარმოებს მტელს მსოფლიოში და შეისწავლიან მას. თუნდაც დაწერენ პროგრამებს რობოტებისთვსაც. მე მგონი კაი აზრი მომივიდა. კი ვიძახდი ნოვაციების დეპარტამენტი უნდა შევქმანთ მთქი, მარა ის ნოვაცების დეპარტამენტი არ იქნება ისეთი ცხოველმოქმედი როგორც ასეთს აწარმო. ასეთი საწარმოებია სწორედ გერმანიაში, ამერიკაში და იაპონიაში. მეწარმე უნდა მივიდეს და ინჟინრებს უთხრას, რომ მას ჭირდება ასეთი და ასეთი საწარმოო ხაზი დ მათ უნდა აუწყონ, როგორც არქიტექტორს უკვეთავს კერძო პირი სახლს ისე. ეს უნდა იყოს ბიზნესმენების არქიტექტორები.

    • მგონი საკონსტრუქტორო ბიურო ქვია იმას რაც მე მიწერია, თავისი ექსპერიმენტალური საწარმოთი. ეს თბილისში უნდა იყოს.

  58. წვეყნების ეკონომიკური პოტენცილასი დახასიათებისას ქართულ ენციკლოპედიაში თითქმის სულ იყო მითითებული თუ რამდენ გოგირდმჯავას აწარმოებდა ეს ქვეყანა. თურმე აი რამდენი რამისათვის ყოფილა საჭირო
    გოგირდმჟავა გამოიყენება:

    მინერალური სასუქების წარმოებაში;
    როგორც ელექტროლიტი ტყვიის აკუმულატორებში;
    სხვადასხვაგვარი მინერალური მჟავეებისა და მარილების მისაღებად;
    ქიმიური ბოჭკოების, საღებავების, კვამლწარმომქმნი და ასაფეთქებელი ნივთიერებების წარმოებისათვის;
    მრეწველობის ნავთობის, ლითონდამმუშავებელ, ტექსტილის, ტყავის და სხვა გადამამუშავებელ დარგებში;
    კვების მრეწველობაში — დარეგისტრირებულია როგორც საკვები დანამატი E513(ემულგატორი);
    სამრეწველო ორგანულ სინთეზში რეაქციებში:
    დეჰიდრატაცია (დიეთილის ეთერის მიღებისას, რთულ ეთერებში);
    ჰიდრატაციაში (ეთილენიდან ეთანოლში);
    სულფირებაში (სინთეთიკური სარეცხი საშუალებები და საღებავების წარმოებაში როგორც შუალედური პროდუქტები);
    ალკილირება (იზოოქტანების მიღება, პოლიეთილენგლიკოლის, კაპროლაქტამი) და სხვა.
    ფისების აღსადგენად ფილტრებში დისტილირებული წყლის წარმოებაში.
    გოგირდმჟავის მსოფლიო წარმოება არის მიახლოებით 160 მლნ ტონა წელიწადში. ყველაზე მსხვილი მომხმარებელია – მინერალური სასუქების ცარმოება. 1 ტ P₂O₅ ფოსფორულ სასუქებზე იხარჯება 2,2-3,4 ტ გოგირდმჟავა, ხოლო 1 ტ (NH₄)₂SO₄ — 0,75 ტ გოგირდმჟავა. ამიტომაც გოგირდმჟავის ქარხნებს ცდილობენ ააგონ მინერალური სასუქების ქარხნებთან ერთად კომპლექსში.
    რაც მტავარია ალუმინის წარმოებაშიც ელექტროლიზისათვისაც იყენებენ გოგირდმჟავას თუ არ მეშლება.

  59. რეზინი, მინა, პლასტმასი ყველაზე ფარტო გამოყენებადი ხელოვნური მასალაა. ინგილისელებს მაღალ კლასებში აქვთ თურმე ერთი დამატებითი დისციპლინა. ახალი მასალები და ამას ასწავლიან ბავშვებს.ეს ადრეც დავწერე. საინტერესოა ერთი მაგ წიგნის ნახვა.

  60. იაპონური ჰონდას მაგალითია საინტერესო. იაპონიის მრეწველობის სამინისტრო ეწინააღმდეგებოდა რომ კიდე ერთი მანქანათმშენებელი კომპანია დარსებულიყოო, მარა ჰონდამ თავისი გაიტანა და მაინც დაარსაო. სულ მაინტერესებს საიდან შოულობდნენ იაპონური კომპანიები ამდენ ფულს, რომ ამხელა საწარმოები დაეარსებინათ? ეს ღარიბ ოჯხში იყო დაბაბდებული და ჩვეულებრივი ავტომექანიკოსი იყო, როგორიც უამრავია საქართველოში. ყველა პროფილაქტიკაშია ეგეთი თვითნასწავლი მექანიკოსები. საინტერესოა როგორ მოახერხა ამ ჰონდამ უბრალო მექანიკოსმა ამდენი ფულის შოვნა. კაი მაშინ იოლი იყო მოტოციკლებისა და მაქნაების აწყობა, რადგანაც არ იყო ისე დაწინაურებული მაქნათმშენებლობა, მაგრმა ახლა ძალიან მეპარება ეჭვი ჰონდას დამოუკიდებლად მოება თავი ამ საქმისათვის და მოეხერხებინა კონკურენტუნარიანი პროდუქციის გამშვება, მაშინდელ ცოდნას ერთო კაცი დაიტევდა თავში, მარა ახლა რაც ერთ მაქანას ჭირდებეა იმას მარტო ერთი კაცი ვერ დაიტევს და უფრო მეტი საწყისი კაპიტალიც უნდა. ამიტომ ვამბობ, რაც დრო გავა კიდე უფრო გართულდება ახალი კომპანიების დაარსება სახელმწიფოსგან დახამრების გარეშე. ასე რომ ეკონომიკკს წიგნებში არსებულიდ აშვება, რომ ოღონდ მონდომება იყოს და ფულსაც იოლად იშოვი და ტექნოლოგიებსაც არის აბსურდი, რაც ყოველდღიურობით მტკიცდება. ამას ვერ ამჩნევენ ჩვენი ეკონომისტები,რომ იმ სახელმძღავენლოოებში სწორედ ეს გამარტივებაა დშვებული და ამიტომაც არის იმ მოდელებით რომ ყველაფერ თავსით ხდება თუ ეკონომიკას დანებენ თავს და მიუშვებ თავის ნებაზე. რეალრ ცხვორებაში კი არც დიდი ფულის შვნაა იოლი (დიდი კი არა პატარასაც ვერ იშოვი იოლად) და მით უმეტეს რთუილკ ტექნოლოგის ათვისება. ამერიკაშ მი ეს ყვეალფერი უფრო იოლად მისწვდომია და თან იქ მსხვილ კომპანიებს არ უჭირთ არც ტექნოლოგიების შეძენა და არც ფულის შოვნა. მარა მაინც ამერიკაში ისეთი პირობებია, რომ ერთი კაციც კი ახერხებს საჭირო პარტნიორის პოვნას და კომპანიის დაარსებას. ამისი მაგალითია ბევრი მაღალტექნოლოგიური ციფრული კომაპნიების დაარსების ისტორიები.
    ჩვენთან ახლა ეკონომიკა უნდა დავიწყოთ მეტალურგიით და მარტივი ლითონტევადი დარგებით. ამას ყველაფერს დაჭირდება ქიმიური მრეწველობა, და კიდევ უამრავი რამ. როგორ უნდა დაიწყოს რომელიმე მეწარმემ დამოუკიდებლად მეალურგიული ქარხნის მშენებლობა თუ აქვე განვიტარებული არ ექნა ქიმია. თუ ყვეალფერი დანარჩენი უცხოეთიდან შემოიტანა ხომ ბევრად უფრო ძვირი დაუჯდება. ჰოდა როგორ უნდა მოხერხდეს ერთი დამოუკიდებლად ქვეყნის ეკონომიკის აღორძინება წიგნებში რო წერია? მოკლედ ერთი დარგის განვითარება ასევე ითხოვს იქვე სხვა რამდენიმე დარგის კარგ დონეზე განიტარებას და როგორ დაიწყებს ერთი ბინზეს ჯგუფი ყველაფერს ერთად თუ ამას ხელისუფლებამ არ გაუწია კოორდინაცია? ეს მომენტები კი სახელმძღვანელოებში არ არის გათვალისწინებული და ძალიან ამარტივებენ მოდელებს რომმსჯელობაც იოლი გახდეს.

    • იაპონიაშიც არის მრეწველობის სამინისტრო, არადა ჩვენტან ბენდუქიძეს მისი გაუქმება უნდოდა, და ისრალეშიც. ისრალეში ,,დაჟე” ამ სამინისტროში ყოფილა მტავარი მეცნიერის თუ მტავარი განსწავლულის ბიურო, რომელიც უახლესი ტექნოლოფგიების მოძიებასა და დანერგვაზე მუსაობს. რარაც ამდაგვარს ვწერდი მეც. ამიტომ ისრაელმა მოახერხა ამერიკიდან მოეზიდა ყველა წამყვანი ციფრული კომპანიები და მათი ფილიალები სულ იქ ყოფილა. და ასმი საშუალებით 4 მილიარდის მაღალტექნოლოგიური ექსპორტს ახორციელებს. ისრაელის უდაბნოს ნაცვლად ჩვენ რომ ამერიკელებს შეთვავაზოთ ჩვენი რომელიმე საკურორტო ზონა, რომ იქ კვლევითი ლაბორატოიები დაარსონ უკეთესი არ იქნება? ისრაელის უდაბნოზე უკეთესი პირობებია აქ სამუშაოდ და საცხოვრებლად.

    • უბრალო მექანიკოსები, საქართველოშიც უამრავია. ბევრს ტავსიუფლად შეუძლია მაქნაის საკუტარი ხელით აწყობა თავიდან ბოლომდე, ამრა ვეცერთი ვერ მოახერხებს მანქანთმშენებელი წარმოების აწყობას, როგორც ჰონდამ მოახერხა იმ იაპონურ ლეგენდაში, მანქანათმშენებლი კი არა ველოსიპედების ცეხსაც კი ვერ დაარსებენ. საინტერესოა რას მამაძაღლლბდა იაპონიის და სამხრეთ კორეის მთავრობები, რადგანაც კოერული კომპანიების დაარსების ლეგენდებიც გაჭრილი ვაშილივით გავს იაპონურს.

  61. ყვარელში ტბების გარშემო ზუსტად შესაფერისი ადგილია ქართული სილიკონ ველისათვის. აქ ტბებია სამოთხის კუნძულებივით ლამაზი. აქ თუ შევუქმნით ამერიკელ პროგრამისტებს და ITის სპეციალისტებს პირობებს, იქნება გადმოვიდნენ სამუშაოდ და ფილიაები დარსონ. როგორც ისაელში აქვთ. თან სწორედ ასეთი ნაკლებ ნედლეულ ტევადიდ არგები გვჭირდება აღმოსავლეთ საქართველოში. ყვარელი შეიძლება პატარა სამოთხესავით მოაწყო. ლამაზი ტბები და მთები, კარგი კლიმატი და ხედები. ამაზე უკეთესი სამუშაო პირობები მუდამ წვიმიან ბათუმშიც არ ექნება, თან ყველაფერი ზღასთან არ უნდა იყოს. რაღაცა აღმოსავლეთ საქართველოსაც ჭირდება. თავის ნებაზე რომ მიუშვათ ასარჩევად ყველა ინვესტროი და მეცნიერი ზღავსთან მოინდომებს სამუშაო ადგილების შექმნას და ყვეალფერი მარტო ზღვის პირეთში დალაგედება, თუ თავის ნებაზე მივუშვით, მარა მშვენიერი ტბებია იქ,. შეუძლიათ ითევზაონ, იცურაონ,ტყეში გაერთონ და თუ ჭკვიანად იქნებიან იქნება სათხილამურო ტრასებიც მოუწყოთ.

  62. მთას რა ვუყოთო რო არ იციან. მტაში ალპურ ზინებში რძის გადამამუშავებელი მინი ქარხნები უნდა ჩამოვიტანოთ, ასევე მცირე მეცხოველეობის ფერმები, როგორც შვეიცარიაში ქონიათ. ცოტა დაბლა კარტოფილი და კარტოფილის ქარხნები. ფრანგულ ფრიზე მოთხოვნა სულ უფრო გაიზრდება. პრობლემა ის არის როგორ მოვახერხოთ, რომ ხელი მიუწვდებოდეთ კაპიტალზე, რომ მინი არხნები იყიდონ. ამისი პირობებია შესაქმნელი. მარტო ვერ იყოდიან და ალბათ შეამხანეაგება მოუწევთ. მტაში ჰიდროელექტროსსადგურები იქნება და იქნება თერმულ წყლებიც აღმოჩნდეს სადმე, რომ იქ თბოელექტროსადგურები აშენდეს. რადგანაც თბოელექტროსადგური მუქთა გათბობის საშუაელბას მისცემს მთის მლსახლეობას.

    • სასაზღვრო პოსტებიც ცოტა ხელს უწყობს მტაში მოსახლეობის დამაგრებას.

  63. ზემოთ ვთქვი, რომ ველოსიპედის ცეხსაც კი ვერ ააშენებს ადამიანი რომ მოინდომოს მეთქი და აი რატომ. ველოსპიედი, რომ კოკუნრენტუნარიანი გამოვდეს მეწამრეს ჭირდება რომ მეტალურგია იყოს მის ქვეყაბაში განვიტრებული, რომ რკინის ჩარცო გააკეთოს იაფად, მეტალურგიას კი ჭირდება, რომ ენერგეტიკა იყოს განვოტარებული, რომ მეტალი იყოს იაფი, ასევე ჭირდება რეზინები, რეზინის წარმოებას კი ქიმიური მრეწველობა და თურმე გოგირდმჟავას წარმკებაც ჭირდდება. ასე რომ თუ ქვეყანაში ყველაფერი ეს პირობა არ არის შექმნილი, მარტო ინფრასტრუქტურა და გზები რას უშველის მეწარმეს? ამერიკას რო ადარებენ, ამერიკას დიდი დეპრესისი დროს ყველა დარგი ქონდა, უბრალოდ ხახლი იყო დაშინებული და არაფერზე არ ხარჯავდა ფულს, ამიტომაც ქარხნები უძრავდ იდგა, თორემ ყველაფერი გამართული იყო. ჩვენ კი არაფერი გვაქვს, ყველაფერი თავდიან არის დასაწყები. როგორ შეიძლება მეწარმემ მარტო მოახერხოს რაიმეს წარმოება, როცა არაფერი პირობა არ აქვს. თუ ყველა ნაწილი უცხოეთიდან ჩამოიტანა მას ხომ ძალია ძვირი დაუჯდება ველოსიპედის აწყობა. ყველა დეტალის მომწოდებელი შეეცდება თავისი მოგება ჩადოს შიგ და ისე მიყიდოს. ასე რომ წიგნებშ რომ წერია მარტივად რეალურად ისე ცხოვრებაში არ ხდება.მარტო ერთი დარგი და ერთი პროექტი ვერ ამუშავდება, მტელი დარგობრივი ინფრსატრუქტურაა მოსამზადდებელი და ამას ამრტო ერთი მეწარმე როგორ იზამს? ეკონომიკა როგორც ვხედავთ ორკესტრივიტ უნდა მუშოაბდეს და ყველა ყველაზეა დამოკიდებული, ორკესტრი კი დირიჟორის გარეშე ვერ დაუკრავს, რაც არ უნდ ავირტუზოები იყვნენ. ასე რომ ყველაფერზე ეტყობა იაპონიასაც, კოერასაც, გერმანისაც და საფრანგეთსაც რომ სახელმწიფო დირიჟორობდა მათ ეკონომიკას. ასევე ისრალეში და სხვა ევროპულ ქვეყნებში.მარტო ამერიკას არ ეტყობა გარეგნულად მარა ვინ იცის იქნება ფარული არხებით ხდება სხვადსხვა მეწამრეების საჭირ გზაზგე და ხელშეწყობა. მაგოსთანა ფოკუსების მეტი რა იციან ამერიკელებმა. მით უმტეს, რომ სადრაც წავიკითხე, რომ სამხედრო მრეწველობაში მოპძველებულ ტექნოლოგიებს ამერიკელენბი მერე სამოქალაქოში გადმოსივრიანო და ფარული დირიჟორობისა და განაწილების გარეშე ეს როგორ უნდა ხდებოდეს თავისით? ასე რომ წიგნებშ წერია ზრაპრები და ძალიან იდეალიზებული მოდელები. რეალობისაგან ძალიან შორს არის ის მდოელები და არასდ არ არის გათვალისწინებული, რომ ეკონომიკას გარდა ჩვეულებრივი ინფრასტრუქტურისა ჭირდება ასევე დარგობრივი ინფრსატრუქტურის განვტარებაც, ანუ ჭირდება რომ სხვადასხვა დარგებიც გარკვეულ დონემდე მაიცნ იყვნენ განვიტარებულები.

    • მაგალიტად როგორ უნდა ახსნა კაცმა ის ფოკუსი, რომ რეზინის კალოშების მწარმეობელმა ნოკიამ ერთ დღეს გადაწყვიტა მობილურები გამოეშვა და ფულივ იოლად იშოვა და ტექნოლოგიებიც? სად კალოში და სად მობილური? რომელი მეწარმე ენდობოდა კალიშების მწარმოებელს, როემლსაც არც კაპიტალი არ ექნებოდა დიდი რაოდენობის და ტექნოლგიაზე ხომ საერთოდ საუბარი ზედემტია. ვინ ენდო და მას ფული და ტექნოლოგიები მისცა ან ვინ გაუხდა პარტნიორად? ნებისმიერი ადამინი ვისტანაც მივიდოდა სასცილოდ აიგდება კალოშების მწარმოებელს, რომელსაც უცებ მობილურების გამოშვება მოუნდა.

  64. შაქრის ჭაფრხალი საკმაოდ მნიშვნელოვანი კულტურაა, უფრო მნიშვნელოვანი ვიდრე სტაფილო, კომბოსტო, პამიდორი და ნებისმმიერი სხვა. თურმე შაქრის ჭარხლიდან მიირება შაქარიც, რომელიც ძალიან ლიკვიდურია და არ ფუჭდება. არ იქნება მისი გაყიდვა რთული ევროპის ბაზრებზეც. გარდა ამისა მისი ნარჩენებს თურმე მეცხოველეობაშ იყენებენ და ძალიან მოსწონთ ცხოველებსო. კიდე რჩება თურმე ყავისფერი სითხე, რომლისგანაც გომის ქარხანა სპირტს აწარმოებდაო. ასე რომ ქართლი ჯობია შაქრის ჭარხალზე დასპეციალიზდეს და ვაშლებს დაანებოს ტავი. შაქრის გაყიდვაც უფრო გაიოლდება და სპირტისაც. ხაშური, ქარელი, და კასპი სულ შაქრის ჭარხალზე ყოფიალ კომუნისტების დროს. რას აკლავენ ტავს ამ ვაშლს ქართლში. მარა შარის ჭარხალს შაქრის ქარხანა თუ არ ექნა ვინც ჩაიბარებს და გადამუშავებს ისე მოყვანას ქართლელი გლეხისათვის აზრი არ აქვს. რომ მოიყვანოს მერე ვეერსად წაიღებს. ასე რომ ერთი მძლავრი თანამედროვე შაქრის ქარხანა არ აწყენდა ქართლს.

  65. ამერიკამ თუ დაგვიშვა ბაზარზე ჩვენს ბედს ძაღლი არ დაჰყეფს. ევროკავშირის ბაზარს მაინც ამერიკის ჯობია. ამერიკის ბაზარზე თუ გახვედი შენი პროდუქტი უფრო მალე გახდება პოპულარული მთელს მსოფლიოში. ევროპა მაინც ძალიან ჭრელია და რთულია. ამერიკაშ მაინც უფრო მეტად ერთი წესებია მტელს ამეირიკის ბაზარზე და ევროკავსირშ ერთ ქვეანშ კიდეც რომ მოიპოვო ბაზარი მეოე ქვეყანაში კაინც ხელახლა უნდა იჩალიჩო. ამერიკაშ მე როგროც ვფიქრობ თუ ერთ ადგილას გახვედი და გაარღვიე ბარიერი მერე სხვაგან უფრო გაიოლდება. ევროპაში კი ყველა ქვეყანაში თავიდან უნდა დაიწყო თამაში.

  66. ჩვენ ევროპის ბაზარზე ოფიციალურად კიდეც რომ დაგვიშვან ძალიან გავიჭრდება იქ ადგილობრივი პროდუქციის წინააღმდეგ კონკურენცია. უკვე აწყოიბილი არხები აქვთ და ჩვენს გამო არავინ ჩაიჩოებს. სულ ტყუიოლად გვაქვს ევროკავშირისი იმედი და სულ ტყუილად ვიკუზებით მაგათ წინაშე. ევროკავშირთან იაპონიაც კი ვერ ვაჭრობს. ძალიან მცირე სავაჭრო ბრუნვა აქვს. ჩვენი საკამრისი ბაზარი ჩვენსავე რეგიონშია. მძიმე ტექნიკას არ უშვებს არც თურქეთი (მარტო გემებეს უშვებს, მაშნ როცა მაქნაებს არ უშვებს, ეს იმას ნიშნავს, რომ გემების წარმოების აწყობა არ უნდა იყოს გადაულახავი სირთულე), არც სომხეთი, არც აზერბაიჯანი, არც ირანი, არც უკრაინა, არც ბულგარეთი, რუმინეთი (მართლაი ევროკავშირის ქვეყნებია ეს ბოლო ორი, მარა ევროკავშირშ ამრტო მასეთ ქვეყნებში ტუ შევიტანთ საქონელს, თორემ ჩეხები გერმანელებს არ გადახტებიან და მასეა კიდე სკანდინავიის ქვეყნები, ავსტრია შვეიცარია და სხვა. ასე რომ ჩვენი საკამრისი ბზარი ევროკავშირის გარეშეც კი გვექნება. არც არაბები უშვებენ ასეთ მანქაებს, არც ბრაზილიელები. სწორედ იმ ქვეყნებში თუ მოვახერხებთ შეძრომას ვის წარმეობსაც არ გავიწევთ კონკურენციას, მარტო ასეთებშ თუ შეგვიშვებენ. ჩვენ კი გვეყოგფა ეგენი საკმარისად. სხვა ქვეყნებშ ტყუილად შევეცდდებით წვალებას. აერმიკის ბაზარზე განსაკუთრებულ რეჟიმს თუ გავიჩალიჩებთ სამხრეთ კორეასავით სულ არ გვინდა მეტი არაფერი.

  67. თუ ქუტაისი მეორე დიდი ქალქი უნდა გახდეს, მაშინ მარტო მეტალურგია, მძიმე ინდუზტრია და მანქანქთმშენებლობა არ ეყოფა ამ ქალაქს მოსახლეობის მოსაზიდად. კიდე უნდა მოვიფიქროთ დამატებით სხვა დარგები, რომელიც ხელსაყრელი იქნება ამ ადგილისათვის.

  68. ამაზონმა ბიზნესი დაიწყო წიგნების ფოსტით გაყიდით, მერე გადავიდა ინეტრენტმაღაზიაზე, მერე იმდენად განვიტარდა, რომ ახლა რაკეტებს უსვებს კოსმოსში დამოუკიდებლად. ასეთ წარმატებას რომ მიაღწიო საჭიროა აუცილებალდ დიდი და მსყოდველუნარიანი ბაზარი, მარა ვერაფერს მიაღწევა ამავე დროს ამერიკაში კარგად რომ არ ყოფილიყო განიტარებული საგამომცემკო საქმე. საქართველოში წიგნები მცირე რაოდნებით იბეწდება და მაგითო ვერანაირ ბიზნესს ვერ გამარტავდი. ამტომაც ვამბობ, რომ ქვეყანაში ამა თუ იმ ბიზნესი წარმატებისათვის საჭიროა დიდი ბაზარიც, მარა ამავე დროს საჭიროა განვიტარებული დარგობრივი ინფრასტრუქტურია. ანუ ერთი დარგი ხშირად მოითხოვს სხვა რამდენიმე დარგის გარკვეულ დონეზე განვიტარებას. ასე რომ თუ ეს პირობები არ არი ქვეყანში, მაშინ ბიზნესმენებს ალიან გაუჭირდებათ ბიზნესების წარმატებით განვიტარება. მაგალჺტდ თუ შეასაფუთი მასალების ბიზსნესი არ არსებობს ქვეყანაში,მაშინ ადგილოობრი ბიზნესმენს ძალიან გაუჭირდება მის საქონელს მისცეს კარგი სავაჭრო სახე და შეფითოს კარგად. ასე რომ სწორედ ამიტომ უჭირთ ჩვენთან ბიზნესმენებს ბიზნესების წარმოება. არ არის მომზადებული დარგობრივი ინფრატრუქტურა. ამას კი კერძ სექტორი გარედნა კოორდინირების და ამრთვის გარეშე ვერ მოახერხებს.

  69. დღეს ვფიქრობდი შაქრის ბიზნესზე. როგორც ადრე დავწერე, თურმე შარის ჭარხლიდან მიიღება შაქარი, ნარჩენი მასა გამოიყენება საქონლისათვის, ხოლო ნარჩენი სიროფიდან კი სპირტს ხდიან. თუ საქართველოში მარტო შაქრის ქარხანას დააფუძნებ, მაშინ ნარჩენი მასა გლეხებმა უნდა იყოდონ და ნარჩენი სირფი სირტის ქარხნებმა უნდ ა ჩაიბარონ, წოინააღმდეგ შემთხვავში, თუ ისე გადაყარა ქარხანამ ეს ნარჩენები, მაშინ მისი შაქარი შედარებით ძვირი იქნება და ქარხაცა ნაკლებ რენტაბელური (შეიძლება ამიტომაც დაიხურა აგარის ქარხანა და ვერ გაულო კონკურენციას. ). ამ დროს გკეხები ქარხნისაგან ნარჩენებს არ იყიდიან, ჯერ ერთი მართლა არ აქვთ ფული და მეროეც ურჩევნიათ საძოვრებზე აძოვონ და ბალახი მოთიბონ და მოიმარაგონ ვიდრე საქონ,ის საჭმელჲშ ფული იხადონ. ანუ გლეხისათვის ამ ნარჩენის ყიდვას აზრი არ ავს, ხოლო შაარის ქარხნისათვის მის მუქთად გაჩუქებას, გამოდის რომ ქარხანა ნარჩენბს ვერ გაასაღებს და იძულოებული იქნება ის ნარცენები გადაყაროს, ან მუქტად გასცეს, რაც მის რენტაბელობას შეამცირებს.ა სევე ნარჩენი სიროფიც შეიძლაბა რაიმე მიზეიზთ არ ჩაიბარო სპირტის ქარხანამ და ისიც ტყუილად გაუუჭდეს ამ ქარხანას, რაც ასევე იწვევს არაეფქტურობას. გამოდის, რომ შაქრის ქარხანასტან ერთად უნდა აშენდეს მტელი კომპლექსი შაქრსი ქარხნისაც, სპირტის მინი ქარხანისაც და მეცხოველოების ფერმაც, ამას მოყვება რძის მინი ქარხანა. შაარის ჭარალი რომ იაფი გამოვიდეს ჯობია დიდი ნაკვეთი ქონდეს თვითონ ამ ქარხანას და იქ მარალი ნაყოფიერების მქონე მანქაქნები გამოუყენო, შაქრი ჭარხლის თვითღირებულება რომ შეამციროს. ასე რომ ერთი შეხევით მარტივი საქმე, თურმე მთეს უზარმაზარ კომპექსს მოითხოვს, რომ შაქრის ფასი მცირე იყოს და ხარჯები მცირე, რომ ქარხანა რენტაბელური იყოს. შეიძლაბ სწორდ ამ პრობლემბმა აიძულა აგარის ქარხანა რომ დახურულიყო და ვერ მოახერხა კონკურენტულ ფასში შაქრის წარმოება. ასე რომ ამხელა ამოცანის დძლევაც ძალიან ძნელი იქნება ერთი მეწარმისათვის და ამიტომაც ვერ ხერხდება ამ დარგის აღორძინება.
    თუ ამ კომლექსის ასენებას სახელმწიფო დაიკვეთავს, რომელიმე ევროპულ კომპანაიას, მერე მისი აქციები კერძო პირებზე უნდა გადაყიდოს და ასე გაისტუმროს ან სესხი, ან ახალი წარმოება დაფუძნოს იმ ფულით. მენეჯერი რომ დაინტერსებული იყოს კეთილსინდისიერი მარტჳი, უნდა დაპირდეს სახელმწიფო, რომ კაგი მართვის შემთჴვავში ამ საწარმოს აქციებს მიიღებს საჩიქრად, როგორც ეს გურგენიძეს გაუკეთეს ,,საქართველოს ბანკში”. საწარმოს სრული გაყიდვის მერე თუ სახელმწიფოს მიერ დანიშნულ მენეჯერს მოხსნიან, მას მაინც დარჩება კონტროლის მექანიზმები ამ კომპანიაზე, როგორც აქციონერეს, თუ ამ დროისათვის მიღებული იქნება კანონი წვრილი აქიონერების უფლებების დაცვისა. ის ძველი მენეჯერი კი კარგად ჩახედული იქნება ამ კომპანიის საქმეებშჲ და მისსავე ინტერსებშჲ იქნება მისი აქციები ძვირი იყოს. ამიტომ სანამ გადაყიდის (შეიძლება არც გადაყიდოს), მანამდე მაინც ეცდება აქციების ფასი არ დაეცეს ახალი მენჯერის ხელში და აკონტროლოს ახლის მუშაობა.

  70. ესეთი სამეცნიერო და საკონტრუქტურო საწარმოო ცენტრი მარტო სამხედრო დანიშნულების კი არა კიდე უნდა იყოს სამოქალქაო დანიშნულების, თან თბილისში, რომელიც მეწარმეების დაკვეთით საწარმოო ხაზების კონსტრუქციებს დააპროექტებს და დაამზადებს. აი მაშინ ბევრად ხელმისაწვდომი იქნება ახალი ტექნოლოგიები მეწარმეებისათვის და უფრო ადრე და უფრო იაფად მოხდება ამ ტექნოლოგიების დანერგვა წარმოებაში, რაც გაზრდის შრმოისნაყოფიერებას და კონკურენტუნარიანობას გამოშვებული პროდუქციისა. გარდა ამისა ის ჯგუფიც ნელ-ნელა დაიხვეწება და მერე შეიძლება ზოგიერთი საწარმოო ხაზი სერიულადაც აწარმოოს და ექსპორტზეც კი გაყიდოს მეზობელ რეგიონებში. თან ეს ჯგუფი შეისწავლის მ თელი მსოფლიოს გამოცდიელაბს და დააგროვებს ცოდნას, აგრეთვე შეასრულებს ტექნოლიგური ბანკის ფუნქიცასაც. აქ ეს ცოდნა ცოცხალი იქნება და არა თაროზე შემდოებული თეორიული ნახაზების სახით. ასეთმა საწარმომ შეიძლება ინსტრუმენტებიც გამოუშვას და რობოტებიც. ეს მეცნიერება ტევადი დარგია და ჯობია ყველა ერთად იყოს თან თბილისში. მანქანთმშენებლობაში დიდი მნიშვნელობა აქვს ინსტრუმენტების შექმნასაც თურმე.

    http://www.interpressnews.ge/ge/regioni/332543-qdeltasq-cnobith-kakhethis-regionshi-setyvis-700-km2-farthobis-ghrublis-fronti-tsarmatebith-damushavda.html?ar=A

  71. არ იყიდება ეს ხილი ევროპის ბაზარზე, გადაჯერებულია ჩინური ვაშლით, მაგის ნაცვლად ქართლში შაქრის ჭარხლის კულტურა რო ავაღორძინოთ არ ჯობია? შაქარი ისეთი რამაა, რომ არ ფუჭდება და ყვეალ ქვეყანას ჭირდება. ეს ვაშლი კიდე ლპება და თან სამაცივრე მეურნეობა ჭირდება რომ შეინახო, ანუ რამხელა დანახარჯები ჭირდება კიდე შენახვას და მერე თუ ვერ გაყიდე სულ გიფუჭდება. შაქარი თუ ვერ გავყიდეთ საზღვარგარეთ ჩვენ თვითონ მოვიხმართ ბოლობოლო.
    შარის ჭარხლის ნარჩენებს თურმე საქონელი ჭამს სიამოვნებით, შაქრის გამოხდიდან დარცენილი ნალექი მთხლიდან კი თურმე არაყი იხდება და არ ჯობია ვაშლის მაგივრად შაქრის ჭარხალი მოვიყვანოთ? რას მიაფიჩინეს ეს ხალხი ამ ვალშებს ქართლში., აუშენონ წესიერი შაქრის გადამამუშავებელი კომბინატი, რომელთნაც მიბმული იქნება არყის ქარხანაც და მესაქონლეობის პატარა ფერმაც, პატარა რძის ქარხანასტან ერთად და ნახავთ თუ არ გამოუშვებს დაბალი ღირებულების შაქარსაც, არაყსაც და რძის პროდუქტებსაც. მარტო შაქრის გადამამუშავებელი ქარხანა არ იქნება რენტაბელური, მთელი კომპლექსი უნდა აშენდეს ერტად და მტელი ხაშურისა და აგარის მიმდებარე სოფლები დასაქმდებოდა. ჩვენც ნაკლები დოლარები დაგვეხარჯეობდა იმპორტში. შაქარჲ ძალიან სტარტეგიული და მნიშვნელლოვანი პროდუქტია. კვების მრეწველობა შაქრის გარეშე შორს ვერ წავა. არც სხვისი ბაზრების ძებნა მოგვიეევდა შაქრის გასასაღებლად. აქვე გაიყოდებოდა ყვეალფერი და ბაზრის პრობლემაც არ გვექნებოდა.
    ჰო, კიდე ამ შაქრის საწარმოს თავისი შაქრის მეურნეობაც უნდა ქონდეს, რომ შაქრის წარმოება იაფი დუჯდეს და ტან ამ მეურნეობიდან უნდა ისწავლოს სხვა გლეხებმა ახალი ტექნოლოგოებით შაქრის ჭარხლის იაფად წარმოება როგორ უნდა მოაწყონ.
    მოკლედ ძალიან დიდი ერთდროულ დანახარჯებს მოითხოვს ეს საქმე და რომელი ერთი მეწარმე შეწვდება ამ საქმეს ძაან მაინტერესებს? სახელმწიფოს დახამრების გარეშე ამას კიდე ძალიან დიდი ხანი ვერ მოებმება ტავი. აცადეთ მემარჯვენებმა და უხცადეთ როგორ აშენდება სოფლეი ტავისით. თქვენ მარტო იმრერეთ, არ მიხმაროთ ეკონომიკას და თავისით აშენდება მამა გიცხონდეთ არ გინდათ? ხო ხედავთ რამდენი კაპიტალიდა ტექნოლოგია ჭირდება ერთად, რომ წარმეობა რენტაბელური ოყოს და ან სად უნდა შეიაყროს ამდენი რამის მცოდნე ხალხი ერტად და ან ამდენ ფულს ვინ ანდობს ერთმანეთს? რადგანაც ერთი კაცის ხელშჲ ალბათ ამდენი კაპიტა;ი არ იქნება და საჭირო იქნება რამდენიმე მდიარი ადამიანის ერთად გაერთიანება და ურთერთნდობა. ვინ დააკვშირებს ასეთ ადმიანებს ერთმენთშ და ვინ ჩაუნერგავს მათ ერთმაენთის ნდობას? როგორ ფიქრბთ ამ ამოცმანების გადააწრას? თქვენ გგონიათ როგორც წიგენბში წერია მართლა ამსე მოხდება ყველაფერი ტავისით. ხო ელდოებჲტ აგერ 25 წელია რომ ტავსიით ამუშოავდება ეკონომიკა და კიდე 250 წელი მოგიწევთ ლოდინი, თუ ასე გააგრძლელეთ და მაინც არაფერი შეიცვლება პირიქთ ტექნოლოგიები კიდე უფრო გაძვირდება გართულდება და კიდე უფრო გაძნელდება კერძო სექტორისათვის ამ ამოცანის გადააწრა. ადრე იოლი იყო, ტექნოლოგიებიც ამრტივი იყო, ერთი კაცი იტევდა საკუტარ თავში და თან არც ისე ძვირი იყო. ახლა კი ძალიან დიდია მაშშტაბის ეფექტის მნიშვნელოაბდ ა ბიზნესის წამოწყება დასაწყისშივე დიდ კაპიტალიას და დიდ ცოდნას მოითხოვს, ასე რომ რაც მეტ დროს დავკარგავთ სასწაულის ლოდინში მით უფრო გართულდება საქმე.
    ცალ-ცალკე თუ იქნა ეს წარმოებები, მაშინ შეიზლეაბ არყის მწარმოებელმა ეს ნარჩენები არ იყოდოს და გაუფუჭის შაქრის მწარმოებელს და აზარალოს, ან გლეხები არ იყიდიან შაქრის წარხლის ნარჩნებს და ბალახს მოთიბავენ მუქტად და არ იყიდიან, შედეგად ესეც გაუზრდის ხარჯებს ამ შაქრის საწარმოს. ამიტომ უნდა ქონდდეს ეს ყველაფერი ერთად, რომ სხვაზე არ იყოს დამოკიდებული, თორემ ბევრი პრობლემები შეექმნება და შაქრის წარმოებაც გაუძვირდება.

  72. ამ წუტას ,,კავკასიაზე” აქუბარდიასთან ,,მწვნეების ლიდერმა” ძალიან კარგი აზრი თქვა (მარა საკუტარი კოალიცია არ უსმენს და რა მთავრობაა ეს? მერე წყინთ უნიათოებს რატო გვეძახიანო). ვერეს კალაპოტზე სვანიძის ქუჩის ზემოთ სადაც ელიზბარაშვილების ძაღლების თავშესაფარია და ვაკის სასისკების ქარხანა, იქ მართალც ძლიან ვიწრო და მაღალი კანიონია( მე მგონი ასეთი ვიწრო და ღრმა კანიონი მარტო მდინარე კოლორადოს აქვს ამერიკაში) და კაშხალს თუ ავაშენებთო, იაფიც დაჯდება და თან მომავალში წყალ მოვარდნებს დარეგულირებს ვერესო და ერთხელ და სამუდაომ გადაწყდება მართლა ეს პრობლემა. მშვენიერი აზრია და ბარემ თუ მაღალ კაშხალს აშენებ, ბარემ დინამოც მიაყენონ და პატარა ელექტროსადგურიც ხომ გამოვა. მაინც უნდა დაიხარჯოს ფული და დინამოს მიყენება უკვე არ იქნება ისე ძვირი, როგორც დამბები ჯდება საერთოდ.
    ისე ეს ამავე დროს კაი იქნება რომ საზოაგდოების აზრი მოტრიალდეს ჰოდროელექტროსადგურების სასარგებლდ, ჩვენისთანა მთიან ქვეყანში ყველა მთის მდინარეზე უნდა იყოს ეგეთი კაშხალი და ელექტროსადგური, რომ მთის მდინარის მოვარდნები არეგულიროს. იქნება ამ მაგალითზე მაინც შეიგნონ.

  73. წელს აშკარად ეტყობა უკეთესობა ბაზარზე ქართულ პამიდორს. არასდროს ამდ როს პამიდორი ორი ლარი არ ღირდა და თან სულ თურქული საშინელი პამიდორები იყო. წელს უკვე სულ ქართული პამიდორებია ბაზრზე, იაფად და ბევრად უკეთესი ხარისხის. სულ რამდენიმე ახალი სათბური აამუშაოვეს და ამხელა სედეგი მოიტანა: ქიუთაისში, გორში, ხელვაჩაურში. აწი მეტი რომც არ ჩაერიოს ხელსიუფლება ეს ტექნოლოგიებიდ ა ეს ჯიშები უკვე თავსიით დაიწყებს გავრცელებას ხალხში. აი სწორედ ამას ვიძახი. ავიდან არის შემოსატანი ახალი ტექნოლოგია, პირველად უნდა მიხმარება, რომ გაარკვიონ რა შემოიტანონ და ათვისებაში მიხმარება ჭირდებათ, თორემ ემრე თუ საქართველოს ტერიტორიაზე სადმე იქნა ხელმისაწვდომი აუცილებლად მოახერხებენ თვითონაც მის გადმოღებას. საზღვარგარეთ წასვლა და იქ ძბენა ძალიან ძვირი უჯდებათ, თან ენაც არ იციან. მარტო თურქეთში შეუძლიათ უვიზოდ სიარული. არადა ტექნოლოგია რომ აითვისო რამდენჯერმე მაინც მოგიწევს იქ მისვლა. მოკლედ სოფლის მეურნეობისა და სხვა სამინისტროების მყავრი ამოცანა სწორედ ეს უნდა იყოს, რომ რაც შეიძლეა მეტი ახალი ტექნოლოგია გახდეს ხელმისაწვდომის აქარტველოში, მერე კი ხალხი თვითონ გააგნებს თუ რომელ რეგიონში და რამდენი ასეთი საწარმო იქნება საწირო და იატაცებს.
    საზამთროც წელს ძალიან ადრე შემოვიდა ქართული და არც ისე ძვირია. ივნისი ბოოს უკვე 70 თეთრია ქართული საზამთრო, მაშინ როცა მე ჩემი ცოლის დაბადების დღეზე საზამთრო არ მახსოვს რომ ყოფიოიყო ქართული. ეტყობა რაღაც სასიკეთო მოხდა მარა არ ვიცი.
    სამაგიეროდ დაგვერხა მარწყვში და ბალში, გარაგარი ყოველ წელს ძვირია ტრადიციულად. მარწყვი კი ადრე ამ დოს 2 ლარი ღირდა და წელს 4 ლარზე დაბლა არ დაწეულა.
    არ შეიძლეაბ გაიაროს სოფლის მეურნებოსი სამინისტროდაბ ვინმემ ბაზარზე და გაალეთოს ანალიზი, თუ რა იყიდება ძვირად, რა შემოდის იმპორტული, რომელიც ადგილზეც შეიძლაბ ვაწარმოოთ და რატომღაც იმპორტულ საქონელთან ვაგებთ კონკურენციასი. არ უნდა გაანალიზონ ეს და არ უნდა მოიიონ უფრო იაფი და თანამედროვე ტექნოლოგიები? ე.,ი ამ დარგში ტექნოლოგიები ვერ უძლებს კონკურენციას და ახალია მოსაძიებელი. საიდანაც შემოაქვთ ის იმპორტული პროდუქტი იქ შეისწავლონ მდგოკარეობა. თუ აღმოჩნდა, რომ რაიმე განსაკუტრებული რეგიონალური უპირატესობის ბარლია როგორც ცხვრების შემთხვაშია სომხეთში ბუნებრივი უპირატესობა, მაშჲნ კი დაანებონ ტავი, მარა ტუ განსაკუტრებული ცოდნის შედეგია ის რომ ვაგებთ კონკურნეციას ადგილობრივ ბაზარზე, ამშინ ის ტექნოლოგია უნდა შემოიატნონ საქართველოშიდ ა გახადონ ხელმისაწვდომი რომელიმე საწრმოს დაფუძნებიტ ქართველი გლეხებისათვის, რომ მერე იქიდან მათ იოლად გადაიღონ და ისწავლონ.
    ახლა აშკარაა, რომ მარწყვის წარმოება და ტექნოლოგია ძალუან ძვირია. რომ ურიგებენ ამ ხალხ ვაშლის ნერგებს და იმდენია რომ ულპებათ, საზრავრგარეთაც ვერ გააქვთ, მიჩვეული იყვნენ რომ რუსეთში უამრავი გაქონდათ და ვერ გადმოერთვენ ახალ რეალობაში, ამის მაგივრა თუ გლეხი ვერ ხედავს, შსენ რომ მინისტრი ხარ, ხომ ხედავ, რომ ვაშლის მაგივრად მოთხოვნა მარწყვზეა გაზრდილი და კილო 5 ლარად იყიდება. ადექი და მოიძიე მარწყვის მოყვანის ნუფრო იაფი ტექნოლოგიები და ასწავლე გელხებს. ააშენე ერთი საჩვენებელი საწარმო. მარწყვის მოყავნის სხვადხვა ალტერნატიული ტექნოლოგიები მარტო ფეისბუქზე ვრცელდება უამრავი. თუ ამას იზამე, 3-5 წელიწადში მარწვიც ისე იქნებ როგორც პამიდორები და კიტრებია. რას უყურებენ ამ საექსპორტო ბაზარს? როცა ადგილობრივ ბაზრაზე გაქვს ჯერ უამრავი სეგმენტები აუთვისებლი. არ ჯობია ჯერ ადგილობრივი ბაზრის მოთხოვნები დააკამყოფილო და მერე გაიქცე უვარგისი ზაღლივით სხვაგან? აქ ხომ ბევრად ნაკლები რისკებია გლეხებისათვი? არადა თუ კარგად გაანალიზებ ჯერ კიდევ არის ასეთი სეგმენტები აუთვისებელი.
    ან კიდე საირმის სულგუნი 8 ლარი ღირს,, მაშინ როცა ყვეალ სხვა სულგუნი 11 ლარი ღირს. ამ დროს ხარისხით ეს საირმის სულგუნი უკეთესია. აშკარად არის აქ გარკვეული პოტენციალი და შესწავლა უნდა ამას და დაკვირვება, რა შეიძაბ გაკეტდეს, რომ სხვა რეგიონებშიც თუ არა საირმეში მაიცნ მოხერხდეს უფრო ემტი ასეთი ხარისხიანი და იაფი სულგუნები წარმოება. მოკლედ ცოტა ტრაკი უნდა წიონ, ბაზარში და მარაზიებში უნდამიარონ და იფიქრონ, ამრა ბაზარში და მარაზიებში მოსამსამხურებს აგზავნიან და იმას ეგეთებზე საფიქრელად სულა რ ცალია. ჩამოფრინდნენ ზეიდან და უბრალო ადამიანივით რომ იცხოვრბენ იქნება უკეთესი აზრები მოუვუდეთ ტავში. უაზარმაზარ ინფოამციას დაიდეებს იძლევა ბაზარიც და სუპერმარკეტებიც. ჯერ მარტო აქედან შეიძლება ბევრი იდეის მოფიქრება და ეს არ გაკეთებულა ჯე რდა რასა დარბიან ევრიპის ბაზრეზბე, თუმცა ეგეც კარგია, მარა იქაც ის უნდა იარო როგორც აქ ივლ ბაზარზე და ისეთი თალუთ ბუნდა უყურო, აბა რას აქვს აქ დიდი ფასი და რა შეგვიძლაი ჩვენ იაფად გავიტანოთო. მარა ჯერ საქართველოს ბაზარი აითვისონჯ, თორემ ვიცი მე მაგენის ამაბავი წავლენ საგულაოდ და იდეებსაც სისლეებს ჩამოიატანენ. ჯერ აქ გვანახონ ადგილობრივ ბაზრებზე, როგორ ფიქრობენდა როგორ აანალიზებენ და მერე საუკეტესო გავუშვათ ევროპაში ბაზრების შესასწავლად.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s