საქართველოს პოლიტიკურ-ეკონომიკური მოწყობისას გასათვალისწინებელი ზოგიერთი ფაქტორი.

ზაზა წიქორიძე
ეკონიმისტებს კარგად მოეხსენებათ, რომ საბაზრო სისტემას აქვს მთელი რიგი ჩავარდნები. კერძოდ ბაზარი დამოუკიდებლად ვერ ქმნის საზოგადოებრივ პროდუქტს, ვერ იყენებს რესურსებს ოპტიმალურად თუკი წარმოებას თან ახლავს გარეგანი ეფექტები, ეფექტურად ვერ მართავს ოლიგოპოლიებსა და მონოპოლიებს და ბოლოს, რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, აღმოჩნდა, რომ ინფორმაციის ასიმეტრიულობის (ინფორმაციის ასიმეტრიულობას მაშინ აქვს ადგილი, როცა გამყიდველი, ან მყიდველი გასაყიდ საქონელზე, ვთქვათ მის ხარისხზე, არ ფლობენ საკმარის ინფორმაციას. როგორც წესი გამყიდველმა უკეთ იცის თავისი საქონლის ავ-კარგი ვიდრე მყიდვლემა.) გამო ე.წ. `ბაზრის უხილავი ხელი~ საერთოდ კარგავს ეფექტურობას, ანუ ბაზარი კარგად ვერ ართმევს თავს თავის ყველაზე მნიშვნელოვან ფუნქციას: რესურსების ოპტიმალურად განლაგებას. ყველაფერს ამას ემატება სამუშაო ძალის ბაზრის არაეფექტურობა, რასაც თავის მხრივ მთელი რიგი მიზეზები აქვს და რის გამოც საბაზრო სისტემა ვერ უზრუნველყოფს სრული დასაქმების მიღწევას.      ეკონომიკის სახელმძღვანელოებში განხილულ გამარტივებულ იდეალურ მოდელებში, ეკონომიკა გრძელვადიან პერიოდში სახელმწიფოს მხრიდან ჩარევის გარეშეც გადის სრულ დასაქმებაზე. მაგრამ რეალობა სულ სხვაა, სინამდვილეში უმუშევრობა ბევრი განვითარებული ქვეყნებისათვისაც არ არის იშვიათი პრობლემა, ხოლო დაბალგანვითარებული ქვეყნებისათვის კი იგი მუდმივი მოვლენაა. ასე რომ რეალობაში არსებული ბაზრები მნიშვნელოვნად განსხვავდებიან და ბევრად რთულია სახელმძღვანელოებში განხილულისაგან. ერთი სიტყვით, საბაზრო სისტემის ასეთი შეზღუდულობის გამო აბსოლუტურად ყველა ქვეყნის მთავრობა იძულებულია, რომ ჩაერიოს ბაზრის ფუნქციონირებაში და უფრო ოპტიმალური გახადოს იგი მთავრობის მხრიდან რეგულირების საშუალებით.      აქვე ვიტყვით, რომ ყველა ქვეყანაში სახელმწიფოს მხრიდან ბაზრის ფუნქციონირებაში ჩარევის დოზა და ფორმა სხვადასხვაა და იგი ძირითადად განპირობებულია ამა თუ იმ ქვეყნის თავისებურებებით, მისი ხალხის თვისებებით, ხასიათით და უნარ-ჩვევებით. ხალხის თვისებებზე, ხასიათსა და უნარ-ჩვევებზე კი ყველაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენენ ის გეოგრაფიული გარემო, რომელშიც ამ ხალხს უწევდა ცხოვრება საუკუნეების განმავლობაში და რელიგიურ ფაქტორი, ან თუ გნებავთ უფრო ზოგადად ცივილიზაციური რესურსები.     დავიწყოთ გეოგრაფიული გარემოს გავლენის განხილვით. ამ საკითხის ანალიზი ჩვენი მიზნებისათვის ყველაზე უპრიანია ინგლისელების მაგალითზე. ინგლისი კუნძულოვანი და პერიფერიული სახელმწიფოა. პერიფერიულობამ მას ხელი შეუწყო მტრებისაგან ზედმეტი შეწუხების გარეშე განვითარებულიყო და გაძლიერებულიყო(მე-11 საუკუნის მერე ინგლისი არავის დაუპყრია), ხოლო კუნძულოვანმა მდებარეობამ ნაოსნობის მაღალ დონეზე განვითარება გამოიწვია. ყველაფერმა ამან კი განაპირობა ის, რომ იგი ფაქტიურად მე-16 საუკუნიდან მე-19 საუკუნემდე ოკეანეებზე ბატონობდა. მე-18 საუკუნის მეორე ნახევრიდან კი პრაქტიკულად მსოფლიო ოკეანეების ერთპიროვნული მბრძანებელი გახდა. განვითარებულმა ნაოსნობამ და მსოფლიო ოკეანეებში გაბატონებულმა მდგომარეობამ იგი გადააქცია მსოფლიოს ყველაზე ძლიერ საზღვაო-სავაჭრო ქვეყნად, რასაც ინგლისში მე-18 საუკუნის მეორე ნახევარში ინდუსტრიული რევოლუცია მოჰყვა. ამის გამო ინგლისი ძალიან დაწინაურდა მრეწველობაში, ვაჭრობასა და კომერციაში. მსოფლიოში გაბატონებულმა, სავაჭრო-იმპერიულმა მდგომარეობამ განაპირობა დიდძალი კაპიტალის კონცენტრაცია ინგლისში, თავისი კოლონიების ხარჯზე. ყველაფერმა ამან ინგლისელების არნახული კომერციალიზაცია გამოიწვია, რის გამოც ამ ხალხში ყველაზე უკეთ და ყველაზე სწრაფად განვითარდა საბაზრო ინსტიტუტები. ეს ინსტიტუტები მათ კომერციულ ხაისათს არის მორგებული და სხვა ხალხებსა, თუ სხვა ქვეყნებში ისე კარგად დღესაც კი არსად მუშაობენ. ამგვარად ინგლისის გეოგრაფიულმა მდებარეობამ განაპირობა ინგლისელების კომერციალიზაციის ყველაზე მაღალი ხარისხი.    საქართველო არასდროს ყოფილა სავაჭრო ქვეყანა, უფრო მეტიც მე-19 საუკუნეში ქართველისათვის მიუღებელ საქციელად ითვლებოდა ვაჭრობა, ნაწილობრივ ასეთი განწყობა მე-20 საუკუნეშიც გადმოვიდა. ამას გარდა ქართველები მე-20 საუკუნეში სოციალისტურ იმპერიაში ვცხოვრობდით, სადაც ყოველგვარი კერძო ინიციატივა და კომერცია სასტიკად იდევნებოდა. ხალხი მიჩვეული იყო, რომ დასაქმებაზე პასუხისმგებლობას სახელმწიფო იღებდა. ასე რომ ისეთი ისტორიის ხალხს, როგორიც ქართველები ვართ ინგლისელების გამოცდილების და მათი საბაზრო ინსტიტუების ზუსტი კოპირება არ მოგვიტანს სასურველ შედეგს. გარკვეული დროის გასვლა გახდება აუცილებელი სანამ ჩვენი მოქალაქეები მიეჩვევიან მასიურად კერძო ინიციატივის გამოჩენას და კომერციას. საჭიროა, რომ ჩვენ შევქმნათ ისეთი ინსტიტუტები, რომელიც საუკეთესოდ მოერგება ჩვენს ხასიათსა და უნარ-ჩვევებს. ყველა არაინგლისურენოვან ხალხებში სახელმწიფოს როლი უფრო მნიშვნელოვანია საბაზრო სისტემის რეგულირებაში ვიდრე ინგლისურენოვან ხალხებში. ასე რომ ჩვენთანაც სახელმწიფომ უნდა ითამაშოს გადამწყვეტი როლი. საწყის ეტაპზე, სანამ ქართველები კარგად არ დახელოვნებულან საბაზრო ურთიერთობებში, სახელმწიფოს აქტიურობა აუცილებელია. საქართველოში, გამოცდილებასთან ერთად, ჯერ უამრავი საბაზრო ინსტიტუტებია შესაქმნელი. სათანადო საბაზრო ინსტიტუტების არ ქონის პირობებში ინგლისურენოვან ხალხებსაც კი გაუჭირდებოდა ეკონომიკის აწყობა.      ლესთერ თოროუ წიგნში ,,ეკონომიკური ბრძოლა იაპონიას, ევროპას და აშშ-ს შორის” წერს (გვ.95), რომ საბაზრო ეკონომიკა მაღალგანვითრებულ ქვეყნებშიც კი ვერ ამუშავდება სათანადოდ, თუკი არ შეიქმნა ფიზიკური ინფრასტრუქტურა. ამაში შედის სატრანსპორტო სისტემა, ელექტრო სიმძლავრეები, კავშირგაბმულობის სიტემები და სხვა.      შემდგომში საბაზრო ურთიერთობის განვითარებასთან ერთად შეიძლება შემცირდეს სახელმწიფოს მხრიდან ქვეყნის ეკონომიკაში ჩარევის დონე, მაგრამ თავიდან სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს საბაზრო ინსტიტუტების ჩამოყალიბება, კერძოდ: საბანკო სექტორის, სავალუტო, თუ სასაქონლო ბაზრებისა და ბირჟების, სადაზღვევო, საპენსიო და საინვესტიციო ფონდების, ასევე სხვადასხვა ფინანსური რისკებისაგან დაზღვევის ინსტრუმენტების და სხვების შექმნა. ყველა ეს ინსტიტუტი, თუ ინსტრუმენტი განვითარებულ მეცნიერებასთან და დიდი რაოდენობის კაპიტალთან ერთად,  მაღალგანვითარებულ ქვეყნებში აიოლებს ახალი ტექნოლოგიის მცოდნე და კაპიტალის მქონე პირების შეხვედრას და უახლეს ტექნოლოგიაში ჭარბი კაპიტალის ინვესტირებას. უამისოდ, დაბალგანვითარებულ ქვეყნებში, თავის ნებაზე მიშვებულ საბაზრო ეკონომიკში შრომატევადი, ნაკლებრენტაბელური დარგები განვითარდება და ჩვენ ვიქცევით მაღალგანვითარებული ქვეყნების ეკონომიკურ დანამატად შრომატევად დარგებში.     ისინი მაღალტექნოლოგიურ პროდუქციას აწარმოებენ, ხოლო ჩვენ კი მათთვის საჭირო დაბალტექნოლოგიური შრომატევადი საქონელის მწარმოებლად გადავიქცევით. მათთან გარდაუვალი ვაჭრობის დროს ჩვენ იძულებული ვიქნებით ჩვენი დაბალტექნოლოგიური საქონელი დაბალ ფასში მივყიდოთ, ხოლო თვითონ, კი ძალიან მაღალ ფასში მოგვყიდიან თავიანთ მაღალტექნოლოგიურ საქონელს. ასეთი ვაჭრობა არის კიდეც ერთერთი მთავარი მიზეზი მაღალგანვითარებული ქვეყნების სიმდიდრისა.     საბაზრო ინსტიტუტების გარდა საქართველოში შესაქმნელია მსხვილი საბაზრო სუბიექტები. მათში მე ვგულისხმობ მსხვილ საწარმოებს. ისინი საჭიროა მაღალრენტაბელური, კაპიტალტევადი დარგებისა და მაღალტექნოლოგიური დარგების განვითარებისათვის. ასეთ საწარმოებს სახელმწიფო აქტიურად უნდა ეხმარებოდეს, რადგანაც უახლესი ტექნოლოგიებისა და მსხვილი კაპიტალის მოძიებას დამოუკიდებლად დღეს თითქმის ვერცერთი ფირმა ვერ შეძლებს. შესაძლოა მათი აქციების საკონტროლო პაკეტი სახელმწიფოს ხელშიც კი იყოს, მაგრამ კომერციული გადაწყვეტილებების მიღებაში მენეჯმენტი ხელისუფლებიდან დამოუკიდებელი უნდა იყოს, რომ წარმეობა პოლიტიკურ კონიუნქტურას არ დაემორჩილოს და გადაწყვეტილება ყოველთვის ეკონომიკურად ოპტიმალური იყოს. ევროპის რიგ ქვეყნებში სახელმწიფო ეხმარება მსხვილ კორპორაციებს, ზოგიერთ ქვეყანაში კი მსხვილ საწარმოებს ისე ზრდიან როგორც სათბურში და მოღონიერების შემედეგ ახდენენ მათ პრივატიზებას და კერძო საკუთრებაში გადატანას. დიდი რაოდენობით სამართავი ობიექტების სახელმწიფოს ხელში დაგროვება ართულებს მართვას და ამავე დროს ზრდის ბიუროკრატთა რიცხვს.    მიუხედავად იმისა თუ რამდენად კარგად ჩამოვაყალიბებთ საბაზრო ინსტიტუტებს, ჩვენ ალბათ მაინც ვერასდროს გავხდებით მასიურად ისე კომერციაზე ორიენტირებულნი, როგორც ინგლისურენოვანი ხალხია, ამიტომ სახელმწიფოს როლი ჩვენი ქვეყნის მართვაში უფრო მნიშვნელოვანი უნდა იყოს ვიდრე ეს ინგლისურენოვან ხალხებშია და ჩვენთვის უფრო ახლობელი ალბათ ევროპული სახელმწიფოების მოდელია. ამ ქვეყნებში სახელმწიფოს როლი შედარებით დიდია, დღემდეც კი. თუმცა აქაც სიფრთხილეა საჭირო და არ არის აუცილებელი რომელიმე მოდელის ზუსტი კოპირება. ყველა მოდელი ჩვენს რეალობას უნდა მივუსადაგოთ.     აქვე არ შეიძლება არ ითქვას რამდენიმე სიტყვა გადასახადების შემცირებასა და უცხოური ინვესტიციების მოზიდვაზე. როგორც ხელისუფლების მოქმედებიდან ჩანს მთავრობამ გეზი მაქსიმალურად ლიბერალური საბაზრო ეკონომიკისაკენ აიღო. აქ ალბათ იმ ლოგიკით ხელმძღვანელობდნენ, რომ რადგანაც მსოფლიოში უძლიერესი სახელმწიფო, აშშ, ყველაზე ლიბერალური საბაზრო ეკონომიკის მიმდევარია, ამიტომ ყველაზე გამართლებულად ამ მოდელის გადმოღება მიიჩნიეს და დაიწყეს აშშ-ს მიბაძვა. მაგრამ აქ როგორც ჩანს მხედელობიდან გამორჩათ განსხვავება ინგლისურენოვან ხალხსა და ქართველების თვისებებს შორის. ის რაც ასე  კარგად მუშაობს აშშ-ში და უფრო ზოგადად კი ინგლისურენოვან ქვეყნებში, ვერ იმუშავებს ქართველებში. ჩვენ გარდა განსხვავებული ხასიათისა და უნარ-ჩვევებისა გვაქვს, განუვითარებელი, ჩანასახოვან მდგომარეობაში მყოფი საბაზრო ინსტიტუტები.     აშშ-სა და ინგლისურენოვან ქვეყნებში სხვა ქვეყნებთან შედარებით დაბალია გადასახადების წილი ქვეყნის მშპ-სთან მიმართებაში. ეს სწორედ იმით არის გამოწვეული, რომ ინგლისურენოვანი ხალხი სხვებზე უფრო არიან კომერციაზე ორიენტირებულნი და სახელმწიფოს გარეშე უფრო უკეთ აგვარებენ ეკონომიკურ პრობლემებს ვიდრე სხვა ხალხები. ფაქტიურად ჭარბი სახელმწიფო ჩარევა მათ, სხვებთან შედარებით, უფრო აზარალებს ვიდრე რგებს. დანარჩენებისათვის კი უფრო ჭარბი სახელმწიფო ჩარევა აუცილებელიც კია ეკონომიკის უკეთესად წარმართვისათვის.       აქ საინტერესოა იმის აღნიშვნა, რომ ყველაზე უფრო მეტად საფონდო ბაზარი ინგლისურენოვან ქვეყნებს, აშშ-სა და ინგლისს აქვთ განვითარებული. ერთადერთი ქვეყანა რომელმაც მოახერხა საფონდო ბაზრის განვითარება არის იაპონია. ყველა სხავა ქვეყანას, მათ შორის ევროპის მაღალგანვითარებულ ქვეყნებსაც კი არასათანადოდ განვითარებული საფონდო ბაზარი აქვს. კარგად განვითარებული საფონდო ბაზარი ამ ქვეყნების ეკონომიკისათვის დამატებითი ძრავივითაა, რაც აადვილებს ინვესტირების პროცესს (ზრდის კაპიტალის ბაზრის ლიკვიდურობას, რაც უფრო სასურველს ხდის რეინვესტიციებს). სხვა ქვეყნებმა კი ეს ჩამორჩენა, რომ აანაზღაურონ იძულებული არიან სახელმწიფოს როლი გააქტიურონ.      ერთი სიტყვით, როგორც ჩანს აშშ-ს წაბაძვით ჩვენთანაც გადაწყვიტეს გადასახადების შემცირება და ბაზარის ლიბერალიზაცია. ხელისუფლება ამაყობს კიდეც მსოფლიოში ყველაზე ლიბერალური საგადასახადო სისტემით. მაგრამ სანამ ამას გააკეთებდნენ ჯერ უნდა დაფიქრებულიყვნენ ერგებოდა თუ არა ქართულ ხასიათს ასეთი ლიბერალური საბაზრო ეკონომიკა და მერე მეორე, როცა ქვეყანაში საბაზრო ინსტიტუტები განუვითარებელია და სახელმწიფომ უნდა ითავოს როგორც ამ ინსტიტუტების განვითარების დაჩქარება, ასევე მსხვილი მაღალტექნოლგიური საწარმოების შექმნა, როგორ უნდა მოახერხოს მან ეს, თუკი მის ხელში არ იქნება საკმარისი ფინანსები?      შევარდნაძის მართველობის პერიოდში ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახადების ამოღება უმნიშვნელოდ მცირე რაოდენობით ხდებოდა. ბიუჯეტიც მინიმალურად მცირე იყო. გადასახადების შემცირება რომ პანაცეა იყოს და საქმეს შველოდეს, მაშინ შევარდნაძის მართველობის პერიოდში ეკონომიკური ზრდის ტემპები უპრეცედენტოდ მაღალი უნდა ყოფილიყო. ამჟამად თუკი რამ კარგი შენდება ქვეყანაში ძირითადად სწორედ ბიუჯეტიდანაა დაფინანსებული.     ახლა გადასახადების შემცირების მეორე მიზეზსაც შევეხოთ. ჩვენი ხელისუფლება ფიქრობს, რომ გადასახადების შემცირებით შექმნის ხელსაყრელ გარემოს უცხოური ინვესტიციების მოსაზიდად. მაგრამ ჯერ ერთი უცხოური ინვესტიციებს დაბალ გადასახადებზე არანაკლებ სჭირდება სტაბილური და პროგნოზირებადი, ნაკლებ სარისკო გარემო, ხოლო მეორე ის, რომ გვჭირდება კი ჩვენ, რომ მთელი ქართული ბიზნესი უცხოელების ხელში გადავიდეს და ჩვენ მხოლოდ მათ მოსამსახურე ერად დავრჩეთ? ®გარდა ამისა უცხოური ინვესტიციები არ შემოდის მაღალტექნოლოგიურ დარგებში და როგორც წესი ინვესტირება ხდება შრომატევად დარგებში. ასეთ დარგებში კი, როგორც ეკონომიკის სახელმძღვანელობიდანაა ცნობილი ხელფასები დაბალია და ქვეყანა და ხალხი ვერ გამდიდრდება. განვითარებულ ქვეყნებს აწყობს კიდეც თავიდან მოიშოროს შრომატევადი დარგები და გამონთავისუფლებული რესურსები მაღალ ტექნოლოგიებში განათავსოს. ასეთნაირად ჩვენისთანა ქვეყანა განვითარებული ქვეყნებისათვის შრომატევადი პროდუქციის მწარმოებელ ქვეყნად იქცევა და გახდება მისი დანამატი შრომატევად დარგებში. ცნობისათვის აშშ-ში პრაქტიკულად არ იკერება ფეხსაცმელები და იგი თითქმის მთლიანად დაბალგანვითარებული ქვეყნებიდან შემოაქვთ. Mმხოლოდ უძვირფასესი ფეხსაცმელები იკერება აშშ-ში და ისიც მომხმარებული ფეხსაცმელების მხოლოდ 5 %-ს შეადგენს.    ბოლოს კი ყველაზე მთავარი: როგორც ეკონომიკაში ნობელის პრემიის ლაურიატი პოლ სამუელსონი ამბობს, ისტორიულად ინვვესტიციები ძირითადად ერთი ინგლისურენოვნი ქვეყნიდან მეორეში გადადიოდა, ან უკიდურეს შემთხვევაში ინგლისის კოლონიაში. ეს იმიტომ ხდებოდა და ხდება, რომ ინგლისურენოვანი სახელმწიფო უფრო ახლობელი და ნაცნობია ინგლისურენოვანი ხალხისათვის. მათ სახელმწიფოებში საბაზრო ინსტიტუტები მსგავსია, ენა, მენტალიტეტი და ღირებულებებიც ერთია, ასე რომ ინვესტიციის გადატანა არ არის ძალიან სარისკო უფრო ნაცნობ გარემოში. დაახლოებით იგივე ითქმის ინგლისის ყოფილ კოლონიებზეც. ამ კოლონიებში ინგლისელები პოლიტიკურად იყვნენ გაბატონებულნი და იქ სახელმწიფო თავის ყაიდაზე ჰქონდათ მოწყობილი, ამიტომაც იზიდავდათ ინგლისელებს ახალი კოლონიები ინვესტიციებისათვის. ეს კოლონიები განთავისუფლების შემდეგაც უფრო ნაცნობია მათთვის და როცა, გარკვეული ნაწილი, ყოფილი კოლონიებისა ამცირებენ გადასახადებს, ამით ცდილობენ ყოფილ ფულიან ბატონებს მიმზიდველი საინვესტიციო პირობები შეუქმნან მათვის ნაცნობ გარემოში. ჩვენ რეალობაში კი გადასახადების შემცირება ნაკლებ ეფექტს მოიტანს ვიდრე ინგლისურენოვან ქვეყნბეში, ან ინგლისის ყოფილ კოლონიებში.    აშშ(ისე როგორც სხვა ძლიერი ქვეყნები) ძირითადად ეხმარება იმ ქვეყნებს, რომლებიც პოლიტიკურად სჭირდება, მაგალითად: პოლონეთი, სამხრეთ კორეა, ჩილე, თურქეთი (სწორედ თურქეთი წარმოადგენს აშშ-სათვის ყველაზე სასურველ პარტნიორს ჩვენს რეგიონში და არ საქართველო, იხ. ზაზა წიქორიძის სტატია – `რუსეთის, თურქეთისა და აშშ-ს გეოპოლიტიკური ინტერესები კავკასიასა და საქართველოში~, `მწერლის გაზეთი~ 2005წ. №10, 15-30 ივნისი, გვ.11). ძირითადად, მხოლოდ ასეთ არაინგლისურენოვან ქვეყნებში გახდა შესაძლებელი გარკვეული ინვესტიციების მიზიდვა და გარკვეული ეკონომიკური წარმატების მიღწევა. თუმცა დახმარებაც იმდენ ხანს გრძელდება, სანამ აშშ-ს ეს ქვეყანა სჭირდება. რადგანაც, თუკი ყველა ქვეყანა თანაბრად იცხოვრებს, მაშინ დედამიწის შეზღუდული რესურსები ყველას კარგად ცხოვრებისათვის არ ეყოფა.     ინვესტიციების გადატანის საკითხში ასევე დიდია  დიასპორის როლი. მაგალითად ჩინეთში უცხოურ ინვესტიციებში ყველაზე დიდია უცხოეთში მცხოვრებ ჩინელთა როლი. ჩინელებს ძალიან მდიდარი დიასპორა ჰყავთ უცხოეთში. უცხოეთში მცხოვრებ ჩინელთა ქონება 2 ტრილიონი დოლარია, რაც ორჯერ აღემატება ჩინეთის მშპ-ს. მათ უმრავლეს, აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებში გაბატონებული ეკონომიკური მდგომარეობა უკავიათ. აზიელ მილიარდერთა შორის 39 ჩინელია. ჩვენ კი ასეთი მდიდარი და მრავალრიცხოვანი დიასპორა უცხოეთში არ გვყავს, რომ მათი ინვესტირების იმედად ვიყოთ. ასე რომ ჩვენ ჩვენ თავს თვითონ უნდა ვუშველოთ. ამის გაკეთება, სახელმწიფოს აქტიურობის გარეშე შეუძლებელია. სახელმწიფოს კი, განსაკუთრებით ამ ეტაპზე, დიდი ფინანსები სჭირდება თავისი ფუნქციების შესასრულებლად.     ახლა გადავიდეთ ხალხის ხასიათზე და თვისებებზე მომქმედ მეორე არანაკლებ მნიშვნელოვან ფაქტორზე – რელიგიაზე და ვნახოთ როგორ გავლენას ახდენდა იგი ქართველებზე. სხვადასხვა ქვეყნებისა და ხალხების ისტორიას თუ გადავხედავთ შევამჩნევთ, რომ გაჭირვების მიმართ უფრო მეტ სიმტკიცეს ის ხალხი იჩენდა ხოლმე, რომელსაც რაიმე საერთო იდეა აერთიანებდათ. წინაქრისტიანულ ეპოქაში ხალხის ასეთ გამაერთიანებელ ფუნქციას სხვადასხვა კერპები კისრულობდნენ (გავიხსენოთ ფარნავაზის მიერ არმაზის კერპის აღმართვა მცხეთაში). შემდეგ კი ასეთად ქართველებისათვის, ერთადერთი ჭეშმარიტი სარწმუნოება – მართლმადიდებლობა, კერძოდ კი ქართული მართლმადიდებლობა იქცა. სწორედ მას უნდა ვუმადლოდეთ, რომ ჩვენ დღემდე მოვაღწიეთ. მაგალითისათვის ჩვენი ალბანელი მეზობლებიც კმარა. ისინი ვერ იჩენდნენ სიმტკიცეს ქრისტიანობის დაცვის საქმეში, გამაჰმადიანდნენ და ბოლოს საერთოდ გადაჯიშდნენ და გადაშენდნენ. ებრაელებმა კი გადარჩენა უმთავრესად სწორედ იუდაიზმის დახმარებით მოახერხეს.    მართლმადიდებლობა სოციალურ საკითხებზე ორიენტირებული რელიგიაა. (მაგალითად, აშშ-ში გავრცელებული პროტესტანტობა დაზოგვისაკენ, დაგროვებისა და ინვესტირებისაკენ მოუწოდებს თავის მრევლს). უცხოელი ექსპერტების დასკვნით საქართველოში ეკონომიკურ კრიზისს უფრო კატასტროფული შედეგები მოჰყვებოდა, რომ ქართველები ერთმანეთს და თავიანთ ახლობლებს, მოყვასს არ ეხამრებოდნენ. მართლმადიდებლობა რბილად რომ ვთქვათ დადებითად არ უყურებს მომხვეჭველობას, მით უმეტეს, როცა საზოგადეობის რომელიმე წევრს(მოყვასს) უჭირს, ხოლო მეორე კი ფუფუნებაში ნებივრობს. ამასთან ერთად იგი ხელშეუხებლად მიიჩნევს კერძო საკუთრებას, ანუ ქონებას, რომელიც პატიოსანი შრომით იქნა მოპოვებული.    ხალხი, როგორც ისტორია გვიჩვენებს, ძალიან იშვიათად იცვლის ცივილიზაციურ კუთვნილებას, ეს ძალიან იშვიათად ხდება, მაგრამ თუ მოხდა მაშინ ეს ხალხი, როგორც წესი, გადაჯიშდება და ფაქტიურად სხვა ერი ხდება. ის, რომ ქართველები არ არიან ისე კომრეციულად მოაზროვნეები, როგორც ინგლისურენოვანი ხალხი, არ ნიშნავს, რომ ჩვენ განწირული ვართ ცუდი ცხოვრებისათვის. მაგალითად, დანია მოსახლეობის რაოდენობით და ტერიტორიით ახლოს დგას საქართველოსთან. იქ როგორც სოციალური საკითხებისადმი ყურადღება, ასევე სახელმწიფოს როლი და სახელმწიფო სექტორი მსოფლიოში ერთერთი ყველაზე დიდია, მიუხედავად ამისა დანიაში ცხოვრების დონე ერთ სულ მოსახლეზე გადაანგარიშებით მსოფლიოში ერთერთი ყველაზე მაღალია.    2001 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკის დარგში, მსოფლიო ბანკის ყოფილი ვიცეპრეზიდენტი, პრეზიდენტ ბილ კლინტონის ეკონომიკურ საკითხებში მრჩეველთა საბჭოს თავჯდომარე, ჯოზეფ სტიგლიცი თავის წიგნში ,,გლობალიზაციის უსიამოვნებები” წერს, რომ საზოგადოებისათვის, როგორც პოლიტიკურად ასევე ეკონომიკურად, არსებითი მნიშვნელობა აქვს ქონების განაწილების საკითხს. სწორედ საშუალო ფენაა, რომელიც კანონის უზენაესობას მოითხოვს და არა მდიდრები. ისინი თავიანთი უფლებების დაცვას კარს მიღმა მოლაპარაკებებით და გარიგებებით ახერხებენ, ამიტომ განსაკუთრებული დაცვა არ სჭირდებათო. მაგალითად მოჰყავს, რომ კანონები არ სჭირდებათ არც როკფელერს და არც ბილ გეიტს, ხოლო როკფელერსა და ჰარიმანს იგი ამერიკელ ყაჩაღ ბარონებს უწოდებს.   სტიგლიცი ამბობს, რომ აზიის ქვეყნების სასწაული, სწორედ ამ ქვეყნების მთავრობების მხრიდან ეკონომიკაში აქტიური ჩარევის შედეგად გახდა შესაძლებელი. ამ ქვეყნებს ასევე ახასისათებდათ მაღალი დანაზოგების დონე, მაგრამ დიდი დანაზოგებისათვის სულაც არ აღმოჩნდა საჭირო დიდი უთანასწორობა და მდიდართა განსაკუთრებული ფენა. დანაზოგების საკრედიტო რესურსად ქცევის საქმეში გადამწყვეტია საბანკო სფეროს გამართული ამუშავება, რაც, ხელისუფლების მხრიდან მონდომების შემთხვევაში, არ არის გადაუჭრელი ამოცანა.     ჩემი აზრით ქართველები კიდევ დიდ ხანს ვერ აჯობებენ ევროპელებს და მით უმეტეს ინგლისურენოვან ხალხს კომერციულ აზროვნებაში, ამიტომ სახელმწიფოს როლი საქართველოში უფრო გამოკვეთილი და აქტიური უნდა იყოს. იგი უფრო მნიშვნელოვანია საბაზრო ინსტიტიუტების ჩამოყალიბების ეტაპზე. ამასთან ერთად, საქართველოს პოლიტიკურ მოწყობაში, ჩვენ მართლმადიდებლურ ცივილიზაციისადმი კუთვნილებას თუ გავითვალისწინებთ,  სოციალურ საკითხებსაც უფრო მეტი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს.   ასე რომ, თუ ჩვენ გვინდა, მაქსიმალური წარმატებები გვქონდეს ეკონომიკაში, საჭირო არ არის ინგლისურენოვანი სახლემწიფოების პოლიტიკურ-ეკონომიკური მოწყობის ბრმა მიბაძვა, არამედ საქართველოს მოწყობის ისეთი პოლიტიკურ-ეკონომიკური მოდელი უნდა შევიმუშაოთ, რომელიც ყველაზე მეტად მიესადაგება ქართულ ეროვნულ ხასითს. ამასთან ერთად   ქართულმა სახელმწიფომ უნდა ეცადოს საზოგადოებაში ტრადიციული მართლმადიდებლური მორალი და ღირებულებები დაამკვიდროს.

 

92 Responses to საქართველოს პოლიტიკურ-ეკონომიკური მოწყობისას გასათვალისწინებელი ზოგიერთი ფაქტორი.

  1. ხელისუფლების ხშირად ცვლის აუცილებლობის შესახებ!
    რაც არ უნდა კარგი იყოს მართველობა მაინც წყინდება ხალხს. მაინც საჭიროა ხელისუფლების ცვლილება, რადგანაც ეს იმ ხალხს, რომელმაც წინა ხელისულების პირობებში ვერ მიაღწია წარმატებას, იმედს უსახავს რომ ახალ ხელისუფლების პირობებში მისი ჯერიც დადგება. ეს იმედია მათთვის და ხალხი უფრო ბედნიერად გრძნობს თავს. მართალია ადამიანები კონსერვატორები არიან ბუნებით და სიახლეები არ უყვართ როგორც წესი, მაგრამ ხელომცარულის როლში ყოფნა დიდი ხნით მაინც უფრო მეტად არ უყვართ. ამიტომ საჭიროა ხელისუფლების ხშირი ცვლა, რომ ხლხმა თავი ბედნიერად იგრძნოს, გარკვეული დროის მონაკვეთებში მაინც. ხომ გახსოვთ რას ამბობს არქიფო დათა თუთაშხიაში? მართალია არქიფო გაფუჭებული კაცია, მაგრამ მასების მართვა არ ესწავლება. იმედი თუ აქვს ხალხსო ცუდს არ გაივლებს გულში არაფერსო. ასე რომ როცა ხელისუფლება სწრაფად იცვლება, ხალხში სოციალური დაძაბულობა არ იზრდება კრიტიკულ დონემდე და ქვეყანაც უფრო სტაბილურია. გარდა ამისა ეს კარგია ეკონომიკისათვისაც. ეკონომიკაში ინვესტიციები დამოკიდებულია ოპტიმისტურ მოლოდინზე. ეს არის სინამდვილეში ინვესტიციების მამომძრავებელი ძალა, პროგნოზირებად გარემოსთან ერთად, ჰოდა როცა ხელისუფლება ხშირად იცვლება საზოგადოეაბშიც უფრო მეტად არის ოპტიმისტური მოლოდინები და ეკონომიკაც უფრო ვითარდება, მეტია ინვესტიციები. )

  2. ადამიანების თავისუფლება და ეკონომიკა.

    რუსები ასეთი უზარმაზარი რესურსების პატრონები, რომ არ იყვნენ, ერთი ძალიან ჩამორჩენილი ერი იქნებოდა. ეს კი იმის ბრალია, რომ ძალიან უინიციატივო ხალხია და ამას საუკუნეების განმავლობაში ყველა ხელისუფალი ნერგავდა მაგ ხალხში და სპობდა ინიციატივას, თავისუფლებას. რუსეთში გლეხს არ ქონდა კერძო საკუთრებაში მიწა, მანდ იყო თემურისაკუთრებაში მიწები და ყველა ერთად ამუშავებდა, თან ძალიან იყვნენ დამოკიდებული თავადზეც.. თვითონ რუსები ამას ასე ხსნიან, რომ მოკლე ზაფხულის გამო სასოფლო–სამეურნეო სამუშაოები ძალიან მალე უნდა მოესწრო გლეხსო, ამის გაკეთება კი მარტო არ შეეძლო და ყველა ერთმანეთს ეხმარებოდა და ამიტომაც იყო მიწები თემურ საკუთრებაშიო. ამის შემდეგ რუსები სულ ამ პრინციპით აწყობდნენ სახელმწიფოს. არასდროს არ ფიქრობდნენ ხახლისათვის თავისუფლების მიცემაზე, რამაც რუსები გახადა უინიცატივონი და დამოკიდებულნი ხდებიან ერთი მეთაურის გადაწყვეტილებებზე. თვითონ პასიურია ყველაფერში, მხოლოდ ბრძანებებს ელოდება, ეს კი ხელს უშლის ადამიანის შემოქმედებითი ენერგიის გამოვლინებას. ერთი ადამინი ვერასდროს ვერ შეძლებს ყველას მაგივრად სწორი გადაწყვეტილების მიღებას. აქედან არის მათი ცამორჩენა ყველაფერში. უკრაინელებს კი პირიქით კერძო საკუთრება ქონდათ მიწაზე. ამიტომაც ვერ იგუა საბჭოთა ხელისუფლებამ უკრაინა. და ისევ ამიტომაა, რომ უკრაინელები უფრო ინიციატივებიანები არიან ვიდრე რუსები, ეს კი კარგად ცანს ხოლმე უკრაინელებისა და რუსების სპორტული მიღწევების შედარებისას. ინგლისელებმა სწორედ იმიტომ აჯობეს ესპანელებს ახალ კონტინენტზე, რომ ინგლისელები არიან ყველაზე ინიციატივიანი ხალხი, თორემ საწყისი პირობები ესპანელებს, პორტუგალიელებსა და ინგლისელებს ახალ კონტინენტზე ერთნაირი ქონდათ. იხილეთ ბმული https://zazatsikoridze.wordpress.com/geopolitics/
    უნდა გამოვიდეს ხალხი სპეცსამსახურების მართვის სფეროდან. არ უნდა იყოს ხალხი სპეცსამსახურებზე ფარულად დამოკიდებული. უმრავლესობა სიამოვნებით თანამშრომლობს სპეცსასახურებთან, რომლებიც სანაცვლოდ მათგან ითხოვენ ნების თავისუფლებას. ასე რომ ადამიანების უმრავლესობა დამოუკიდებლად ვერ დგამს გადამწყვეტ და რადიკალურ ნაბიჯს, ელოდება ,,კურთხევას” იმ სპეცსამსახურის თანამშრომელისგან, რომელთანაც ფარულად არის დაკავშირებული. ეს კი კლავს ადამიანებში შემოქმედებით ენერგიას. არადა სწორედ თავისუფალი ნებისა და შემოქმედებითი ენერგიით გავს ადამიანი ღმერთს და ამის გამო არის იგი ღვთის ხატი. ასე რომ სპეცსამსახურები სწორედ იმას ართმევენ ადამიანებს რაც ღვთიურია მასში. ასე რომ თქვენ თვითონ გადაწყვიტეთ რა გამოდიან სპეცსამსახურები? და რა გამოდიან მატერიალურ კეთილდღეობაში თავისი თავისუფალი ნების გამცვლელი ადამიანები?

  3. განსხვავება ინგისურენოვან და სხვა ქვეყნების ეკონომიკებში.

    თუკი რომელიმე ქვეყანამ მიაღწია წარმატებას ეკონომიკაში, მე–20 საუკუნეში, ეს მხოლოდ ამ ქვეყნების ხელისუფალთა კომპეტენტური ჩარევის შედეგად მოხდა. მხოლოდ ინგლისი იყო ისეთი ქვეყანა, სადაც ხელისუფლება არ ერეოდა ეკონომიკაში და ეს იმიტომ რომ იგი იყო მსოფლიო იმპერია და მთელი მსოფლიოდან შემოქონდათ უზარმაზარი რაოდენობის რესურსები, რის გამოც დააგროევს უზარმაზარი კაპიტალი და ამის გამო ინგლისში მოხდა ყველაზე ადრე ინდუსტირიული რევოლუცია. ამან განაპირობა ინგლისურენოვანი ქვეყნების დაწინაურება სხვებთან შედარებით. ამის შემდეგ უკვე ვერცერთმა ქვეყანამ ვერ მოახერხა ხელისფლების დახმარების გარეშე ეკონომიკის სწრაფად განვითარება, მათ შორის ვერც ამერიკამ. ამერიკაში მაღალია მონოპოლიური კაპიტალის გავლენა. ისინი სახელმწიფოს მტრად მიიჩნევენ რადგანაც სახელმწიფო მათ ხელს უშლის გამდიდრებაში, ამიტომ ამერიკიდან სულ ვრცელდება მემარჯვენე იდეები. დანარჩენ ქვეუნბეში კი (განსაკუთრებით არა ინგლისურენოვან ქვეყნებში), სახელმწიფო განიხილება ბიზნესის მეკავშირედ. ასე მაგალითად იაპონიაში, ბიზნესმენები თვლიან რომ სახელმწიფო ვალდებულია ბიზნესს დაეხმაროს და ჩაერისო მასში, ასეა სხვა არაინგლისურ ქვეყნებშიც. მხოლოდ ინგლისურენოვანი ქვეყნები მიდიდოდნენ მონოპოლიური კაპიტალის განვითარების გზით. გარდა ამისა ინგლისელები არიან ყველაზე ინიციატივიანი ხალხი ეკონომიკაში და ამას დაუმატეთ ის, რომ ინგლისმა დააგროვა ყველაზე მეტი ქონება მე–18 საუკუნისათვის თავისი კოლონიების ძარცვის ხარჯზე და ამ დროს საფუძველი ჩაეყარათ მათ მონოპოლიურ კაპიტალიზმს. აი ეს არის ინგლისურენოვანი ქვეყენების სწრაფი განვითარების მიზეზი. ისინი ზღვაზე გაბატონდნენ მე–18 საუკუნისთის მთლიანად, რასაც ხელი შეუწყო მათთმა კუნძულოვანმა მდგომარეობამ. შემდეგ როცა სხვა ქვეყნებმა დაინახეს, რომ ინგლისმა ყველას ძალიან გაასწრო განვითარებაში, იძულებული გახდნენ ამ ქვეყნების ხელისუფლანი, რომ ეკონომიკის განვითარების დასაჩქარებლად ხელისფლებას მიეღო ზომები და ეკონომიკაში ჩარეულიყვნენ. ასე მოხდა იაპონიაშიც და გერმანიაშიც, აზიის ყველა წარმატებულ ქვეყნაში. ასე უნდა მოხდეს ჩვენთანაც, თორემ ჩვენ იმდენად ჩამოვრჩებით ამ ქვეყნებს, რომ თავისით ბიზნესს არანაირი შანსი არ აქვს განვითარებული ქვეყნების დაწევის.

  4. ჯოზეფ სტიგლიცი (მსოფლიო ბანკის ყოფილი ვიცე პრეზიდენტი, კლინტონის ეკონომიკურ მრჩეველთა საბჭოს თავმჯდომარე და ნობელის პრემიის ლაურიატი) თავის წიგნში ,,გლობალიზაციის უსიამოვნებები წერს, რომ მექსიკის პრეზიდენტი კარლოს სალინა(1988–1994) სიტყვასიტყვით აკეთებდა ყველაფერს რასაც კი მსოფლიო სავალუტო ფონდი ურჩევდაო. მიუხედავად ამისა 6 თვეში ისეთი ეკონომიკური კრიზისი დაიწყო, რომ სალინა იძულებული გახდა გადამდგარიყოო, ხოლო მექსიკა კი გაკოტრებულ ქვეყნად გამოცხადდა, რადგანაც ვერ ახერხებდა ვალების გადახდასო. ეს არის მექსიკის მაგალითი, რომელიც სულ ამერიკის გავლენის ქვეშ იყო(რუსები ახლოსაც კი არ მიკარებიან), მაგრამ ეკონომიკური განვითარების მოხერხება კი არა და საერთოდაც გაკოტრებულად გამოცხადდა.

    გადახედეთ ამერიკის კონტინენტს, ყველა ქვეყანა კანადის გარდა დაბალ განვითარებულია. ეს იმის ბრალია, რომ ამერიკულ მაღალკონკურენტულ საქონელთან და ფირმებთან ვაჭრობაში ყველა სხვა ამერიკული ფირმა აგებს კონკურენციას. ამერიკას კი აქვს მონროს დოქტრინა, რომლის თანახმადაც იგი არ დაუშვებს სხვა ქვეყანას ამ კონტინენტზე, ასე რომ ამერიკის ქვეყნებს არ აქვთ სხვა არჩევანი, თუ არა აშშ–სთან წამგებიანი ვაჭრობა. ყველა მაღალტექნოლოგიურ დარგებში ამერიკა უგებს ამ კონტინენტზე თავის პარტნიორ ქვეყნებს ვაჭრობაში, რის გამოც ეს ქვეყნები იძულებულნი არიან დახურონ საწარმოები და გადაერთონ შრომატევად დარგებში. ასეთ დარგებში კი ანაზღაურება დაბალია, რადგანაც ერთი მუშა ბევრად ნაკლებს გამოიმუშავებს. ეს ყველაფერი კი აშშ–ს პარტნიორი ქვეყნების გაღარიბებას იწვევს.
    კანადა კი იმიტომ არის შედარებით უკეტეს მდგომარეობაში, რომ ტერიტორიით და რესურსებით თითქმის რუსეთის ტოლია ხოლო მოსახლეობა კი მხოლოდ 33 მილიონია. კანადაც აშშ–ს დანამტია სინამდვილეში რესურსების მიწოდების მხრივ. მთელი კანადური რესურსები ძირითადად სულ ამერიკაში გადის. ამის ხარჯზე ცხოვრობს ძირითადად კანადა კარგად, თორემ სერიოზულად რამე წარმოება მანდაც არ არის განვითარებული, ძირითადად მხოლოდ მომპოვებელი წარმოებები და იქაც მხოლოდ ამერიკელები არიან მენეჯერებად.

  5. ახალგაზრდებს საზღვარგარეთ რომ უშვებენ და აფინანსებენ სასწავლებლად. ვითომ რა არის ამაში ცუდი? მაგრამ ამათგან საუკეთესოები საქართველოში აღარ ჩამოვლენ, იქ დაიტოვებენ. ვინც ჩამოვა იმათი უმრავლესობა უცხო ქვეყნების სპეცსამხურებს ეყოლებათ უკვე გადაბირებული, ან საიდმულო ორგანიზაციაიში იქნებიან გაწევრიანებულები, რომლებიც მეტრაკე მასონების ჭკუაზე ივლიან, როგორც ბევრი არასამთავრობოები აკეთებენ. თუ ამათ ყველაფერს გადაურჩნენ რისი შანსიც ძალიან მცირეა, უკვე ტვინგადაბრუნებულები იქნებიან და არ ექნებათ ქართული ღირებულებები და მენტალიტეტი. დასავლეთის ვითომ ,,პროგრესული” იდეების სახელით (ერთსქესიანთა ქორწინება და ინცესტის ლეგალიზებები) დაიწყებენ ქართული ღირებულებების წინააღმდეგ ბრძოლას. ანუ რა გამოდის, რომ ჩვენს საუკეთესო ახალგაზრდებს საზღვარგარეთ ვუშვებთ, რომ მერე როცა ჩამოვლენ ყველაფერ ქართულს ებრძოლონ.
    ამის მაგივრად ნუთუ არ შეიძლება იმ ფულით, რომლითაც მაგდენ ბავშვს აფინანსებენ, ერთი-ორი ნობელის პრემიის ლაურიატი მეცნიერი ჩამოიყვანონ საქართველოში ჩვენს უმაღლეს სასწავლებლებში და ამით მკვეთრად აწიონ ჩვენი უმაღლეს სასწავლებლების პრესტიჟი? თან არც ოჯახები არ დაიშლებიან აქ, ხშირად მერე რომ მარტო მშობლების გასვენებაში ჩამოდიან შვილები.
    მარა ეს სპეციალურად კეთდება. როცა უცხო ქვეყანა თავის ღირებულებებს თავზე მოგახვევს, მერე შენი მართვა იოლი ხდება, ნაკლებ წინააღმდეგობას უწევ მის ღირებულებებსა და მართველობას.
    ეს ჩვენი დროის მამლუქობას გავს, როცა შენი ახალგაზრდები უცხო ქვეყნის სამსახურში დგებიან, ზოგი იმავე ქვეყანაში დარჩენით(ყველაზე ნიჭიერები) და ზოგიც აქ უცხო ქვეყნის სპეცსამსახურების აგენტებად და საკუთარი ქვეყნის მტრებად დაბრუნებულები. ვიცი ახლა ზოგი თავს გაიგიჟებს ეს რას წერსო.
    გარდა ამისა უნდა აღვნიშნო, რომ როცა მეცნიერები აქ ჩამოგვყავს სტუდენტების იქ წასვლის მაგივრად, მაშინ აქაურ ახალგაზრდებს ბევრად უფრო მეტს მიუწვდება ხელი იმ ცოდნის მისაღებად, ვიდრე იქ გაშვებული რამდენიმე სტუდენტის, რომლებიც კაცმა არ იცის რამდენად ობიექტურად იქნენ შერჩეულები. ამით უფრო მეტად მოიგებს ქვეყანა, რადგანაც ბევრად უფრო იაფად, ბევრად მეტი ახალგაზრდა მიიღებს საუკთესო ცოდნას.

  6. ღირებულებები ქვეყნის გამდიდრებასთან არაფერ შუაშია!
    სამწუხაროდ ჩვენში გონიათ, რომ თუ კი ევროპა მდიდარია ეს იმიტომ რომ სწორი ღირებულებები აქვთ. მარა სიმდიდრესთან ღირებულებები არაფერ შუაშია. სულ სხვა ღირებულებები ააქვს იაპონიას მარა მდიდარია, ასევე არაბებს, მარა მდიდრები არიან ვისაც ნავთი ააქვს. ლათინო ამერიკელები, ფრანგები და იტალიელები კათოლკეები არიან, ანუ მსგავსი ღირებულებები ააქვთ მარა ლათინები ღარიბები არიან, ხოლო ფრანგები მდიდარი. ასე რო არ გინახავთ გახრწნილი მდიდარი ადამიანი? რომელსაც სახლი მაგარი ნახატებით და ქანდაკებებით ააქვს გამოტენილი? სიმდიდრე ქმნის პირობებს ხელოვნების განსავითარებლად და არა ღირებულებები. ამ არასწორი სტერეოტიპის ბრალია, რომ ყევალას გონია რომ საზოგადოების გამდიდრება მის ღირებულებებზეა დამოკიდებულებები. ეს ევროპამ სპეციალრუადაც გაავრცელა, რომ მთელი მსოფლიო დაარწმუნოს, რომ მისი ცხოვრების წესი სწორია და ყველამ მას უნდა მიბაძოს. როცა შენს ღირებულებებს აღიარებენ სწორად, მაშინ სხვებზე ბატპნობა იოლია, ნაკლები ფული გიჯდება. ხალხი თვითონ გემორჩილება და გბაძავს. ამას ემსახურება ეს სტერეოტიპი, რომელიც სხვადსხვა რადიოებით ვრცელდებოდა დასავლეთის მხრიდან. ეს იყო მიზან მიმართული პროპაგანდა რომ დასავლური ცხოვრების წესის პოპულარიზაცია მომხდარიყო. ასევე ვრცელდებოდა უკიდურესად მემარჯვენე იდეები ეკონომიკაში, რომელიც ასევე ყალბია და დემაგოგიური დიდ წილად, მაგრამ მასონებს აწყობს, რადგანაც ასე იოლად მართავს მსოფლიოს. სულ რამდენიმე ასეული მილაირდერის ხელში თუ იქნება თავმოყრილი მსოფლიოს ქონება მათი კონტროლი უფრო იოლია ვიდრე მილაირდობით ადმიანის, თან მაგათ ხელში იქნებოდა თავმოყრილი მთელი მსოფლიოს ეკონომიკური ბერკეტები. სინამდვილეში თუ მსოფლიოს ისტორია იქნება სწორად გაანალიზებული შეიძლება იმის შმეჩნევა, რომ მდიდრდება ის ხალხი და იმ დროს, როცა მას შეექმნება ხელსაყრელი გეოგპოლიტიკური საგრეო ვითარება. ხოლო მას შემდეგ რაც ერთხელ გამდიდრდება დიდ ხანს რჩება მდიდარი, როგორც მდიდარი მშობლების შთამომავალი. ამაზე მაქვს ნაშრომი, რომელიც ამ ბმულზე წერია, მაგრამ ამს სწორად წაკითხვა უნდა, კომენტარებიც აზუსტებს რაღაცებს.
    https://zazatsikoridze.wordpress.com/geopolitics/.
    სამართლიანობისათვის უნდა ითქვას, რომ საზოგადოების განვითარებაზე მართლაც ახდენს გავლენას ღირებულებებიც, მარა გადმიდრების საკითხებში ისტორიულ-გეოპოლიტიკურ ფაქტორს ბევრად უფრო გადამწყვეტი მნიშვნელობა ააქვს ვიდრე ღირებულებეს და ცივილიზაციურ კუთვნილებას.

  7. პოსტ საბჭოთა მილიარდერები ყველანი არიან თაღლითები და კრიმინალები. ამის დამტკიცება შეიძლება მათემატიკური ლოგიკური მსჯელობით ეკონომიკურ თეორიებზე დაყრდნობით!

    მილირდერი რომ იყო ეს არ ნიშნავს, რომ მაგ მილიარდები მაგან ეკონომიკის კარგი ცოდნით მიაღწია. პირიქით სხადასხვა ,,პადხოდებით”(ხშირად მოკლე და უკანონო გზებით, ან საბაზრო ეკონომიკსა და კონკურენციის კანონების დარღვევით), თუ მასეთი ,,პადხოდები” ერთი კაცის პირობებზე ამართლებს, მთელი ქვეყნის პირობაზე ეგ არ გაამართლებს, რადგანაც ხელისუფალს ევალება ქვეყანაში მეწარმოებისათვის კარგი პირობები შექმნას, თან ყველა მოქალქისათვის თანაბრად კარგი. ესენი კი ფულს ეკონომიკაში ყველსათვის კარგი პირობების შექმნით კი არ შოულობენ, არამედ პირიქით იყენებენ ბაზრის და ქვეყნის პოლიტიკური სისტემის სიმახინჯეებს და იმის გამოყენებით მდირდებიან. მაგენმა არ იციან როგორ უნდა შექმნან კარგი საინვესტიციო პირობები ყველასათვის, მარტო ის იციან როგორ გასცენ ქრთამები, ან როგორ დაუახლოვდნენ საჭირო ადამიანებს რომ ფული იშოვონ. ეს კი მაკროეკონომიკისათვის არაფერს ნიშნავს, უფრო მეტიც, უარესიც კია. ვისაც კარგად და ღრმად ესმის ეკონომიკა (სამწუხარდო ჩვენში მასეთები ე.წ. ექსპერტებიც კი არ არიან, თავი რომ მოაქვთ ექსპერტებად), იმისათვის ცნობილია, რომ საამრთლიანი კონკურენციისა და იდეალური ან იდეალურთან ახლოს მყოფ ბაზარზე მილიარდების შოვნა გამორიცხულია,რადგანაც კონკურენციას მოგება დაყავს ნორმალურ მოგებამდე(იხილეთ ნებისმიერი პრიმიტიული ეკონომიკის სახელმძღვანელო, ექსპერტებო!). ეს კი ტოლია იმ მოგების რომელსაც თქვენ მიიღებდით თუკი თქვენს დანაზოგს, რომელიც ბიზნსესში ჩადეთ ბანკში დადებდით, ხოლო საკუტარ სამუშაო ძალას შრომის ბაზარზე გაყიდდით. იდეალურად გამართულ და იდეალურად კონკურენტულ ბაზარზე შემოსავალი აქედან უტოლდება იმას, თქვენ რომ თქვენი დანაზოგი რომელიმე დარგში ჩაგედოთ და თვითონ ყოფლიყავით მისი მენეჯერი. ანუ იდეალური ბაზრის პირობებსი სამეწარმეო სამიანობიდან მიღებული მოგება კონკურენციის გამო ისე მცირდება, რომ აზრი არ აქვს გინდ ბიზნესმენი გახდით და გინდ დაქირავებული მუშა. ასე რომ თუ ეს მილიარდერები მართლაც სამართლიანად თამაშობენ შეუძლებელია, რომ მილიარდები კი არა მილიონებიც კი იშოვონ. გამდიდრება შესაძლებელია, მხოლოდ მაშინ როცა იყენებ ბაზრის არასრულყოფილებებს. აი ეს არასრულყოფილებები, ანუ უსამართლო კონკურენცია იძლევა გამდიდრების საშუალებას. ასე რომ პოსტ საბჭოთა მილიონერები ყველა უკანონო გზებით არიან გამილიარდერებულები, უბრალოდ ჩვენ გვიმალავენ ამას, ზოგ შემთხვევაში კი უბრალო მოქალქეებს არ ესმით თუ სად დარღვიეს მათ სამართლიანი კონკურენციის კანონები. უბრალო მოქალქე ამას ხშირად ვერ არჩევს. ასე რომ მაგ მილიარდერებმა მაკროეკონომიკისა და სამართლიანი ბაზრის არაფერი იციან. არადა საყოველტაო კეთილდღეობა და სოციალური სამართლიანობის მიღწევა ასეთი ბაზრის გარეშე შეუძლებელია. ან საუკუნეების განმავლობაში უნდა დაეგროვებია ქვეყანას სხვა ხალხების ჩაგვრის ხარჯზე კაპიტალი და ეს კაპიტტალი თავისითაც იძლევა მოგებას, ისე რომ მართლაიან სოციალური საამრთლიანობა არ მიიღწევა, მარა ყველას ხვდება იმდენი რომ მაინც ჩუმად იყოს და დაჯერდეს იმაზე მეტს რაც სხვა ღარიბ ქვეყანაში ექნებოდა.ამიტომაა მდიდარ ქვეყნებში რომ სოციალური დაძაბულობები ნაკლებია, თორემ სოციალური სამართლიანობა არც იქაა ბევრგან, ან არაბული ქვეყნებივით რაიმე წიაღისეულის მარაგი უნდა აღმოაჩინონ რომელიმე ქეყანაში რომმხალხიც გამდირდეს. ერთადერთი სამართლიანი გზა მილიარდების შოვნისა არის როახ იგონებ ახალ ტექნოლოგიურ პროდუქრს და პირველი ნერგავ მას ცოხვრებაში. აი მარტო ამ შემთხვევაში ხერხდება გარკვეული პერიოდით, სანამ ტექნოლოგია ახალია და სხვებისათვის ხელმიუწვდომელი, რომ მოახერხო მილიარდების დაგროვება, როგორც ბილ გეითსმა და ცუკერბეგმა, რომლებმაც ბაზარზე ახალი პროდუქტი შემოიტანეს, მაღალტექნოლოგიური. ასე რომ თქვენ რომ მილიარდერებს მშველვეის თვალებით მისცერეიხართ, ეგენი თქვენი მშველელები არ არიან. დიდი ის მოახერხონ, რომ ისევ საკუტარი ჯობის გასქელებისათვის გამოიყენონ ხელისუფლება, რადგანაც ხელისუფლება კიდე უფრო უპირატეს მდგომარეობაში აგდებთ კონკურენტებთან შედარებით. ანუ ისევ შეეცდებიან კონკურენციის კანონების დარღვევას, მეტი მაგათმა მაინც არაფერი იციან. ასეთ დროს კი საზოგაოდების დანაკარგები უფრო მეტია ვიდრე იმ ერთი მილიარდერის მოგება. ანუ საერთო ჯამში საზოგადოება მაინც წაგებული გამოდის. ამ პოსტსაბჭოთა მილიარდერებმა კი რა ახალი პროდუქტი შექმნეს ერთი მაინც გამახსენეთ აბა? ჰოდა, ეკონომიკის თეორია იძლევა მხოლოდ ერთი დასკვნის საშუალებას, რომ ეგენი ყველა, არიან თაღლითები და კრიმინალები. სწორედ ამიტომაც აგერ უკვე ორი წელია უკან სვლის მეტს ვერაფერს აკეთებს ბიძო და ვერც იზამს თუ სხვამ არ უკარნახა, ან თუ სხვას არ მოპარა ნაფიქრი და ნაშრომი, მარა მაგის მოპარულს ისეთივე ხარისხი ექნება როგორც ჩინურ ნაწარმს. ) ერთია იცოდე როგორ გააფუჭო რამე, ან გამოიყენო სხვისი არასრულყოფილება და მეორე როგორ შექმნა ყველასთვის სამართლიანი კონკურენციის პირობები. მაგათი ტვინები ქრთამებზე და საჭირო პირებთან დაახლოებაზე და შეძრომაზეა ორიენტირებულები. მაგათ არასდროს უფიქრიათ თუ როგორ სრულყონ საბაზრო გარემო. მასეთი მენტალიტეტით კი სამართლიანი ბიზნესი ვერ გაკეთდება. მეწარმეს არ უნდა ჭირდებოდეს საჭირო პოლიტიკურ ფიგურებთან დაახლოების გზების ძიებაზე ფიქრი.

  8. მთავრობა და შესაბამისი სამინისტროები უნდა ინტერესდებოდნენ იმ მიზეზების გარკვევაში თუ რატომ არის, რომ ადგილობრივ სოფლის მეურნეობის, თუ სხვა დარგების ნაწარმს, რომელიც საქართველოშიც შეიძლება წარმატებით ვაწარმოებდეთ ჯობნის უცხოური ნაწარმი. მაგალიტად საქართველოში უკრაინიდან შემოდის ნიგოზი, ბრაზილიიდან კი ღორის ხორცი. შესაბამისი სამინისტრო უნდა დაინტერესდეს, თუ რა უშლის საქართველოში ხელს, რომ ადგილობრივი ბაზარი ადგილობრივმა მეწარმემ აითვისოს სრულიად და არ დარჩეს ადგილი იმპორტისათვის. რა არის ის რაც უკრაინაში ნიგვზის უფრო იაფად წარმოების და ბრაზილიაში ღორის ხორცის უფრო იაფად და ბერვად უფრო კონკურენტულად წარმოების საშუალებას იძლევა. თუ ეს ახალი ტექნოლოგიის მიზეზითაა, მაშინ ჩვენ სასწრაფოდ უნდა ავითვისოთ ის ტექნოლოგია და დავნერგოთ გლეხებში, თუ მეწარმეებში, ხოლო თუ ეს ბუნებრივი უპირატესობითაა გამოწვეული, მაგალითად შავმიწა ნიადაგის და უკეთესი კლიმატის შედეგია, მაშინ ან უფრო ეფექტური ტექნოლოგია უნდა მოვძებნოთ, ან მივიღოთ რეალობად და სსხვა უფრო მომგებიანი დარგი ავითვისოთ.

  9. იმ ქვეყნებში სადაც ქალები კაცების თანასწორები არ არიან მაღალი შობადოაა, ხოლო სადაც ქალები კაცების ტანასწორები არიან დაბალი და რაც უფრო თანასწორები არიან ქალები კაცების იქ მით უფრო დაბალია შობადობა.) სულ ტყუილად ცდილობს ხოლმე ხელისუფლება რაიმე სოციალური პროექტებით და ფულებით აიძლოს ხალხი გამრავლდენ. გამრავლებას უპირველეს ყოვლისა განსაზღვრავს ქალის სოციალური მდგომარეობა საზოგადოებაში და მეორე ან შეიძლება სულაც მესამე ხარისხოვანია სინამდვილეში მატერიალური ფაქტორები. რაოდენ პარადოქსულადაც არ უნდა გეჩვენოთ და შემედავოთ. ერთეული კერძო პირების შემთხვევაში შეიძლება მატერიალური იყოს მართლაც გადამწყვეტი, მარა მთლიანად ერის შემთხვევაში, როცა საზოაგადოებაზეა საუბარი, ისეა როგორც ზემოთ ვთქვი და ტყუილად ხარჯავს ხოლმე ხელისუფლება ფულებს გამრვლების პროექტებში. მათ მარტო სოციალური დახამრების ეფექტი აქვთ და არა დემოგრაფიული.
    ასე რომ რაც მეტი ქალი შევა პარლამენტში, მტავრობაში და გახდება საზოგადოებრივად და საჯარო აქტიურები, რაც უფრო მეტად მოუწოდებენ ქალებს რომ ფემინისტკებს მიბაძონ, მით უფრო მეტად დაეცემა შობადობა. )
    ისე ეს ერის გადასაწყვეტია, რა უნდა. დემოგრაფიული მდგომარეობის გამოსწორება, თუ ქალის სოციალური სტატუსის ამაღლება.
    თუმცა მეორეა კიდე. თუ შობადობა გაიზრდება, მაშინ ერის გამდიდრების პროცესიც შენელდება. მოსახლების 1%-იან ზრდას, იმისათვის, რომ არ დაეცეს ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავლების დონე, ანუ ცხოვრების დონე იგივე დარჩეს, ჭირდება მშპ-დან წინა წელთან შედარებით დამატებით კიდე 10%-იანი ინვესტიციების განხორციელება. ამისათვის კი მშობლების თაობამ ყოველწლიურად 10%-ით უნდა შეიმციროს მოხმარება. ასე რომ შობადობა თუ გაიზარდა ცხოვრების დონის დაცემასაც უნდა შევეგუოთ.
    მოკლედ ხალხო ეს პოლიტიკის ამბავია და თქვენი გადასაწყვეტია, რა გინდათ, თორემ როცა გადაწყვეტთ მაშინ შესალებელია სწორი გეგმის დასახვა და იმ მიზნნის მიღწევა რაც გვინდა, თუმცა ამ დებილი ხელისუფლების ხელში ეს შეუძლებელია. მაგათმა საერთოდ არ იციან რას და როგორ უნდა მიაღწიონ.
    მე მგონია ამ მომენტისათვის ჯობია დავტოვოთ ქალის სოციალური მდგომარება იმ დონეზე როგორიც არის(შეჩვეულები ვართ მაინც და ახალი ფასეულობების შეჩვევა აღარ დაგვჭირდება, რაც ყოველთვის ძალიან მტკივნეული პროცესია) და შობადობაც დავტოვოთ იმ დონეზე როგორც არის, თუ კლებაში არ მივდივართ და თვადაპირველად მივხედოთ ეკონომიკას, თორემ რომც გავმარვლდეთ მაინც ვერ შევინარჩუნებთ ხალხს საქართველოში და ზედმეტი ხალხი ვინც ვერ დააქმდება საზღვარგარეთ წავა მაინც ემიგრაციაში სამუშაოს საძებნელად და გამოვა, რომ მაინც ტყუილად ვწვალობთ.

  10. იცით რატო გვაქვს ქართველებს ამის მსგავსი ყოფითი კულტურის უკმარისობა? ჩემი აზრით ეს იმის ბრალია, რომ საქართველოს მოსახლეობის ნახევარი ჯერ კიდე სოფლებში ცხოვორობს და ქალაქში მაცხოვრებლების დიდი ნაწილიც ახალი ჩამოსულია ქალაქში. ასე რომ ჯერ კიდე არ ჩამოყალიბებიათ ქალაქში ცხოვრების წესები (ყველას არა მარა ბევრს ეს პრობლემა აქვს). არადა ქალაქის ცხოვრების წესი და ჩვევები ძალიან განსხვავდება სოფლისაგან. სოფელში პრობლემა არ არის მიწაზე დაყარო საჭმლის ნარჩენები და ნაგავის დიდი ნაწილი, რაც მიწაში იხრწნება იმასაც სოფელში ძირს ყრიან. ასე რომ ამას ქალაქში ჩამოსულები იმ გამოყოლილი ჩვევის გამო აკეთებენ. ხმამაღლა ლაპარაკიც სოფლიდან მოდის. დასავლეთ საქართველოს სოფლებში მეზობელთან გადაძახილი ჩვეულებრივი ამბავია. დასავლეთ საქართველოში სოფლის მოსახლეს დიდი ეზო აქვს და ხშირად საკუტარ ეზოშიც ხმამაღლა უწევს ლაპრაკი, რომ მოსაუბრეს ხმა მიაწვდინოს. ასე რომ ეს პრობლემები დროებითია და როცა ქართველები ქალაქის ერი გავხდებით როგორც ევროპული ერების უმრავლესობა არის უკვე, მაშინ ჩვენც ჩამოგვიყალიბდება შესაფერისი ქალაქური კულტურა. მანამდე კი სანამ სოფლის მოსახლეობა ჯერ კიდე ქვეყნის მოსახლეობის ნახევარს შეადგენს და თან დიდია მიგრაცია სოფლიდან ქალქში, მანამდე სულ გვექნება ეს პრობლემები და მერე გამოჩნდება ვიღაცეები რომლებიც ქართველობას დაგმობს, როგორც უკულტუროებს.
    სოფლებში გლეხი კერძო მესაკუთრეა და მიჩვეულია მარტო საკუტარზე ზრუნვას, ამიტომაცაა რომ ჯერ კიდე არ გამოგვიმუშავდა ჩვევა, რომ არ დავანაგვიანოთ საერთო საკუთრებაში მყოფი სადარბაზოები, ან თუნდაც ქუჩები. აბა დაკვირდიტ კიდე რამდენ რამეს შეამჩნევთ რაც თურმე იმის ბრალი ყოფილა რომ ეს ქცევის წესები და ჩვევები ჩვენ და ჩვენს წინაპრებს სოფლიდან გამოყოლიათ (რომელიც ნაწილობრივ, მათდა უნებურად, ჩვენც გადმოგვცეს ქალაქში დაბადებულებსაც, ისე რომ ვერც ვამჩნევთ და ვერ ვხვდებიტ რისი ბრალია) . ქალაქში მაცხოვრებელი იძულებულია მეტი ანგარიში გაუწიოს მის მეზობლებს (წყალი არ ჩაუშვას, არ იხმაუროს, არ დაანაგვიანოს საერთო სარგებლობის ფარტები და სხვა), მაშინ როცა ეს ჩვევები სრულიად ზედემტია სოფელში. ასე რომ ჯერ კიდე სოფლის ხალხი ვართ ჩვენ და არა ქალაქის და დრო გვჭირდება სანამ ჩვენთვის ახალ საცხოვრებელ გარემოსათვის შესაფერის უნარჩვევებს გამოვიმუშავებთ და გავისიგრძეგანებთ. თუმცა დრო არ უნდა დავკარგოტ და დავაჩქაროთ ეს პროცესი გარკვეული სარეკლამო და საგანმანათლებლო პროგრამებით.
    მარა მე იმის ტქმა მინდა, რომ საშიში და საკუტარი ტავის დასაწყევლი არაფერი გვჭირს. ყველაფერი გამოსწორებადია. არაა სააჭირო: რა ცუდები ვართ ქართველები და მსგავსი შახსეი-ვახსეის მოწყობა. ცუდები კი არა ვართ, არამედ იმის გამო რომ ჩვენში ურბანიზაციის პროცესმა გარკვეული ობიექტური მიზეზების გამო დააგვიანა, ვიდრე ევროპაში, ამიტომ ქალაქური კულტურის ჩამოყალიბებამაც დააგვიანა.
    არა უკულტუროები კი არა ვართ, არამედ ჩვენ როგორც მიწის ხალხი სოფლის კულტურის მატარებელი ხალხი ვართ ჯერ კიდე და სინამდვილეში ამ პრობლემის ძირი აქაა.

  11. სამაგიეროდ კერძო ეზოებში ცხოვრება კარგად ანვიტარებს ინდივიდუალიზმს და გადაწყვეტილები ჩქარა მიღების ჩვევას. მაშინ როცა საერთო სარგებლობის სახლებში ვერც გადაწყვეტილებას მიიღებ ჩქარა, რადგანაც მეზობლებს უნდა შეუთანხმო და ეს იძულებითი ლოდინი გადაწყვეტილების მიღებაში ინდივიუალიზმსაც კლავს და ინიციატივასაც, რადგანაც თუ რამის გაკეთებას მოინდომებ ის უნდა შეუთანხმო, შენს მეზობელს, რომელიც დარწმუნებული იყავით უმრავლეს ინიციატივებს ჩაგიკლავთ და ამდენად ხდები უინიციატივო და დამოკიდენბული კოლექტივზე.

  12. აუ, ესენი რომ ბევრს ახურებენ(ცუკერბერგი და სხვა მილიარდერები) და ჭკუას გვასწავლიან ხოლმე. ხო მაგარია ვითომ ბიზნესში? ახალგაზრდაც ხოა? ჰოდა, აბა თუ ბიჭია დაიწყოს ახალი ბიზნესი ნულიდან. ნუ გამოიყენებს იმ ფულად კაპიტალს რაც ახლა აქვს და დაიწყოს ერთი თუნდაც იგივე ბიზნესი იმ პირველი კაპიტალით რომელიც მაშინ ქონდა. ვნახოთ აბა რას მიაღწევს.
    ამათ რომ თავი მოაქვთ, ამხელა ფულის შოვნა ცოტა იღბლის ამბავიცაა. საჭირო დროს საჭირო ადგილას და საჭირო ცოდნით მოხვდა. ახლა ხომ იმაზე მეტი ცოდნა და გამოცდილება აქვს. დაიწყოს აბა ახლა იგივე ბიზნესი, თუ მართლა ისეა საქმე როგორც გვირჩევს და გამოიყენოს ეგ რჩევები ტავისთვის.. ვერაფერსაც ვერ მიაღწევს და იცით რატო? იმიტომ რომ უკვე ამ ბაზარზე უამრავი კონკურენტია და სანამ რამეს გააკეთებს მანადე ჩაკლავენ. ასე რომ ამათ სიაფანდ ჭკუის დარიგებებს ნუ დაუჯერებთ, მე დამიჯერეთ ჯობია. მე არ ვიტყუილები და არც ვტრაბახობ, თან საკამოდ დიდი დრო შევალიე ეკონომიკის სწავლას. )))
    მასე რომ იყოს და მაგ რჩევებით და გამოცდილებით ფულის კეთება შეიძლებოდეს, მაშინ ხალხო გაკოტრებული მილიარდერები ტავს კი არ მოიკლავდნენ ხოლმე, არამედ იმ ,,დიდი” გამოცდილებით ხელახლა დაიწყებდნენ ბიზნესის კეთებას და ისევ უფრო მალე გამილიარდდებოდნენ. ან რატო კოტრდებიან საერთოდ ამხელა გამოცდილების პატრონები? ხო უფრო მაგრები უნდა იყვნენ ამხელა გამოცდიელბით და ამხელა დაგროვილი კაპიტალით, ვიდრე დასაწყისში იყვნენ უფულოდ და გამოცდილების გარეშე? როგორ ავხსნათ ეს? მაშინ რა ჯანდაბა აკოტრებთ? დაფიქრდით აბა, რატო უნდა მოიკლან თავი? ხო აქვთ დიდი გამოცდილებები და საქმის კეთება იციან? თქვენ გგონიათ ახლა ბიძო მოახერხებს მილირდების ხელახლა შოვნას?
    ან კიდევ მასე რომ იყოს მაშინ მაგათ ზედა ზღავრი არ ექნებოდათ. თუკი ამ მილიარდერებმა როგორც იძახიან საკუტარი ნიჭით ნულიდან იშოვეს ფული, მაშინ რატო ვეღარ ამატებენ ხოლმე ფულს, როცა რამდნიმე მილიარდს იშოვიან. ხო აქვთ გამოციდლებაც და საწყისი კაპიტალიც? რა? აღარ უნდათ? რატო? ან რაშია საქმე გეიტსს 50 მილიარდი უნდოდა ზუსტად, მეტი არა და აგჩერდა?, ხოლო ბიძოს კი 6 მილიარდიც ეყო? დაფიქრდით აბა? გატყუებენ ეგ ჩემისები და ტყუილად ნუ მიაქცევთ ყურადღებას მაგათ ტყუილებს. ))
    http://www.bpn.ge/persona/8829-rogor-davitsyoth-biznesi-cukerbergis-saqmiani-rchevebi.html?lang=ka-GE

  13. მდიდრები სხვისი ნაშრომის მითვისებით მდიდრდებიან, თორემ თვითონ ერთი ლარის ღირებულებისას არ ქმნიან არაფერს როგორც წესი. ბაზარი რომ სამართლიანი იყოს და იდეალური, მაშინ შეუძლებელი იქნებოდა გამდიდრება. იდეალურ ბაზარს მოგება მინიმუმზე დაჰყავს კონკურენციის გამო და შეუძლებელი ხდება სხვებზე მეტი ქონების დაგროვება. ყურადღებით წაიკითხეთ სახელმძღვანელოებში ის თავები რომელიც იდეალური ბაზრის ანალიზს ეხება და შეადარეთ იგი მონოპოლიურ ბაზრის ანალიზს. მდიდრები მხოლოდ ბაზრის არასრულყოფილების ხარჯზე მდირდებიან. შეუძლებელია სხვანაირად(წესით ეკონომისტები ყველა უნდა ხვდებოდეს ამას, ყურადღებით რომ კითხულობდნენ თუნდაც იმას, რაც მარტივ სახელმძღვანელოებშიც კი წერია, მარა გაგიგიათ რომელიმესგან ეს რომ ეთქვა და მიექცია ამისათვის ყურადღება? ჰოდა ეგენი აგაშენებნ თქვენ და უშველიან ეკონომიკას? ეგენი მარტო დასავლეთის პროპაგანდისტულ იდეებს იმეორებენ და დამოუკიდებლად ვერ აზროვნებენ.) თეორიულად სამართლიანად მარტო ახალი პროდუქციის შექმნელები მდირდებიან. რომელმა რუსმა მილიარდერმა შექმნა ერთი ახალი პროდუქტი? ან ბიძომ შექმნა რამე? ეგენი სულ ყველა მამაძაღლობით გამდირდნენ.
    ისე რო იცოდეთ მთლად ტყუილები არ ეწერა მარქსაც თავის კაპიტალში. სადაც წერს, რომ მდიდრები ღარიბების მიერ წარმოების პროცესში შექმნილ დამატებითი ღირებულების მითვისებით მდიდრდებიანო. მარა მაშინ ბაზრების ანალიზი არ იყო ისე სრულყოფილად ჩატარებული, თორემ რევოლუციის ნაცვლად ხელისუფლებას მოუოდებდა, რომ ბაზრების სრულყოფილებაზე ეზრუნათ, რაც თავისთავად გამორიცხავდა ვიღაცების უსამართლოდ გამდიდრებას და თან საბაზრო ძალების გამოყენებაც იქნებოდა შესაძლებელი ეკონომიკის უფრო ეფექტურად მართვისათვის.

    • ბაზრის არასრულყოფილებები მარტო მონოპოლიები კი არ არის, ან ბაზრის არასრულყოფილოებას, მარტო სახელმწიფოს მიერ გამოცემული არასწორი მარეგულირებელი კანონები კი არ იწვევს (რომლითაც ვიაღაცას აყენებენ უპირატეს მდგომარეობაში ხელოვნურად, რომ გამდიდრდეს, ან ინფორმაციას აწვდიან სხვაზე ადრე ), არამედ ბაზარს ხშირად თავისითაც ახასიათებს არსურლყოფილებები. მაგალითად ბაზარზე შესვლის ბარიერებია: ამა თუ იმ ბიზნესის წამოწყებისათვის საჭირო დიდი კაპიტალი. ასეთი დიდი მოცულობის კაპიტალის მობილიზება ძნელია, რაც ხელს უშლის კონკურენტს ბაზარზე შესვლისაგან და ამიტომ ვინც ახერხებს იმ ბაზარზე შესვლას მას დიდი მოგება რჩება (ამის გამოსასწორებლად უნდა შეიქმნას ისეთი ფინანსური ინსტიტუტები რომელიც რაც შეიძლება მეტად ხელმისაწვდომს გახდის სხვებისათვისაც მსხვილი კაპიტალისადმი წვდომას, რაც არც ისე იოლი საქმეა და ბევრ პრობლემებს ხვდება), ასევე ახალი ტექნოლოგიების ცოდნა, რომელიც მის მფლობელს დიდ უპირატესობას ანიჭებს. რაც უფრო ხელმისაწვდომი გახდება ეს ტექნოლოგიები მით სამრთლიანად გადანაწილდება ქონება სხვებზეც (ზოგჯერ მაღალტექნოლგიური დარგები მოითხოვენ რომ წონასწორულზე მეტი მოგება დარჩეთ, რომ მომავალში განვითარდნენ და კვლევებში ფული ჩადონ, ან ზოგჯერ საჭიროა ცოტა მაღალი მოგება დარჩეთ , მაგალითად ბანკებს, რომ მათ არ ქონდეთ მიზეზი იმისა, რომ ბანკები ხელოვნურად გააკოტრონ. როცა მაღალი მოგება რჩებათ მეპატრონეები უფრო მეტად უვლიან ამ ბიზნესს და ამიტომ საბანკო სფეროში გადაჭარბებული კონკურენცია არ ვარგა. მოკლედ ბევრი ნიუანსებია და ყოველთვის ცალსახად არ არის სასარგებლო სულ მთლად იდეალური ბაზარი. ოქროს საშუალოა საჭირო რომ გამოიძებნოს, მარა რატო უნდა დარჩეთ ბანკები საქართველოში რუსებთან კოლაბორაციონალისტურ ურთიერთობაში მყოფ მოღალატეების შვილებს, ყოფილი კაგებეს გენრელების შვილებს? რა დამსახურებით უნდა მიიღონ მათ ამხელა ფორები ტან პრაქტიუკლად სამუდაოდ? ხალხის და ქვეყნის ღალატისათვის? საქართველოში ბიზნეს და პოლიტიკური ისტებლიშმენტი უნდა შეიცვალოს ეეროვნულით და არ უნდა დარჩეს რუსებთან მოთანამშრომლე მოღალატეების შვილების ხელში ისევ. არც სანდო არიან და არც იმსახურებენ, უსამრთლობაა). ბარიერს ქმნის სხვებისათვის, როცა სხვა შეასწრებს ბაზარზე, მერე ბაზარზე შესვლა სხვებს უკვე ძალიან უჭირთ. ეს საკითხები ძალიან დაწვრილებით აქვთ აღწერილი თოროუს და სტიგლიცს თავის წიგნებში. ჩვენი ეკონომისტებისათვის, კი ბაზარის არასრულყოფილებები მარტო მონოპოლიებია და არ იციან თუ რამდენი ბუნებრივი მიზეზი შეიძლება არსებობდეს მისი წარმომქნელი. მაგალიტად ბენდუქოძეს ეგონა, რომ მონოპოლიები მარტო ხელსუფლების არასწორი რეგულირების შედგად იქმნებოდნენ. ეს რომ არ იციან, სწორედ ამიტომ იძახიან გოცირიძის მაგვარი ეკონომისტები, რომ სახელმწიფო არ უნდა ჩაერიოს ბაზრის მუშაობაშიო. არადა ბაზარს თვითნ აქვს უამრავი არასრულყოფილებები, რომლის გამოსწორებაც სწორედ სახელმწიუფოს ვალია. სწორედ ამიტომ ხდებიან მთავრობები იძულებულნი ბაზრის ფუნქციონირებაში ჩაერიონ, რომ მათდა უნებურად აწყდებიან ხოლმე ბაზრების არსრულყოფილი ფუნქციონირების პრობლემას და ვერ ხვდებიან ხოლმე მიზეზს. გოცორიძის ნაირებს კი გონაით რომ მტავრობას ყველგან ეხალისება ხელოვნურად თავის ატკივება. რომ ვერ იფუნქციონირა ბაზარმა წესიერად სწორედ იმან აიძულა ხშირად მტავრობა ჩარეულიყო ბაზარში, მარა არასწროად. არ არის იოლი მიხვდე თუ რაშია აქვს პრობლემა ბაზარს და როგრო გამოასწორო იგი.
      ზოგჯერ ბაზარზე არაკონკურენტულ გარემს იწვევს ინფორმაციის უქონლობა, ეს კლავს ბაზარს. ან თუ ვინმე რაიმე ინფორმაციას იღებს სხვებზე ადრე, ეს მას უპირატეს მდგომარეობაში აყენებს და სხვა უამრავი რამ. რაზეც ეჭვიც კი არ აქვს ალბათ გოცირიძის ნაირებს.
      ბაზრის არასრულყოფილებას იწვევს მემკვიდრეობით მიღებული ქონებაც, როგორც ფორა, იგი სხვების მიმართ უპირატეს მდგომარეობაში აგდებს მის მიმღებს და ტან სრულიად დაუმსახურებლად. მარა როგორც თოროუ, თუ სტიგლიცი (უკვე ვეღარ ვიხსენებ, ვისტან რა მაქვს წაკითხული) ამტკიცებს, ეს უპირატესობა თავისთავად ქრება სადღაც მესამე ტაობის მერეო.
      მარა ამ დროს ხდება უცნაური რამ მსოფლიოში. იმის მაგივრად რომ დაგროვილი ქონებები ნელ-ნელა გადანაწილდეს თანაბრად სხვა ადამიანებზე, პირიქით სულ უფრო მეტად კონცეტრირდება სულ უფრო და უფრო ვიწრო ადამინათა ჯგუფის ხელში. გამოდის პარადოქსი და უცნაურობა. მაგრამ აქ საქმე როგორც ჩანს იმაშია, რომ ეს პროცესები არ არის მინდობილი საბაზრო ძალებზე და გარკვეული მსოფლიოში გაბატონებული პოლიტიკური ძალები მიზანმიმართულად ცდილობენ მტელი მსოფლიოს რესურსები რაც შეიძლება ნაკლები ადამიანების ხელში მოაქციონ. რადგანაც მცირე რაოდენობის მილიარდრის კონტროლი უფრომ იოლია, ვიდრე 6 მილიარდი თავისუფალი მესაკუთრე ადამიანის. ამიტომაც მსოფლიო საიდუმლო მტავრობას რომ არ გაუჭირდეს მსოფლიოს მართვა, ამიტომ ახდენს დედამიწის მთელი რესურსების რამდნიმე ასეული მეტრაკე მილიარდერის ხელში აკუმულირებას და ამითი მართავენ მტელს მსოფლიოს.

  14. მიკვირს ხოლმე ეს ჩვენი მემარჯვენვ ეკონომისტები რომ იძახიან, რომ მთავრიობამ ეკონომიკა უნდა შეეშვას და ბაზარი ყველაფერს თავისით დაარეგულირებსო. როგორ ვერ ხვდებიან, რომ თუკი რეალობაში ბაზარი მართლა ისე კარგად მუშოაბს, როგორც იდეალიზებულ მოდელებზე დაყრდნობით დაწრილი ეკონომიკის სახელმძღვანელოებშია აღწერილი, მაშინ რატომ მოაყოლეს ევროპელებმა ევროკავშირის ასოცირების ხელშეკრუელბას ბაზრის ამდნი რეგულაციები? რაში ჭირდება მაშინ სასოფლო სამეურნეო პროდუქტს ხაირისიხს კონტროლი? ეკონომიკის სახელმძღვანელოებში ხოკ ასე წერია, რომ მყიდველი ერთხელ რომ იყიდის ცუდ პროდუქტს მეორედ არ იყოდისო და ამითი ეს პრობლემა თავისით გადაწყდებაო? მარა ეს იდეალიზებული მოდელია, თორემ რეალობაში უამრავი ფირმის პროდუქტებია და სანამ მყოდველი ყველას შეადარებს ერთმაენთს ამასობაში უამარავი დრო და თანხა მიდის და რეალურად ეს მექანიზმი არ მუშაობს კარგად, თორემ ხომ არ იქნებოდა ამდენი საუკუნის ევროპულ ბაზარზე ეს რეგულაციები საჭირო? ასეა ყველა სხვა დარგებში, მარა ეს ჩვენი მოკლე ჭკუის ეკონომისტები ამდენს ვერ აკვირდებიან.

  15. მემარჯვენე ეკონომისტები თვლიან, რომ საშემოსავლო გადასახადი კიდე უფრო უნდა შემცირდეს. (კი არ უნდა შემცირდეს, საშემოსავლო გადსახადი უნდა გახდეს პროგრესული და ვისაც მეტი შემოსავალი აქვს ის უფრო მეტად დაიბეგროს. ამ ეტაპზე ასევე საჭიროა იმპორტის გადასადის გაზრდა, რო სავაჭრო ბალანსი გაუჯობესდეს, ადგილობრივი მეწარმების ხელი შეეწყოს და შიდა ხარჯვის მულტიპლიკატორიც გაიზარდოს.) მერე სად წაიღებს ადამიანი ზედემეტ დანაზოგს? შენი აზრით ბიზნესში ჩადებს? მასე წერია, ხომამერიკულ მარტივ სახელმძღვანელოებში? სადაც იდეალიზებული ეკონომიკური მოდელებია განხილული და თავისუფალ ფულს ამ მოდელის დაშვებით ბაზარი პირადპირ ბანკში მოახვედრებს, რომელსაც მერე მივა ბიზნესმენი და იაფად აიღებს სესხს, რომელსაც ბიზნესში ჩადებს და ამუშავდება ეკონომიკა. ასეა ხომ წიგნებში? ვიცი ხომ მეც, თურმე როგორ წერია. ანუ არ ვარ შენზე ნაკლებ განათლებული ეკონომიკაში? მარა ეგ ყველაფერი წერია იდეალიზებული მოდელებისათვის, რომელიც შენ ვერ შეამჩნიე.
    ახლა წარმოვიდგინოთ რა მოხდება საქართველოში. იმ ზედემტ ფულს ადამიანი ან ბანკში შეინახავს, ან მუტაქაში დადებს სახლში(რაც მხოლოდ ინფლაციას გამოიწვევს). რატო? რატო და რა ბიზნესი წამოიწყოს? არაფერი იციან. იციან მხოლოდ ხაჭაპურების ცხობა და ვაჭრობა. განა რამდენი საზკვების ობიექტი, ან მაღაზია უნდა გაიხსნას? დავიდა მოგების მარჟა მინიმუმამდე ამ დარგებში და ყოველი ახალი მაღაზია უკვე გახსნილის დახურვის ხარჯზე ხდება., ან თვითონ ატარებს დიდ რისკს გაკოტრების, რადგანაც მოგების მარჟა უკვე ყველგან მინიმალურია. ხალხმა არ იცის თანამედროვე კონკურენტული წარმოების ტექნოლოგიები და ვერ მიდის წინ, ვერ ვითარდება. ამერიკულ სახელმძღვანელოებში სწორედ ეს დაშვება იგულისხმება, რომელსაც თქვენ ვერ მიხვდით და ვერ შეამჩნიეთ. ამერიკული სახელმძღვანელოებისათვის ეს დაშვება რეალურტან ახლოსაცაა, რადგანაც თუ რამე ტექნოლოგია იქმნება მსოფლიოში ყველაფერი ყველაზე იოლად ხელმისაწვდომი ამერიკაშია და ამიტომ ამ დაშვებაზე ხაზგასმა იმ სახელმძღვანელოს ავტორს არ ჭირდება. ტქვენ კი ვერ ამჩნეჳთ განსხვავებას ქართულ და ამერიკულ რეალობას შორის და ვერც იმას ამჩნევთ თუ როგორი დაშვებებია ნაგულისხმები იმ მოდელებში, რომელსაც ამერიკელები საკუტარ სახელმძღვანელოებში აკეთებენ. ეს იმის ბრალია, რომ ეკონომიკა ზედაპირულად გაქვთ შესწავლილი და ეკონომიკური ტერმინოლოგიით აბრუებთ საქმეში ჩაუხედავ ხალხს. იმიტომაც არ გამოდის არაფერი. შემეკამათება ვიღაც, რომ აბა მჲშას დროს რომ ეკონომიკა იზრდებოდაო? სწორედ იმიტომ იზრდებოდა, რომ მჲშა გადასახადებს იღებდა რეალურად. შეიძლება კანონში ეწერა, რომ გადასახადი შევამციერთო, მარა რეალურად სულ კბილებში ძმარს ადენდნენ და ისე ჲღებდნენ გადასახადს. ამიტომ ის ზედმეტი ფული არ ილექებოდა არც ბანკებში და არც მუტაქებში, საქმეში იწყებდა ტრიალს. ბანკებში კაპიტალმა იმატა ვერ ხედავთ? საპროცენტო განაკვეთი 11 პროცენტამდე დაეცა. ვერ აანალიზებთ ხომ რატო? იმიტომ რომ ბანკებში არ შედის კარგი პროექტები დასაფინანსებლად. სულ ერთი დაიგივე პროექტებია და ბანკებიც სესხებს ვერ გასცემენ. უამარავი ტანხა რჩებათ აუთვისებელი. ეს კი იმიტომ ხდება, რომ ხალხმა არ იცის რა და როგორ გააკეთოს, ამის გამო კი ბანკებშიც ვერ შედი საჭირო და მომგებიანინ პორექტები. თქვენ ეკონომიკა მარტო მარტივი სახელმძღვანელობით გაქვთ ნასწავლი. მე კი ყველა ნობელიანტის ნაშრომი მაქვს შესწავლილი. მე ბანკებშჲ 8 წელი ვმუშაობდი და ვიცი, თუ რა ერთნაირი პროექტები შემოდის სესხის ასაღებად, როგრი მწირია ახალი პროექტების არცევანი. ტქვენ კი ბანკში მარტო კლიენტებად ხართ ნამყოფი. ბანკებში ვინც მუშაობს ისინიც მარტო საკუტარ კარიერაზე ფიქრით იყვნენ დაკავებული და არა საქართველოს ეკონომიკის ავადმყოფობის მიზეზბის კვლევით.

  16. დღეს ვუსმინე რადიოში, ხადური შეხვდა რომელიღაცა ინვესტორს, რომელსაც თურმე საქართველოში უნდა ფულის ჩადება. სანამ ინვესტორები მთავრობასთნ შეუთანხმებლად ინვესტიციის გაკეთებას ვერ გაბედავენ, მანამდე ქვეყნის ეკონომიკას არაფერი ეშველება. რატო უნდა ჭირდებოდეს ინვესტიციების ჩადების მსურველს მტავრობისაგან პირობის მიღება, რომ არ შეუშლიან ხელს და რომ მის მიმართ ლოიალურები იქნებიან? ინვესტორმა წესით თავისით უნდა დაიწყოს ინვესტირება ნორმალურ ქვეყანაში, ხოლო მტავრობა თუ მაინც დაინტერესდება მისი საქმიანობით, ისიც ისე რომ მივიდეს და კითხოს რამე დახმარება ხომ არ ჭირდება ხელსუფლებიდან. სანამ მტავრობასთან შეთანხმებსი გარეშე ინვესტორი ვერ ბედავს საქმის წამოწყებას, მანამდე აქ ჭაობი იქნება. მანამდე ადამიანი და ბაზარი ვერ იქნებიან ეკონომიკის სუბიექტები და წამყვანი ძალა.
    თქვენ წარმოგიდგენიათ, რომ რომელიმე ინვესტორს ამერიკაში საქმეში ფულის ჩადება უნდოდეს და პრეზიდენტთან ან მთავრობის რომელიმე წევრთან მივიდეს შესათანხმებლად? არა, ხომ?! ჰოდა, იმიტომაცაა ამერიკა შესაძლებლობების ქვეყანა. გადაწყვიტე და დაიწყე რაც გინდა. აი ეს პირობები უხსნის ადამიანს შემოქმედების უნარს და ზრდის მის ინიციატივობანას. უნიციატოვო ადამიანების ხელში კი საბაზრო ეკონომიკა არ არის ისე ეფექტური. სწორედ ამითი გამოირჩევა ამერიკა თუნდაც დასავლეთის ქვეყნებიდანაც კი. სწორედ ადამიანების დაჩმორება ღუპავს რუსეთს, სადაც არაფერი ახალი არ იქმნება არასდროს, პროგრესულზე ხომ ზედემტია ლაპარაკი. ამერიკაში მეტია ბიზნესს ტავისუფლება, ვიდრე ევროპაშიც კი. იმიტომ არის რომ ამერიკაში ჩნდება ყველა ახალი წამოწყება და ახალი ბიზნესი. მე-20 საუკუნიდან მოყოლებული ყველა ახალი პროდუქტი თუ მომსახურება (კომპაქტ დისკის გარდა, მხოლოდ ეს ერთადერთი პროდუქტი შეიქმნა ამერიკის გარეთ, გემრანიაში) ამერიკაში შეიქმნა მხოლოდ.
    ადამიანის ინიცატივიანობაზე რომ გადაწყვეტილების დამოუკიდებლად მიღებისა და განხორციელების ტავისუფლება მოქმედებს მე ამაზე სტატია მაქვს დაწერილი(როცა იგი არავის უთანხმებს რას აპირებს და როგორ რომ გააკეთოს და აკეთებს, როცა მოუნდება და როგორც მოუნდება,. მაში ნადამიანი ხდება ინიციატივიანი და უფრო სწრაფი), რომელიც გარკვეული მიზეზების გამო არ გამომიქვეყნებია. კეროდ წყლის როლზე რომაა საუბარი იქ, სადაც რეგიონების მიხედვით ქართველების ხასიათის განსხვავევებია ახსნილი.

  17. თჷვენ რა გგონიათ სხვა ქვეყნები რატო ცხოვრობენ კარგად? იმიტომ რომ ისტორულად რაღაც მომენტში კარგი გეოპოლიტიკური სიტუაცია შეექმნათ და ამ დროს დიდი ქონება დაგროვეს. მერე კი ეს კაპიტალი ტავისით შოულობდა ფულს. თან ევროპაში ყველაზე უფრო ხელმისაწვდომი იყო სიახლეები და კაპიტალი, რაც ხელს უწყობდა მათ კეთილდღეობას. მარტო ესპანელებმა ვერ გამოიყენეს ეს უპირატესობა. დიდი კაპიტალიც ქონდათ და კარგი გეოპოლიტიკური მდებარეობაც, მარა ხომ ხდება ხანდხან, რომ უტვინო შთამომავლობა მემკვიდრობით მიღებილ ქონებას რომ გაფლანგავს? მარა ძირიტადად მემკვიდეობით მირებული ქონება დიდი უპირატესობაა და ბევრად იოლია დარჩე მდიდარ, თუ ძაან უნიათობას არ გამოიცენ.
    ზოგი ლათინოამერიკელების სირარიბეს კათოლიციზმს აბრალებს, მარა კათოლიკეები არიან ფრანგებიც და იტალიელებიც, ირლანდიელებიც. ასე რომ ეგ არაფრ შუაშია. უფრო მეტად ძაალიანმარალი შობადობა უნდა იყოს მიზეზი, მარა ესპანეთის შედარებით ჩამორჩენას ესეც ვერ ხსნის. არადა ხომ სულ საბაზრო ეკონომიკა იყო ესპანეთში? მაშინ რატომ ვერ შეინარჩუნეს სიმდიდრე? მემარჯვენეებს რომ კითხო ბაზარს ყვეალფერი თავისთ უნდა დაელაგებია, რატო ვერ დაალაგა და რატომ დაქვეითდა ესპანეთი? მე მგონი სწორდ იმიტომ, რომ სხვა ევროპულ ქვეყნებისაჰან განსხვავევბით ესპანეთის ხელსიუფლბა არასდროს ჩარეულა ეკონომიკაში . ყველა სხვა ქვეყნებში ხელსუფლება აჩქარებდა ეკონომიკურ განვიტარებას თავისი ჩარევით.
    პერიოდულად თუ არ ჩაერიე ეკონომიკაში და არ მიეცი სასურველი მიმართულება ის აუცილებლად დაიწყებს ჩამოშლას. რადგანაც ყველა სისტემას, როგორც ფიზიკის თერმოდინამიკის მეორე კანონი ამბობს (თუ არ მეშლება) ყველა ჩაკეტილი სისტემა, თუ პერიოდულად მაინც არ მოხდა გარედან ჩარევა, მიდის დაშლისაკენ და განადგურებისაკენ, რელაქსაციისაკენ და ქაოსისაკენ. ამიტომ რაც არ უნდა აწყობილი იყოს მანქანა, პერიოდულა მაინც ჭირდება ხელის შევლება და ჩარევა, ან გარემონტება.

  18. გერმანიას ომის მერე რა თქმა უნ და აღარ ქონდა დაგროვილი ქონება, მაგრამ გერმანიას დარჩა ცოდნა საწარმოო ტენოლოგიების, საჭირო გამოციდლება, კავიშრები და იმის ცოდნა, თუ როგორ უნდა მოწყობილიყო ფინანუსრი ინსტიტუტები და ეკონომიკა. ერთი სიტყვიტ მრთალია აღარ ქონდათ კაპიტალი, მარა სამაგიეროდ ჯერ კიდე ცოცხალი იყვნენ ის ხალხი ვინც რაიმეს წარმოება იცოდა და ვისაც მანამდე ქონდა ბიზნესი. ასე რომ იმ ხალხმა (ძველმა ბიზნესმენებმა) მაინც იოლად მოახერხა აღდგენა დანგრეულის. მათ მარტო კაპიტალის მოძიების პრობლემა ქონდათ, რომელიც ნაწილობრივ გადაიჭრა დაასვლური დახმარებებიტ. ჩვენ სწორედ ეს ცოდნა არ გვაქვს. არ ვიცით არაფრის წარმოება, არ გვაქვს გამოცდიელბა, არ გვაქვს საჭირო კავშირები გასაღების ბაზრებზე.

  19. თუნდაც პატარ-პატარა გამოგონებები, რაც შეიძლება სწრაფად უნდა მოიძიოს და გადმოიღოს ინოვაციების სააგენტომ, . ან სოფილის მეურნეობისა და ეკონომიკის სამინისტრომ. საერთოდაც მერიაშიც უნდა იყოს ეგეთი პატარა დეპარტამენტი, რომელიც მსოფლიოს ქალქებში დანერგილ სიახლეებს ეძებს და სწავლობს და სოფლის მეურნეობისა და ეკონომიკის სამინისტროშიც. ასევე სამხედრო კომპლექს ,,დელტაშიც”. სისწრაფე იმისათვისაა საჭირო, რომ ტექნოლიგია მაშინ გაძლევს უპირატესობას როცა ახალია, თორემ ყველა რომ ისწავლის და აითვისებს უკვე იმაში ტყუილად უნდა აქციო ოფლი, მინიმალურ მოგებას მოქცემს მარტო. გარდა ამისა ასეთი სიახლეები ნელ-ნელა უფრო მეტად გახსნილს გახსნის ჩვენს ფერმერებსა და მეწარმეებს სიახლეებისადმი და მერე ნელ-ნელა მიხვდებიან, რომ თვითონაც უნდა იაქტიურონ სიახლეების მოძიებაში და კიდე უკეთესი მოფიქრება, დახვეწა და რაც მტავარია დროულად დანერგვაში.

  20. მე წინააღმდეგი ვარ რევოლუციებისა და სახელმწიფოს წინააღმდეგ გამოსვლების. მშვიდობიანი პროტესტის არა, მარა ძალადოის კი. პროტესტი არ უნდა გადავიდეს ძალდობაში და უწესრიგობებში. და საერთოდაც, სამწუხაროდ ბევრმა არ იცის, რომ ხელისუფლების წინააღმდეგ წასვლა, ისევე როგორც კერძო პირის ძალადობის წინააღმდეგ წასვლა არა ქრისტიანულია. ქრისტიანობის მიხედვით, როგორი ცუდი ხელისუფლებაც არ უნდა იყოს და როგორ ცუდადაც არ უნდა გექცეოდნენ, მაინც უნდა მოითმინო. ეს განსაცდელი მოვლენილია ზევიდან და მოთმინებიტ უნდა გადაიტანო იგი. როცა ამას მოთმინებით გადაიტან, მერე ეს ხელისუფლება და ის განსაცდელი თავისით გადაივლის, უფლის ნებით. ეს ერთგავრ სასჯელს გავს, რომელიც მოგისაჯეს და თუ ციხეში ბოლომდე იჯდები მერე გამოხვალ, ხოლო თუ გაპარვას შეეცდები, ან რაიმე გზიტ ამ სასჯელის თავიდან აცილებას კიდე უფრო მეტი დაგემატება. ბოროტების წინაღმდეგ წასვლა მარტო სახელმწიოფს შეუძლია და მარტო სახელწმიფოს აქვს უფლება ძალის გამოყენების ქრისტიანობის მიხედვით. თუ ბოროტებას ხელს შეუბრუნებ ის კიდე უფრო ძლიერდება და ნეტა იცოდეთ მართლა რა მართალია ეს და როგორ უნდა ამ ხელისუფლებას, რომ ვინმემ წინაღმდეგობა გაუწიოს. მაშინვე დასდებენ ბრალს კონსტიტუციური წესრიგის დარღვევაში და ეტყვიან, რომ ან უნდა აირჩიოს ციხე, ან არადა მასზე არსებულ კომპრმატებს, ზოგიერთ შემთხვევაში კი თუ კომპრომატი არ აქვთ უხერხულ სიტუაციებში (თუნდაც ოჯახში) ფარულად გადაღებულ სურატებს და ვიდეობს გამოუქვეყნებენ. ჰაკიმ ფასას სახელით ამითი აიძულებენ ის გახდეს ამ ძველების მარიონეტი და ძველები მას ფარულად მართავენ ჩრდილიდან ისე რომ პასუხისმგებლობა იმ ახალზე იქნება, ტან იმ ახალს კიდდეც რომ ნდომოდა კაი საქმეების კეთება აწი ვეღარ გააკეთებს და მუდმივად სატანის, ანუ ძველების იძულებითი მორჩილი გახდება. მასე უქნა ედიკამ და ივანოვმა რომელიც რუსეთიდან ჩამოვიდა მიშას, ტავის დროზე. ასე რომ რაც უფრო მეტად ვაკვირდები, მით უფრო ვრწმუნდები, რომ ქრისტიანობაში და წმინდა წიგნებსა და გადმიცემებში დიდ სიბძრნეა, მარა იმის გაკეთება ძალიან ძნელია უბრალო მოკვდავისათვის. სულსწრაფობა კიდე უფრო დამღუპველია.

    • ქრისტიანობა ინდივიდუალური ხსნის რელიგიაა და თუნდაც მტელი სამყარო ეშმაკმა დაიპყროს, მაინც შეუძლია ნამდვილ ქრისიტანს მარტომაც კი გადაირჩინოს ტავი. ამიტომაცაა ქრისტიანულად რევოლუციები და აჯანყებები მიუღებელი. შენ მარტომაც შეგიძლია მიაღწიო სასუფეველს და არავინ არაა ამისათვის კიდე საჭირო, თუ თვითონ არ უნდა. ასე რომ მტერიც კი ვერაფერს დაგაგკლებს თუ სულის სიმტკიცით და მოთმინებით დაელოდები შენი განსაცდელის ვადის გასვლას და მანამდე არ გადაგვარდები და არ გადაჯიშდები. ძნელი დასაჯერებელია, მარა რაც უფრო ვაკვირდები უფრო ვრწმუნდები. ამაში

      • როცა ცდილობ ძალის გამოყენებით შენი კუთვნილი ჯვარის ტარებაზე უარი ტქვა, ამით კიდე უფო იმძიმებ საქმეს. რადგანაც ჯერ ის რომ ჯერ ის განსაცდელი არ გამოგივლია რაც გერგო და ისიც დასამტავრებელი გაქვს და მერე კიდე ტავის არიდება ცადე და დაამატე ცოდვა ძველ ცოდვებს. ამიტომ მერე ჯვარი კიდე უფრო გიმძიმდება, როგორც ციხიდან გაქცევისას სასჯელი. სულ უფრო ძნელი ხდება მერე ტავის გადარჩენა, არადა რაც მეტი გაქვს ცოდვა მით მეტია სასჯელი, რომ უფალმა აგიყვანოს ცაში და განიწმინდო. რაც მეტს უმატებ ცოდვებს და არიდებ ტავს შენს კუთვნილ ჯვარს სასჯელიც და განსაცდლიც გემატება. უფალს უნდა განიწმინდო(სხვანაირად ვერ შედხარ სასუფეველში და რა ქნას ღმერთმა? საუსფეველი განწმენდილებისაა, აბა ეშმაკებით ხო ვერ გაავსებენ?) და შენ კი ამ დროს კიდე უფრო დაისვარე და ამიტომ მეტის გადახდა მოგიწევს.

  21. ნეპოტიზმი ამერიკაში როა ისეთი უნდა. აქეთ კლინტონებიო, იქით ბუშებიო, მანამდე კენედებიო (რატომღაც ეს კათოლიკე ოჯახი ვერ აიტანეს ბაფტისტურ ამერიკაში და გარიყეს პოლიტიკიდან. უფრო მეტიც, მეეჭვება, რომ ცუდი საქმეებისათვის გამოიყენეს და მიუშვეს ხელისუფლებაში იმ დროს, როცა ყველაზე ცუდი დრო იყო ქვეყნის სამართავად. ჰოდა, დაიჯერე მერე რომ ამერიკა გულგრილია რელიგიების მიმართ და ცივილიზაციური კუთვნილების მიმართ).
    ამიტომ მე ვამტკიცებ, რომ სახელმწიფოში პოლიტიკურ სისტემას მეორე ხარისხოვანი მნიშვნელობა აქვს ქვეყნის ეკონომიკური სიძლიერისათვის და სიმდიდრისათვის. გინდა დამიჯერეთ გინდ არა. არც დემოკრატიაა მტავარი იმისათვის, რომ ქვეყანა მდიდარი იყოს და არც ადამიანის უფლებები, თუ რელიგიური ტავისუფლება. მთავარია ქვეყანაში იყო პროდუქციის საწარმოებლად საჭირო ტექნოლიგიების ხელმისაწვდომი ცოდნა და საკამრისი ხელმისაწვდომი კაპიტალი.ესაა მტავარი. თორემ მონარქიაა და დემოკრატიაზე არც ოცნებობენ არაბულ ქვეყნებში, მარა მაინც მდიდრები არიან. ჩილეში მაშინ დაიწყო ქვეყნის ეკონომიკის აღმავლობა, როცა იქ სამხედრო ხუნტა იყო და სისხლის მდინარეები ადინეს. უფრო მეტიც, თუკი როდესმე შეიქნება ისეთი ძლიერი კომპიუტერი და სრულყოფილი პროგრამა, რომელიც უშეცდომოდ გათვლის ყველა უბანზე საჭირო გადასადგემლ ნაბიჯებს, მაშინ არც საბაზრო ეკონომიკა იქნება აუცილებელი. საბაზრო ეკონომიკა მხოლოდ იმისთვისაა საჭირო, რომ ჯერ მასეთი კომპიუტერი არ შექმნილა და საჭიროა ადგილზე იქნას მიღებული ოპტიმლაური გადაწყვეტილებები, რასაც ამ ეტაპზე ბიუროკრატია ვერ აკეთებს ოპტიმალურად.
    ტექნოლოგიების განვიტრების ამ ეტაპზე საჭიროა ტავისუფალი ადამიანები, რომ მათ მოახერხონ ახალ-ახალი მიმართიულებების გამოგონება და პოვნა ეკონომიკაში, საბაზრო ეკონომიკის პირობებში, თორემ რომ შეიქმნას ისეთი ზემძლავრი თუნდაც ერთი კომპიუტერი, რომელზეც ზემოტ ვსაუბრობდი, მაშინ ეს ყველაფერი ცენტრალური დაგეგმიტაც კი გაკეთდება და ტან უშეცდომოდ და ოპტიმალურად. დღევანდელი პრობლემა სწორედ ეგაა, რომ მაგის ტექნიკური საშუალება არ არის და ამიტომ საბაზრო ეკონომიკა იძლევა ეკონომიკს უფრო ოპტიმალურად მართვის საშუალებას. ამ ეკონომიკას კი ტავისუფალი ადამიანები ჭირდება. ჯერ-ჯერობით ასეა. თორემ ისე თეორიულად ბაზარიც კი არ არის საჭირო, იმისათვის რომ ქვეყანა მდიდარი იყოს.
    აუ, რა წარმოუდგენელ რამეს ვამბობ ალბათ მემარჯვენეებისათვის? რამხელა სტერეოტიპს ვეწინააღმდეგები?! )) მემარჯვენეებისათვის უწმინდეს. ))

  22. საკუტარ ვალუტაზე უარი თქვა ეს ნიშნავს უარი თქვა საკუტარი მონეტარული პოლიტიკის გატარების უფლებაზე. დამოკიდებული უნდა იყო გერმანიის ხეისუფლების გადაწყვეტილებაზე თუ როდის როგორ მონეტარულ პოლიტიკას აირჩევს. შეიძლება შეიქნმას ისეთი სიტუაცია, როცა ევროკავშირის ერთ ქვეყანას ჭირდებოდეს იაფი ფულის პოლიტიკის გატარება, ხოლო გერმნიას კი ძვირი ფულის პოლიტიკა. ბუნებრივია გატარდება ის პოლიტიკა რაც გერმანის უნდა და ეს კი იმ მეორე ქვეყანაში გააღრმავებს ეკონომიკურ კრიზისსა და უმუშევრობას. ეს საკითხი ჩემზე კარგად ლესტერ თოროუს აქვს განხილული თავის წიგნში: ,,ამერიკა, ევროპა, იაპნია – პირისპირ”. იქ კიდე ბევრ პრობლემაზეა საუბარი. საერთოდ რეგინალიზაცია ძალიან უშლის ხელს დიდი ქვეყნების უნაიტარიზმს და მსხვილი ქვეყნები მიდრეკილები არიან უფრო წვრილ ერთეულებად დაშლისაკენ ზემოთ აღწერილი პრობლემების გამო(ამის კარგი მაგალითია ციმბირში გაღვივებული სეპარატისტული განწყობები, მერე ეკონომიკის არ მცოდნეები ამერიკის ,,ვერაგ” ხელს დაინახავენ ბუნებრივ მოვლენებში.). თუმცა ჯერ ამერიკაში მსგავსი მნიშვნელოვანი პრობლემა არ შექმნილა, ეტყობა დიდი არაა სხვაობა ამერიკის რეგიონების ეკონომიკურ პირობებში, თან იქ ყველა შტატში საკამრისად მაღალია ცხოვრების დონეც. მოკლედ თუ გინდა ქვეყანა უნიტარული და ერთიანი შეინარჩუნოო(თუნდაც ეროვნულად ერთგავროვანი), განვიტარების დონე ყველა რეგიონში დაახლოებით ტანაბარი მაინც უნდა იყოს. ამის გაკეთება კი ევროკავშირში კიდე უფრო ძნელია და ეს იწვევს ცენტრიდანული ძალების გაღვივებასო. პრაქტიკულად ეს პრობლემა ჩანს კიდეც ამ ქალბატონის(მარი ლეპენის ) განცახდებაშიც. მოკლედ შეიძლება ქვეყანა მონეროვნული იყოს და მაინც გაჩნდეს ცენტრდიანული ძალები. ამ ძალების გაღვივება შეიძლება არაერთგავროვანმა რეგიონალურმა ეკონომიკურმა განვიტარების დონემ გამოიწვიოს. გახსოვთ ალბათ ჩრდილოეთ იტალიას უნდოდა სამხრეთის ჩამოშორება. აი ეს ყვეალფერი იმ ეკონომიკური ძალების მოქმედებსი შედეგია, რაზეც ზემოთ ვსაუბრობ. მაგალითად გერმანიაში თანაბრი რეგიონალური განვიტარებს საკითხი ყველაზე კარგად ყოფილა გადაწყვეტილი მთელს მსოფლიოში და მიუხედავად იმისა, რომ გერმანია ფედერალურია მსგავსი განწყობები არც კი ჩანს მანდ..

  23. ეკონომიკი სამინისტროში უნდა იყოს საგარეო ვაჭრობის ხელშემწყობი დეპარტამენტი, რომელიც ქართველ მეწამრეებს დასავლურ ბაზრებზე გასვლაში დაეხმარება და ერთგავრად გამოცდილებისა და კავშირების ბანკსაც შექმნის, რომ,ის სარგებლობის უფლებაც ყველა ქართველ მეწარმეს ექნება. ამ დეპარტამნეტმაზე უნდა ითანამშრომლოს ქართულ დიასპორასთან, რომ ისინი გამოიყენონ ქართული პროდუქციის დისტრიბუციაში. ქართული პროდუქიის სადრისრიბუციო ფირმების შექმნაც შეიძლება.
    ასევე უნდა შეიქმნას ეკონომიკის სამინისტროსტან ახალი ტენოლოგიების მოძიების დეპარტამენტი. მერიასთან კი მსოფლიოს უდიდეს ქალქებში დანერგილი სიახლეების მოძიებისა და შესწავლის განყოფილება. ანალოგიიურად სოფლის მეურნეობის სამინისტროში ახალი ტექნოლოგიების მოძიებისა და უცხოურ ბაზრებზე ქართული სოფლის მეურნეობის პროდუტების გატანის ხელშე,წყობი სამსახური.

  24. აუცილებელია მსხვილი კორპორაციების შექმნა. მარტო წვრილი და საშუალო კომპანიები არ იძლევა საკმარისად გამდიდრების საშუალებას. ვიქნებით ესპანეთისა და საბერძნეთის დონეზე. საჭიროა ისეთი კომპანიების შემნა როგირცა სამსუნგი, პილიპსი, სონი, ტოიოტა, მაიკროსოფტი და სხვა. საქმე იმაშია, რომ ტექნოლოგიური და პრაქტიკული ცოდნა სწორდ ასეთ კომპანიებში ინახება და არა ერთ რომელიმე ფიზიკური პირის ხელში. ტექნოლოგიები იმდენად გართულდა, რომ ერთი ადმაიანი ამას ვერ დაიტევს. სწორედ ასეთი მსხვილი კომპანიები, რომ ინახავენ და ანვიტარებენ ტექნოლოგიებს, და სწორედ ეგ ტექნოლოგიებია, რომ დაწინაურების საშუალებას იძლევა, გარდა ამისა სწორედ მასთ მსხვილ კომპანიებს შეუძლით მოიძიონ საკამარისად დიდი თანხები შემდეგი ზრდისა და გაფართოებისათვის.

    • მარა პირველ ეტაოზე ამხელა კომპანიებს ვერ ვეტაკებით. ჯერ ისევ საშუალოებით უნდა დაივწყოთ. იმიტომ რომ საქართველოს არ აქვს დიდი შიდა ბაზარი, როგორიც ქონდა იაპონიას და სავსებით შეძლო გაერისკა საკუტარი დიიდ ბაზრის იმედზე. ასევე სამსუნგს ქონა მწვანე ანტებული ამერიკის ბაზარზე. ჩვენ ჯერ მეტნაკლებად მყარი დასაყრდენი უნდა შევიქმნათ საშუალო ზომის კომპანიებით, რითაც ადგილობრივი მოსახლეობის მსყიდვლუნარიანობაც გაიზრდება და შესაბამისად შიდა ბაზარიც და მერე უნდა გადავიდეთ უცხო ბაზრებზე.

  25. ჩვენ თუ ჩვენს მეწარმეებს არ მივეხმარეთ საჭირო ტექნოლოგიების შერჩევასა და გადმოღებაში, ისე თავისით თუ თეორიას დავუჯერებთ კი გადმოიღებენ ადრე თუ გვიან, მარა როდის ამაზე თეორია დუმს. ამიტომ დრპის მოსაგებად ჯობია დავეხმაროთ და ეს პროცესი დავაჩქაროთ. მით უმეტეს რომ ტექნოლოგიები ისე სწრაფად ვითარდება, ისე ძვირი ჯდება და ისე რტჺლდება, რომ ძნელოი დასაკერებელია, რომ ტავისით მოახერხონ როდესმე ჩვენმა მეწამებმა ამდენი პრობლემის გადალხვა. ჯერ მ ოძიება, მერე სატანადო თანხების მოგროვება, რომ შეისყიდონ და მერე წარმეტებით გასაღება უცხოურ ბაზრებზე. ყველა ამ ეტოაზე ჭირდებათ დახამრება. იმდენ ხანს მოანდომებენ რაიმე ტექნოლოგიის ათვისებას, რომ როცა აითვისებნ შეიძლება ის უკვე მოძველებული აღმოჩნდეს და ფულიც ტყუილად გადაყრილი წყალში, ასე რომ მიუხედავად იმისა, რომ თეორიაში(ანუ სახელმძღავნელოებში განხილულ მოდელებში) ეს ყველაფერი თავისთავად ხდება და იოლად. რეალურად თუ გადავხედავთ მსოფლიოს გამოცდილებას, დავინახავთ, რომ არც საბერძნეთში, არც მექსიკაში და სხვა ლათინო ამერიკულ ქვეყნებში, არც კაპიტალით მდიდარ არაბულ ქვეყნებშიც(მიუხედავად იმის, რომ სულ საბაზრო ეკონომიკაში ცხოვრობდნენ და შესაბამისად დრო საკმარისზე მეტი იყო, რომ სახელმძღავნელოებში მიღებული დაშვება განხორციელებულიყო, ასე არ ხდება) კი ტექნოლოგიები არ აუთვისებიათ ადგილობრივ ბიზნესმენებს. ამის მიზეზი სწორედ ისაა, რომ გარდა სიძვირისა (რაც არ უნდა იყოს არაბებისათვის დაბრკოლება), ტექნოლოგიები ასევე ძალიან რთულია და ჭირდება მტელი ჯგუფი მაღალ დონეზე მომზადებული კადრებისა. რაც ასევე ძნელი საქმეა. ერთი კაცი დრეს ვერ აითვისებს ვერანაირ ტექნოლოგიას.

  26. სახელმძღვანელოებში წერია, რომ საბაზრო ეკონომიკა მტავრიბაზე უკეთ არჩევს თუ სად და რაში რამდენი ინვესტიცია უნდა ჩადოს. ეს მართლაია იმ დაშვებისას, როცა მეწარმეებისათვის ყველა არსებული ტექნოლოგია ხელმისაწვდომია და თავისუფლად შეუძლია შეარჩიოს იმ დროისათვის ყველაზე მომგბიანი დარგი და ტექნოლოგიოა და იქ გადაისროლოს ფული. მარა რეალობაში ეს ასე არ ხდება. ჯერ ერთი მეწარმეებისათვის ხელმისაწვდომია ტექნოლოგიების მცირე ნაწილი და იმ ნაწილიდან აკეტებნ არცევნას. კაი ვთქვათ მთელი ქვეყნის მეწარმეებია მხედველობაში მიღებული. მაშინ მტელი ქვეყნის მეწარმეებისათვის ხელმისაწვდომია მხოლოდ ის დარგები,რომელიც ამ ქვეყანაში არის გავრცელებული და ბევრად უფრო ძნელად არის ხელმისაწვდომი რაც ამ ქვეყანაში არ არის ცნობილი, მით უმყტეტს თუკი ის ტექნოლოგია ამავე დროს რთულია. ასე რომ როცა კეთდდება განცხადება, რომ საბაზრო ეკონომიკა უკეთ არჩევს თუ რომელ დარგში მიმართოს კაპიტალიო აქ იგულისხმება ის რომ მეწარმეს თითქოს მთელს მსოლფიოში არსებული ტექნოლოგიები აქვს ხელმისაწვდომი. ასეთი რეალობა მართლაც არის ამერიკაში ჩვენთან კი ძალიან ჩამორჩენილები ვართ. ამიტომ მეწამრეები და საბაზრო ძალები ოძულებულნი არიან ამოირჩიონ მხოოდ იმ დარგების ვიწრო სპექტრიდან თუ რომელში დაბანდო კაპიტალი, რომელიც ჩვენს ქვეყანაშია ხელმისაწვდომი. ამიტომაც ჩვენთან მხოლოდ ბაზრის იმედად თუ ვიქენით, ამშინ საინვესტიციო კაპიტალი მხოლოდ საზკვებისა და ვაჭრობის ისედაც გაჯერებულ სფეროებში წავა. ის დაშვება რომ მართალი იყოს, რომ მტელს მსოფლიოში არსებული ტექნოლოგიები იოლად ხელმისაწვდომია მეწარმებისათვის და არჩევანის გაკეთება შეუძლიათ მსოფლიოში არსებული ნებისმიერიტექნოლოგიის არის არასწორი (მარტო ამეირკისათვისაა ეგ სამრთლიანი. ეგ დაშვება). ამას ადასტურებს თუნდაც მდიდარი არაბული ქვეყნები, რომლებსა კაპიტალის მობილიზების პრობლემა არ აქვთ, მარა მაინც ვერ ითვისებენ რთულ ტექნოლოგიებს. ტექნოლოგიების ათვისებას კიდე მტელი ჯგუფი ჭირდება ადამიანების რომელბმა იგი უნდა შეისწავლოს და ბევრად უფრო რთულია ვიდრე სავაჭრო ცენტრების და სასტუმროების მშენებლობა, ამიტომაც არაბი ინვესტორები ყველ შესაძლო ვაირანტ კი არ განიხილიავნე, როგორც ეს წიგნებში არსებულ მოდლებშია დაშვებული, არამედ მნისვნელობას აქცევენ ასევე ტექნოლოგიების და ბიზნესის სიიოლეს. ანალოგიურად ვერც ლათინოამერიკელმა ბიზნესმენებმა ვერ მაოხერხეს ტექნოლოგიები ათვისება დამოუკიდებალა და ვერც ესპაენლმა თუ ბერძნემა მეწამრეებმა. მიუხედავად იმისა, რომ მუდმივად საბაზრო ეკონომიკის მპირობებში მუშაობენ.
    აეთ სისულეებს ამტკიცებენ გოცირიძე და მემარჟვნეები, რომლებსაც არ აქვთ ჩვევა მიაქციონ ყურადღება იმას რომ როცა რაიმე ტეორიას კითხულობენ, ყველა თეორია გარკვეულ მოდელს ეფუძნება და ვერ აქცევენ ყურადრებას თუ რამდენად რეალურ დაშვებებს ექცევა ყურადღება ამ მოდელებში და არის თუ არა იმ სახელმძტრავანელოში განხილუი მოდელი ახლოს საქართველოს რეალობასთან, თუ მარტო იმ ქვეყნის რეალობასთან რომელი ქვეყნის ეკონომიკსტებმაც იგი დაწერს. ჩვენ კი ფიზიკოსებს მუდმოვად გვჲწრდებოდა ამახზე ყურადღების მიქცევა, რადგაან ც როცა თეორია არ ემთხვეოდა ექსპერიმენტს, მუდმივად უნ დაგაგვეანალზიებია (გასნაკუტრები თეორეტიკოსებს), თუ რა დაშვება გავაკეთეთ ისეთი, რომ თერიის მიერ ნაწინასწარმეტყველები შედეგი არ დაემთხვა ექპსერიმენტისას და მუდმივად ვაზუსტებდით დაშვებებს, რომ რაც შეიძლება მიახლოებული ყოფილიყო რეალურთნ. ყოველჸთვის ეს არ ხერხდებოდა მოდელის ძალინ გართულების გამო და გაანაგრიშების გართუელბის გამო. მაშინ უნდა დაგვედგინა საზღვრები, თი რა საზღვერბეში იყო ეს თეორია მართალი. მაგალიტად ნიუტონის კანონები მართალია მაკროსხეულებისათვის, ხოლო მიკრო მანძილებზე კი უკვე კვანტური მექანიკის კანონები მოქმედებენ. ასეთ რამეს ეკონომისტები არ არიან მიჩვეულები. ფიზიკოსებისათვის კი ეს ჩვეულებრივი ხედვაა, მით უმეყტეს თეორეტიკოსბისათვის. აი ამაში ენძრევა ჩვენს ეკონომისტებს. ვარ ამჩნევენ ის მოდლები რომელსაც სწავლობენ რამდენად შეესაბამება ქართულ რეალობას და რა პირობებში არიან სამართლოაინები. სად მტავრდება მათი სწორად უშაობის ზღვარი და სად სსხვა მოდელია საჭირო.

  27. მაგალითად კეინსის მიერ ამერიკისათვის დიდი დეპრესიის დროს შეთავაზებული ტაქტიკა საქართველოს შემთხვვაში არ იქნება საკმარისი და შედგი ნაკლები ექნება. მოთხოვნის სტიმულირების დიდი ნაწილი ფასების მატებაში წავა. საქმე იმაში, რომ ამერიკის შემთხვევაში დიდი დეპრესიის დროს ამერიკაში ჭარბად იყო საწარმოო საშუალებები. საბანკო კრიზის გამო, ბანკები ფულებს არარ იძლეოდნენ კრედიტად და ფულის მოძრაობა იყო შენელებული ქვეყანაში. ფულის მასა და შესაბამისად მოთხოვნა იყო დაბალი. ამ დროს კი საწარმოენს ტავისუფლად შეეძლო დაეკმაყოფილებია ნებისმიერი მოტხოვნა თუ კი იგი გაჩნდებოდა, მარა ხალხში და ქვეყანაში იყო პანიკა და მოსახლებაც და ბანკებიც ფულის ხარჯვას ერიდებოდა. ამიტომ კეინსმა სესთავაზა მტავრიბას, რომ სწორდ მას დაეწყო ფულის დიდი მოცულობით ხარჯვა, თუნდაც ეს ბიუჯეტის დეფიციტის ხარჯზე მომხდარიყო. ამერიკის მტავრობამ დაიჯერა ეს რჩევა და ფულის ხარჯვა დაიწყეს ინფრასტრუქტურაში (სხვა რამ არც ჭირდებოდა მაშინ ამერიკას, ქვეყანში საწარმოები და ქარხნები ისედაც იყო, მხოლოდ ისინი გაჩერებულები იყვნენ, მათ პროდუქციაზე მოთხოვნის არ არსებობსი გამო. ისე საინტერესოა, რომ ამერიკის ეკონომიკას ისევ ინგლისელმა მეცნიერმა უშველა, თუმცა ამერიკა კეინსისათვის არ იქნებოდა ისე უცხო, როგორც ჩვენთვის შეიძლება იყოს სხვა ქვეყანა). ხლხში ისევ გაჩნდა ფული და მათ დაიწყეს პროდუქციის შეძენა, რამაც ისევ დაქოქა საწარმოები და ეკონომიკა გამოძვრა სტაგნაციიდან.
    ახლა ვნახოთ რა განსხვავებაა ჩვენს დღევამდელ მდგომარეობასა და მაშინდელ ამერიკულ ეკონომიკას შორის. თუკი მ აშინ ამერიკის ეკონომიკაში საწარმოები კი იყო, მარა მოთხოვნა არ იყო მათ საქონელზე, საქართველოშ რეალობაში კიდეც რომ მაოხდინო მოთხოვნის სტიმულირება მაინც არ არსებობს საწარმოო პოტენციალი რომელიც შესაბამისად უპასუხებს ამ მოტხოვნის ზრდას. რაკი ფული ბევრი იქნება და ვერ დაკმაყოფილდება მაღალი მოთხოვნა შესაბამისი პროდუქციით, ამიტომ ეს მხოლოდ ინფლაციას გამოიწვევს, ან პარალელურად კიდე გამოიწვევს იმპორტის ზრდას და სავაჭრო ბალანსის გაუარესებას, დოლარის ფასის მატების ფონზე. რადგანაც გაზრდილი მოთხოვნის ნაწილი სავარაუდოდ იმპორტული საქონლით დაკმაყოფილდება.
    საქმე იმაშია, რომ საქართველოში არც გამზადებული საწარმოებია, რომ გაზრდილ მოტხოვნას უცებ უპასუხოს პროდუქციის გამოშვების გაზრდით და არც საკმარისი და საჭირო ტექნოლოგიური ცოდნა. ჩვენტან ძალიან მცირე რაოდენობის პროდუქციის წამროება იცის ხალხმა და მეწარმეებმა. ამიტომ ჩვენი ეკონომიკა ამერიკულისაგან განსხვავებით თითქოს მიწოდების უფრო ვერტიკალურ უბანზე იმყოფება. უმუშევრობა კი მაღალია, მარა თითქოს საწარმოო შესაძლებლობები ათვისებული გვაქვს ბოლომდე და თითქოს ეკონომიკა მის ზღავრზე მუშაობს, თითქოს სრული დასაქმების ზღავრს მიაღწიაო, რადგანაც რისი წამროებაც ვიცით და რამდენიც ის საქონელი ჭირდება ქვეყანას, მის წარმოებას მეტი ადამაინი და მუშახელი არ ჭირდება. (სამუშაო ძალის ბაზარი რომ იდეალურად მუშაობდეს, კლასიკური თეორიით და მოდელებით, რამდენიმე წელიწადში უმუშევრობა მაინც უნდა ქრებოდეს, რადგანაც ხელფასებმა უნდა მოიკლოს და როცა წონასწოროაბაში გავა ყველა დასაქმებული იქნება მხოლოდ დაბალი ხელფასით, მარა ამავე დროს შრომისნაყოფიერება იქნება დაბალი და ეკონომიკის მიწოდების მრუდი მაინც ისევ ისე დარჩება მარცხნივ, ანუ დასაქმება კი გვექნება იდელაურ შემთხვევაში სრული, მარა ქვეყანა მაინც მცირე რაოდენობის საქონლის წარმოებას მოახერხებს. ეს ასე არ ხდება იმიტომ , რომ შრომის ბაზარი არაა იდეალურ ამერიკაშიც კი). ეს იმის ბრალია, რომ ჩვენ არ ვიცით ტექნოლოგიები. მიწოდების მრუდი ჩვენს შემტხვევაში თითქოს ბევრად ურო მარცხნივაა და ამიტომ თითქოს უფრო ვერტიკალურია. ამიტომ ჩვენი ეკონომიკა მხოლოდ მოთხოვნის ზრდას მხოლოდ ინფლაციით უპასუხებს. ამიტომ პირველ რიგში უნდა სემოვიტანოთ ტექნოლოგიები. აი მაშინ მოხდება მიწოდების მრუდის მარჯვნივ გადაწევა და უფრო გაჰორიზონტალურება, რაც ფასებს ზრდას არ გამოიწვევს. ასე რომ ჩვენს შემტხვევაში უნდა მოხდეს არამარტო მოტხოვნის სტიმულირება, არამედ ჭირდება ასევე მიწოდების მრუდის სტიმულირება. ასე რომ სახელმწიფომ უნდა იაქტიუროს საწარმოებისა და ტექნოლოგიების შემოტანაშიც, რადგანაც ამას როგორ ზევით დავწერე, მარტო მეწარმეები დამოუკიდებლად ვერ შეძლებენ(ძალიან გაძვირდა და გართულდა ტექნოლოგიები, რომ ერთმა ან მეწარმეტა მცირე ჯგუფმა მოახერხოს ეს) და კეინსის მეთოდიც ჩვენთვის ,,გაუგებარი” მიზეზის გამო ვერ იმუშავებდა, რადგანაც ჩვენი ეკონომიკის ავადმყოფობა უფრო ღრმაა ვიდრე ეს ამერიკას ჭირდა როდესმე.

  28. ზოგადად ხელისუფლებას უნდა ახსოვდეს, რომ ერი ფასეულობებს არ იცვლის, ან ძალიან ძნელად იცვლის. ფასეულობების ცვლილება ტოლფასია ეროვნების შეცვლის. ერმა შეიძლება წესები შეიცვალოს, ტრადიციებიც, უნარებიც, ქცევის წესები. ეს ხელუსუფლებას შეუძლია რომ შეცვლოს და შეეცადოს რომ ერი უკეთეს ქცევის წესებზე გადაიყვანოს, მაგალიტად როგორიცაა ქუჩაში მოძრაპბის წესები. წვერების გაპარსვა (როგორ პეტრე პირვლემა გააკეთა და ბანაობა), შეიძლება უფრო პუნქტუალურიც გახდეს ერი, უფრო პრაგმატულიც, მარა ფასულობებს არ შეიცვლის და არც არის საჭირო, რომ ხელისუფლებამ მაგის ცვლილება მიზნად დაისახოს. ეგ იგივეა რაც ერის გაქრობა და ახალი ერის ჩამოყალიბება დაისახო მიზნად. ეს ყველაზე რთული და ამავე დროს სახიფათო ამოცანაა. მარა ყოფითი ქცევის წესებზე კი ნამდვილად უნდა იმოქმედოს, რადგანაც დღეს ჩვენ სოფლის ცივლიზაციის ხალხი ვართ (როგორც მიწათმოქმედი ხალხი და ცივილიზაცია). სოფელს სამწუახროდ მომავალი არ აქვს და ერი ადრე თუ გვიან გახდება ურბანული. რადგანაც ეს ისედაც ბუნებრივი განვიტარების და გადარჩენის გზაა, ამიტომ არ იქნება შეცდომა თუ ჩვენი ხელისუფლება ნელ-ნელა დაამკვირდრებს ხალხში ურბნული ცხოვრების წესებს. ამით დროსაც მოვიგებთ და ბევრ ისეთ წინააღმდეგობებს და სასაცილო სიტუაციებს ავიცილებთ თავიდან რაც სოფლისა და ურბანული ცხოვრების წესებს შორის კონფლიქტს მოყვება, თან უეჭველად. .

  29. იაპონიას მიუხედავად იმისა, რომ არაფრო რესურსი არ ქონდა, ჩვენთან შედარებით ერთი უპირატესობა მაინც ქონდა. იაპონიას ქონდა 150 მილიონიანი ბაზარი. ამიტომ შეეძლო ნებისმიერი წარმოება წამოეწყო მხოლოდ საკუტარი ბაზრის იმედზეც კი. თან მაში ნ ტექნოლოგიები ჯერ კიდე არ იყო ის განვიტარებული და უფრო იოლად ასათვისებელი იყო, უფრო იაფიც ღირდა და მარტივიც იყო.
    რაც უფრო იხვეწება ტექნოლოგიები, მით უფრო მეტ მნიშვნელობას იძენს მოცულობის ეფექტი. სულ უფრო მეტად საჭირო ხდება მსხვილი საწარმოების შენება, რადგანაც ესეთები უფრო რენტაბელურები და კონკურენტუნარიანები არიან. ასეთი საწარმოები უფრო იაფად უშვებენ პროდუქციას. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ დღევანდელ ტექნოლოგიებს სულ უფრო მეტად ჭირდება გასაღების დიდი ბაზრები, თორემ ისე წარმოების აწყობას აზრი არ ექნება. საქართველოს 4 მილიონი ბაზარი კი შეიძლება ერთი წარმოებისთვისაც კი მცირე აღმოჩნდეს. ამიტომ ჩვენ იაპონიისაგან განსხვავებით პირდაპირ მანქანათმშენებლობას ალბათ ვერ დავეტაკებით და უფრო მეტიც, სანამ რაიმე წარმოებას ავაშენებდეთ მანამდდე კარგად უნდა იქნას შესწავლილი ის ბაზრები რომელ ბაზრებზე გატანასაც ვაპირებთ ამ პროდუქტის. უნდა ზუსტად ვიცოდეთ რომელ ბაზარზე დაგვიშვებენ და რამდენის გაყიდვის უფლებას მოგვცემენ, ან მოვახერხებთ. თუ როგორ უნდა გავაკეთოთ ეს, განსაკუტრებით ეკონომიკის აწყობის პირველ ეტაპზე, სხვაგან მიწერია უკვე.

  30. მეც ყური მომჭრა ღარიბაშვილის ამ განცხადებამ. ახლო მომავლის რეცეპტი ეკონომიკის გაჯანსაღების არ გვაქვსო, მარა დროთა განმავლობაში იმედი მაქვს ყველაფერი მოგვარდებაო. ეს იმას ნიშნავს, რომ აზრზე არ არიან რა უნდა გააკეთონ და იმედი აქვთ, რომ დრო რომ გავა ყველაფერი ტავისით მოგვარდება. ანუ იმ ანდაზის იმედი აქვთ: წყალი მიდგება მოდგება და თავის კალაპოტში ჩადგებაო. კი ჩადგება, მარა ის კალაპოტი შეიძლება სულაც არ იყოს ყველაზე ოპტიმალური. ანუ ეკონომიკა რაღაც მომენტში წონასწორბაში კი გავა და დასტაბილურდება, მარა ამავე დროს ამ წონასწორობაში (ახლა მეტყვის ზოგი ჭკუის კოლოფი, მარტო მარტივი სახელმძღვანელოები რომ აქვთ ნაკითხი და მარტივი მოდელების გარდა რომ არ გონიათ თუ არსებობს სხვა მოდელებიც, რომ გრძელვადიან მიახლოებაში სრულ დასაქმებზე გადის ეკონომიკა თეორიულადო, კლასიკური ეკონომიკითა და კლასიკური მოდლებითო. კი თეორიულად და მარტივი მოდელებით კი მასეა, მარა რეალურად არსად არ გადის ეგეთ წონასწორობაში ტავისით, არ ყოფილა მსგავსი პრეცედენტი, დიდი დეპრესიაც კი ხელსუფების ჩარევის გარეშე არ გადაწყვეტილა და თქვენ რატო ხართ ასეთი ოპიმისტები? ანუ ეს მარტივი მოდელები ძალიან შორს არიან რეალური მდგომარეობის აღწერისაგან და იძლევიან მცდარ რეცეპტებს, აკლიათ კიდე რაღაც მექანიმზების ჩადება და ისე განხილვა, არდა რაც უფრო რთულია მოდელი მით უფრო რთულია მისი ანალიზი, ამიტომაც მიდიან მარტივიდან რთულისაკენ და ჯერ კიდე ვერ მივიდნენ საკმარისად რეალისტურამდე, მარა ამდენი ნარ იციან ჩვენმა ვითომ ეკონომისტებმა. ფიზიკოსებმა იციან კვლევის ეს წესი კარგად, ალბათ ყველაზე კარგადაც, რადგანაც კვლევის მეთოდები იქ ყველაზე მეტად არის დამუშავებული. მარტივი მოდელების ნელ-ნელა დახვეწით ხდება რეალური შედეგების მიღება, გადაგზა ექსპერიმენტებტან ერთად არკვევენ, რომელი დაშვება იყო არასწორი ამ მოდელში, ან რა დაშვება აკლდა მას. უფრო მეტიც, როგორც ნობელიანტმა სტიგლიცმა უფრო რეალისტური მოდელებით აჩვენა, ეკონომიკა სინამდვილეში რამდენიმე წონასწორბაში გადის და მხოლოდ ერთია იქიდან ყველაზე ოპტიმალური. თუ არ მიეხმარე მას, მაშინ ყველაზე იოლში და ნაკლებ ოპტიმალურ წონასწორობაში გავა ტავისით. აი აქ მივა, ამათი სტრატეგიით ჩვენი ეკონომიკა) შეიძლება გვქონდეს მცირე მშპ და დიდი უმუშევრობა. თუმცა სტაბილურად ვიქნებიტ მშივრები და უმუშევრები.
    თან უნდა გვახსოვდეს, რომ ყველა ქვეყანას ტავისი სპეციფიკა აქვს და ამიტომ ყველა ბზარას მხოლოდ მისთვის დამახასიატებელი პრობლემები აქვს, რომელიც არ გავს სხვებს(ან რაღაცა ელემენტი აკლია, ან პირიქიტ ზედმეტი აქვს და არ უნდა ქონდეს), თორემ მაშინ ამერიკული სახელმძღვანელოებით ისარგებლებდა მტელი მსოფლიო და მსოლფიოს ეკონომიკა ბევრად უფრო ჯანსაღი იქნებოდა. მარა ყველა ქვეყნის ბაზარს მხოლოდ მისთვის დამახასიათებელი ჩავარდნა და პრობლემა აქვს. აი აქედან უნდა გამოვიდეთ და უნივერსაულრთან ერთად ჩვენი საკუტარი პრობლემებიც უნდა ვიკვლიოთ და მათი გადაჭრის გზები ვეძებოტ ჩვენჲტ, რადგანაც არავინ შიგნიდან ისე არ იცნობს ჩვენს ეკონომიკას როგორც ჩვენ, მარა სამწუხაროდ არ გვყავს საკმარისად კავლიფციური კადრი, რომლესაც ესმის მეცნიერული მიდგომა რა არის. ჩვენთან უფრო მარიაჟები გვყავს, რომლებიც კარიერისათვის იყენებენ სამარიაჟო და მოჩვენებიტ ცოდნას. ხალხი მაინც ვერ გებულობს სწორია თუ ტყუილი და რა ენაღვლებათ?! )

    • სახელმძღვანელოებში აღწერილი მოდელები ყველაზე უკეთ აღწერს ამერიკულ რეალობას და არა ქართულს. ქართულს ამერიკულისაგან განსხვავებით არ აქვს ბევრი ინსტიტუტი, თუ ტექნოლოგოიური ცოდნა. არ მუშაობს საფონდო ბაზარი და სხვა. არ არის ხელმისაწვომდი უახლეს ტექმნოლოგიები, რომლებიც ძალიან გართულდა ამარტო ფულია რ ყოფნის მის გადმოღებას. არ გავქსვ დასავლურ ბაზრებზე მუშაობის გამოცდილება. ეს ყველაფერი ყველაე კარგად არის განვიტარებული ამერიკაში და ამიტომაც ამ ფაქტორების გავლენის ცალკე სეწავლა მათთვის აქტუალური არ არის. იქ ესენი ისედაც კარგად მუშაობენ და მათ მოდელებში იგულისხმება, რომ ეს ყვეალფერი ტავისთ ხდება. ანუ ბიზნესმენს არ აქვს პრობლემა აარჩიოს მსოფიოში არსებული ყველა ტექნოლოგიიდან საკუტესო და იქ ჩადოს ფული. რა ტქმა უნდა ასეთ შემთხვევაში ბაზარი მართლაც ძალიან ეფექტური იქნება. იმათ მოდელებში იგულისხმება რომ მეწამრეს არავიტარი ბარიერი და რაიმე მნიშვნელოვანი ხარჯები არ აქვს ახალი ტექნოლიგიების მოძიებაში და მათ ეკონომიკური პროექტების შედარებაში.

  31. მოდით ვიანგარიშოთ რამდენად უფრო დიდია აერმიკის ბაზაერი საქართველოს ბაზარზე. ამერიკაში ცხოვრობს 300 მილიონი ადამიანი, საქართველოში დაახლოებით ვთქვათ ცხოვრობს 5 მილიონი. ეს იმას ნიშნავს, რომ ამერიკაში მარტო მოსახლეობის მიხედვით 60-ჯერ მეტი კაცი ცხოვრობს. ახლა ვნახოთ რამდენია ერთ სულზე საუშალო წლიური შემოსავალი. ამერიკაში არის 43 000 დოლარი, ხოლო სააქართველოში 6000 დოლარი (ეს მონაცემები ვიკიპედიიდან ავიღე). ანუ ამერიკელის შემოსავალი ქართველისას აჭარბებს 7-ჯერ. ახლა გაამრავლეთ 60 და 7 ერთმანეთზე რომ გავიგოთ, თუ რამდენა მეტი ფული ტრიალებს ამერიკაში და მივიღებთ 420-ს.
    ეს უხეშად რომ ვთქვათ ნიშნავს შემდეგს: თუ საქართველოში არის ერთი მონოპოლისტი ფირმა რაიმე დარგში და შესაბამისად იმავე დარგში არის ერთი მონოპოლისტი ფირმა ამერიკაში, მაშინ საქართველოში მოქმედი ფირმის მიერ ნაშვონი ერთი დოლარი შეესაბამება ამერიკული ფირმის მიერ ნაშოვნ 420 დოლარს. ამას დაუმატეთ ის რომ მცირე ბაზრის გამო საქართველოს ბაზარზე კიდე უფრო ძნელია დიდი მასშტაბების მირწევა, რომელიც ასე მნიშვნელოვანია დღევანდელი საწარმოებისათის, რომლებიც მოგებაზე ხშრიად მარტო მაშინ გადიან, თუ წარმოების, ან გასაღების დიდ მასშტაბებს მიაღწევენ. ასე რომ ზოგი ბიზნესი, რომელიც შეიძლება საერთოდ არ ამოიქექოს საქართველოში, მაშინ როცა მან შეიძლება დიდი მოგება მოიტანს ამერიკაში. ამისი კარგი მაგალითია ჰოლივუდი.
    აქედან იოლი მისახვედრია თუ როგორ დიდი მნიშვნელობა აქვს დიდ ბაზრებზე გასვლას და იქ ხელშემწყობი ვაჭრობის რეჟიმების მიღებას. სწორედ ასეთმა რეჟიმმაა გაამდიდრა სამხრეთ კორეა, მას მისცეს ხელშემწყობი ვაჭრობის რეჟიმი ამერიკის ამ უზარმაზარ და ერთგავროვან(ევროკავშირისაგან განსხვავებით, რომელიც ისე ერთგავროვანი არ არის) ბაზარზე.
    ამას გარდა კიდე დააკვირდით, რომ ქართველი მილიონერი დაახლოებით 420 მილიონის მფლოებლ ამერიკელს შეესაბამება. ასე რომ გაგაგიჟებს ეს ჩვენი მილიონერები როგორ ახერხებენ ამ ღარიბი და საცოდავი ქვეყნისა და ხალხის ძარცვას ისე, რომ საქართველოში ახერხებენ მილიარდების შოვნას. ასეთებია მამუკა ხაზარაძე, ჯოხტაბერიძე და სხვები. არც ისე ბევრი უკლიათ მაგათ ქონებას მილიარდამდე. თუ ამერიკის მასშტაბებზე გადავიყვანთ, ეგენი გეითსზე უფრო მდიდრები გამოდიან, მაშინ როცა მათი საასპარეზო ქვეყანა ერთერთი უღარიბესი ქვეყანაა. ხვდებით მაინც რა დონეზე გვძარცვავენ?
    საქართველოში გამდიდრება ბევრად უფრო ძნელია ვიდრე ამერიკაში. საერთოდაც საქართველოში ერთი ლარის შოვნაც უფრო ძნელია ვიდრე ამერიკაში. ამიტომ თუ ქვეყანაში სამართლიანი კანონები და სამართლიანი ბაზარი იქნება ეს ქვეყანა თავისთავად განწირულია იმისათის , რომ სოციალურად სამართლიანი იყოს. ძნელია ვინმემ სხვაზე ბევრად მეტი ფული იშოვოს, თუ ხაზარაძესავით და ედიკასავით სახელისუფლო ბერკეტებს არ გამოიყენებენ ხელოვნურად გასამდრიდრებლად.

  32. გიორგის გეოგრაფიის მე-10 კლასის სახელმძღვანეოში წავიკითხე ახლახან, რომ გერმანიის ეკო ნომიკის მართვში დიდი იყო სახელმწიფოს როლი, რომელიც ახლა შეიცვალაო. როგორ ლესტერ თოროუ ამბობს გერმანიის ეკონომიკას სახელმწიფო ეხმარებოდა, რო სწრაფად დაწეოდა დსავლეთის განვიტარებულ ქვეყნებს და სწრაფად დამდგარიყო ფეხეო. ამიტომ გერმნაიაში ბიზნესს და საერთოდაც მოსახლეობას სახელმწიფო მეგორბად მიაჩნიაო, ხოლო ამრიკაში კი სადაც ტრადიციულად მონოპოლისტური კაპიტალის მეშვეობიტ (ანუ მსხვილი კაპიტაის მქონე ბიზნესმენების მეშვეობით, იქ იყო ამისი წინაპირპბები და იმიტომ) იქ მონოპოლიუირ კაპიტალის ახელმწიფოს მტრად უყურებდა, რადგანაც სახელმწიოფ ცდილობდა მათ მოთოკვასო და ამიტომ აერიკული მეწარმეები ყოვლენაირად ცდილობდნენ სახელმწიფოს ბიზნესში ჩარევის შეზღუდვასო. გერმნაიში და ევროპაში კი საერთოდ ასეთი განწუყობა არ არის და სახელმწიფოს როლი მეტია ეკონომიკკს ამრთვაშჲ და დახმრებაში. ევროპაში ყველაზე მეტად კი გერმნაიში სახელმწიფოს თვლიან მეგობრად. ეტყობა ამიტომაცაა რომგერმნოაშჲ ჩაშვება არ არის ცუდი საქციელი, რადგანაც სახელმწიფო მათთვის მეგობარია და პატრონი და არა მტერი. ჩვენთან კი მუდმოვად პირიქით იყო. ქართველისათვის სახელმწიფო (რადგანაც სახელმწიფო იშცვიათად გვქონდა ჩვენი და ხშირად უცხოელების ხელში ვიყავით) არ იყო მეგობარი. ხალხს უნდა ეპატრონა საკუტარი ტავისთვის და დაეცვა თავი უცხო სახელმწიფოსგანაც. ახლაც ქვეყანაში უცხო ქვეყნის აგნეტები და მასონებია ხელისუფლებაში და გრძნობს ამას ხალხი, რომ ისინი ყვეალფერს აკეთებნ, რომ ხალხის ფასეულობები დაანგრიონ. გრძნობენ, რომ ისინი სხვა უცხოელი პატრონების ინტერესებისათვის უფრო მოქმედებენ ვიდრე ქართველებისათვის. ამიტომაც ჩვენტან ჯერ სახელმწიფო ვერ მოიპოვებს ისეთ ნდობას და პატივისცემას როგორც ეს გერმანიაშია.
    მოკლედ მე სულ იმას ვამტკიცებ, რომ ჩვენც გერმნელებივით უნდა მოვიქცეთ და დაახლოებით 40-50 წელი სახელმწიფოს როლი ეკონომიკის დაჩქარებული განვიტარების საქმეში უნდა იყოს გადამწყვეტი. პარალელურად კი უნდა შეიქმნას ისეთი ინსტიტუები, რომელიც საჭიროა, რომ მომავალში 50 წლის მერე ეკონომიკამ მოახერხოს დამოუკიდებლად განვიტარება, თუმცა მე მაიონც მგონია, რომ სახელმწიფოს როლი საქართველოს პირობებში, მაინც მუდმივად უფრო მაღალი დარჩება ვიდრე ეს ამერიკაშია, რადგანაც მუდმივად საჭირო იქნება წახალისება და დახმარება ახალი ტექნოლოგიების დროულად გადმოღებისა და მსხვილი კაპიტალის მობილიზაციის საქმეში. უცხოურ ბაზრებზე დაჭირდებათ მუდმოვად სახელმწიფოს მხარდაჭერა.

  33. ზოგჯერ აქ რომ ჩემს ანალიზს ან მოსაზრებას დავდებ, ზოგი ვისაც არ მოსწონს ხოლმე ჩემი მოსზრებები გამოხტება და დოკუმენტებს მთხოვს. ასეთებს მინდა ავუხსნა ერთი რამ. გეომეტრია დგას სულ 6 აქსიომაზე. ანუ მხოლოდ 6 რამ არის მიღებული დაუმტკიცებლად, მხოლოდ თვალს რომ დაუჯერეს ისე. მთელი დანარჩენი გეომეტრია და თქვენ არ ვიცი გაქვთ თუ არა წარმოდგენა რამხელაა იგი, არის ამ 6 აქსიომის ანალიზის და მსჯელობის შედგად დამტკიცებული თეორემების ერთობლიობა. როცა მათემატიკას სწავლობ, მე კომაროვში ვსწავლობდი, შემდეგ კი ფიზიკურზე, სულ გვეუბნებოდნენ რომ არ უნდა ენდო თვალს და ნახაზებს, რადგანაც ის შეიძლება გატყუებდეს (აქაც ბევრჯერ დაუდიათ ისეთი სურათები რომლებიც მხედველობითი ილუზიის მაგალითებია და ვერ გაარკვევ წესიერად რას უყურებ. უყურებ ერთს და თურმე სხვა რამ ყოფილა). გვასწავლიდნენ, რომ ყველა წინადადება უნდა გაგვეანალიზებია და მხოლოდ შემდეგ უნდა გაგვეკეთებია დასკვნა. ამ დროს მათემატიკა და გეომეტრია, რომელიც მხოლოდ გონებით იყურება და არა თვალებით, ყველაზე მკაცრი და ზუსტი დისციპლინაა, თუ რამ არსებობს მსოფლიოში. ასე რომ როცა ანალიზს აკეტებ, თუ ის ანალიზი სწორია და ვერავინ ვერ გედავება საღი აზრით და არა უბრალოდ ჯიუტად არ იჯერებს, მაშინ ამას არანაირი დოკუმენტი არ ჭირდება. სასამართლოებში კი იტხოვენ დოკუმენტებს და გონებაზე წინ თვალით დანახულს უფრო უჯერებენ, მარა მე მაინტერესებს უირისტებმა თუ იციან გეომეტრიისა და მათემატიკის ამბავი. ცირკში ჩატარებული ფოკუსები არის კიდე ერთი მაგალითი თუ როგო შეიძლება გატყუებდეს თვალი, რადანაც იქ ხედავ ისეთ რამეს რაც შეუძლებელია ხდებოდეს და აშკარაა რომ თავლი გატყუებს, მარა გონება გკარნახობს, რომ ეგრე არ შეიძლება რომ მოხდეს. ასე რომ რომელი უფრო სანდო ყოფილა?
    ფიზიკაში არის სიდიდეები, რომელსაც ვერასდროს ვერ დავინახავთ თვალჲთ და ვერც ხელსაწყოთი მოხერხდება მისი უშუალოდ დამზერა როდესმე, მარა ნამდვილად ვიცით, რომ ის არსებობს. მაგალითად ენერგიას საერთოდ არ აქვს მატერიალური ფორმა, მარა ენერგია არსებობს, მას მრავალი გამოვლინება აქვს და ერთი სახიდან მეორეში, რომ გადადის მაშინ სრულდება ჩვენთვის საჭირო სამუშაო. თან ენერგიას არ აქვს ერთი გამოვლინება, არსებობს კინეტიკური, პოტენციური, სითბური ენერგიები. ჩვენ ვზომავთ სხვა სიდიდეებს და აქედან ვასკვნით რომ ამა თუ იმ სხეულს აქვს ამხელა და ახმელა ენერგია, თორემ სხვანაირად მისი დამზერა შეუძლებელია. ახლა მოსამართლემ რომ გითხრას მომიტანე თავლსაჩინო დოკუმეტი რომ ენერგია არსებობსო როგორ მოუტან? მოსამრთლე ფიზიკას ცრუ მეცნიერებად გამოაცხადებდა და განაცხადებდა, რო ენერგიის არსებობა არ საბუთდება პირადპირი დოკუმენტებითო(ან სამხილითო), მხოლოდ ირიბი საბუტები არსებობსო. არდა ეს ფიზიკის ყველაზე ფუნდამენტალური კანონია და მაზე დგას მტელი სამყარო. ასეთების კიდე ბევრი მაგალითის მოყვანა შეიძლება ფიზიკიდან. ფიზიკოსებს შეუძლია განჭვიტოს სამყაროს წარსული და მომავალი ისე, რომ არც წარსული უნახავს და ვერც მომავალს ნახავს რამდენიმე მილიარდი წლის მერე, მარა ამის განჭვრეტა შეუძლია გონების თვალით და მოვლნების ანალიზის მეშვეობით. ასე რომ რომელი უფრო ზუსტი ყოფილა? ამიტომ მე მგონი საჭიროა რომ ეს საკიტხები რამენარიად მიიღონ მხედველობაში მოსმართლეებმაც. მარტო დოკუმეტები არ შველის საქმეს და მარტო თავლით დანახული, რომელიც შეიძლება ილუზია იყოს. მე სტუდენტობისას ჩამოტარეს ცდა, უზნაძის განწყობის თეორიაზე. ამ ცდისას ტოლი რადიუსის წრეები არათანაბარი მომეჩვენა. არადა ვუყურებდჲ ჩემი საკუტარი ტვალებით. ასე რომ….

  34. პირველად გამიხრდა რაღაცას რომ სწორი პასუხი ვერ გავეცი. ამას ნორმალური ადამიანი სწორ პასუხს ვერ გასცემს. სწორი პასუხი რომ გასცე ისეთივე გაუკუღმართებული მენტალობა უნდა გქონდეს, როგორც ფსიქოპატს, არადა რო იცოდეთ მსოფლიოს უმრავლესი ქვეყნების ხელისუფლებაში სულ ფსიქოპათები არიან და ვერ წარმოიდგენთ როგორი მახინჯი აზრები უჩნდებათ. დამიჯერეთ ვერ დაიჯერებთ. მეტნაკლებად მივხვდი თუ როგორ ხვდებიან ეგენი ხელისუფლებაში და რა მოტივები ამოქმედებთ(არა იმიტომ რომ მეც მასეთი ფსიქოპათი ვარ. არა უბრალოდ იმდენი მაწვალეს, რომ ბოლო-ბოლო მივხვდი, უამარავი ვარიანტები გადავსინჯე სანამ მაგათ უკუღმართ აზრებს ჩავწვდებოდი. მაგათი აზრების მიხვედრა ძნელია იმიტომ რომ მასე ჯანმრთელი ადამიანი არ აზროვნებს. მაგათ გონიათ რომ ისე აზროვნებენ როგორც ჩვენ და როცა რაღაცა მახეს გიგებენ, ასე გონიათ რომ შენ შიგ გაებმები, შენ კი უბრალოდ გიკვირს რა სისულელეს აკეთებენ და რას უნდა ცდილობდეს ისინი. ან რატო უნდა გაებე მაგათი აზრით დაგებულ მახეში, რადგანაც შენ უბრალოდ ისე არ მოიქცევი რაც მათი აზრით ნორმალური ქცევაა) და რასაც ისინი კადრულობენ და რა მოტივებიც ამოქმედბეთ ეს მხოლოდ ფისქოპათს შეიძლება ქონდეს. ისეთ რამეს ნორმალური ადამიანი ვერც მოიფიქრებს და ვერც იკადრებს. რო იცოდეთ ქვეყანა ავადმყოფი სატანისტების ხელშია. რომლებმაც სული გაყიდეს სკამისათვის და ფულებისათვის და უკადრებელი იკადრეს. ჯერ ვერ დამიჯერებთ, მარა იმდია მოვა დრო, როცა ყველაფერი ნათელი გახდება. არ იციან ექმიებმა რომ ისინი ავადმყოფები არიან, თორემ ყველა სამკურნალოა. საგულდაგულოდ მალავენ ისინი ამას და თუ ვინმე რამეს მიხვდა გაამწარებენ. სწორედ ამიტომ ხდება ჰომოსექსულიზმის პროპაგანდა, როგორც ნორმალური მოვლენის. ეს ფსქიოპათია ძალიან გავრცელებულია მათში და ცდილობენ საზოგადოება დაარწმუნონ, რომ ეს ჩვეულებრივი მოვლენაა.
    ადამიანის ქცევის მოტივს რომ უცებ ჩაწვდე, პირველივე ცდაზე, შენც ისეთივე მენტალობის უნდა იყო. თუ გარკვეული დრო იფიქრე და ისე მიხვდი ეს უკვე არ ნიშნავს იმას, რომ შენც ისეთი ხარ, ამ დროს უბრალოდ ჭკვიანი ხარ და ბევრი ვარიანტი განიხილე და გაანალიზე სანამ სინამდილეს მიხვდი.
    http://dare.ge/%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%95%E1%83%…/

  35. საქართველოს არაქართული მოსხლეობით დასახლებულ რეგიონებში როცა საწარმო გაიხსნება უნდა ვეცადოთ, რომ იქ დავასაქმოთ ძირიტადად ქალები და საშუალო რანგის მენეჯრებათაც ქალები დავნიშნოთ. ეს მათ სოციალურ სტატუსს აამღლებს და შობაოდბასაც შეამცირებს. ასევე უნდა გავზარდოთ მათი განათლების დონე, გავხადოთ უფრო სოცლიაურად აქტიურები და ვებრძოლოთ ადრეულ ქორწინებებს. ეს შობადობას შეამცირებს მათ შორის და თან მთლიანად ჯდება ევროპისა და გაეროს მოთხოვნებში ქალების როლისა და სტატუსის ამაღლების საქმეში. თან ჩვენც გავწყობს.

  36. მე მგონი საჭიროა ინტერნეტში ქართული ენციკლპოედიის შექმნა ქართულ და ინგლისურ ენებზე, რომ სომხებს ტყუილების გავრცელბა გაუჭირდეთ და შესაძლებლი გახდეს ინტერნეტში მეცნიერულად დასაბუთებული ისტორიული ფაქტების მოძიება უცხოელბისათვის, მარა რაც უფრო მნიშვნელოვანია., ინტერნეტში უამრავი ტყუილი და მართალი იწერება, ამიტომ საჭიროა იყოს ერთი მაინც ოფიციალური მეცნიერული საიტი-ენციკლოპედია, რომელიც ერთგავრი შუქურას როლს შეასრულებს ამ ინფორმაციის ოკეანეში და ადამიანებს მიეხმარება ჭეშმარიტი და ტყუილი ინფორმაციის გარჩევაში. ეს საიტი უნდა იყოს მუდმოვ მოქედი და მუდმად განხლებადი. თან გარკვეული რაოდენობის ემცნიერებიც იქნებიან მუდმოვად დაკავებული და უახლესი ცოდნის კურსშიც იქნებია, რომ დროულად ასახონ ახალი სამცენიერო ცვლილება ამ ენციკლოპედიაში.
    ვიკიპედია არ არის მაიც მთლიანად მეცნიერული და სანდო ენციკლოპედია, ვისაც რა უნდა ის შეუძლია ჩაეროს შიგ. ამიტომ ჯობია სახელისუფლო და სანდო ენციკლოპედიის შექმნა ქართულ ენაზე და ინგლისურად. ალაბატ ესენი ითნამშრომლებენ მსოფლიოში ცნობილ ენციკლოპედია ბრიტანიკასტან, რომლისგანაც ვრცელდება ყველა ინფორმაცია მსოფლიოში და კერძოდ სომხური ტყუილები,რადგანაც ისინი უფრო მეტად თანამშრომლობენ მათთნ თავისი დიდი დიასპორის ხარჯზე.

  37. აი, კიდე ერთი მაგალითი თუ რა საშიშია საგარეო ვალი. საშინაო ვალი არ არის ისე საშიში. ეს ყველა სახელმძღვანელოში წერია. საშიანო ვალის მართვის ბევრი ბერკეტი არსებობს, საგარეო კი დაგაქცევს. ასე რომ ჩვენთან რომ იღებენ საგარეო ვალებს ინფრასტრუქტურისათვის არ შეიძლება. ინფრასტრუქტურული პროექტები ამ ვალებს ვერ გაისტუმრებს და საბოლოო ჯამში პოლიტკურ კრიზისს გამოიწვევს.
    ამ სტატიაში მოყვანილია კიდე ერთი ახალი მექანიზმი ეკონომიკური კრიზისის გამოწვევის. როგორც ეს მაგალითი გვიჩვენებს ბანკებს ჭირდება კონტროლი და არა მარტო ლიკვიდობის მხრივ, ან უძრავი ქონებაზე გაცემული სესხების მხრივ, (რადგანაც ხშირად ბანეკები ბერავენ ბუშტებს უძრავი ქონების ბაზარზე და მერე როცა ბუშტი სკდება კრიზისიც იწყება, ეს კლასიკური ვარიანტია და ეს მექნიზმები ანიმაციის მეშვეობიტაც კი არის განხილული იუთუბიზე, მარგამ ამ სტატიაში რაღაც ახალია აღწერილი და აწი ყურადღება უნდა მიაქციოს ჩჳვენმ ეროვნულმა ბანკმაც, რომ როდესმე აქაც არ განმეორდეს იგივე). მოკლედ საგარეო ვალი საშიში ყოფილა არა მარტო სახელმწიფო, არამედ კერძო ბანკების მეირ აღებულიც, რადგანაც ბანკები უცებ ხდებიან ძალიან მგრძნობიარეები საერთაშრისო ეკონომიკური მდგორმარეობის მიმართ და თუ უცხოეთში მოხდა მცირე კრიზისი ეს უცხოური ვალებით დახუნძლულ ბანკებს ძალიან მგრნობიარედ ურტყამს, კოტრდებიან და მერე ქვეყანაშიც იწყება მძიმე კრიზისი.

    http://politikus.ru/events/45155-tihaya-revolyuciya-v-islandii-molchanie-mirovyh-smi.html

  38. აქ სადღაც დავწერე, რომ სამხრეთ სქართველოში ქართული გავლენის გასაძლიერებ;ად და სამხრეთ საქართველოს ნუფრო ემტად ინტეგრაციისათვის საქართვლოს დანარჩენ რეგიონებთან წალკამ უნდა ითამაშოს ერთგავრი ღიზის როლი. რუქზევე ეტყობა რომმსამხრეთ საქართველოს შუაგულია. ახლა კი სულ მოწყვეტილია ქართულ სხეულს. ამიტომ აქ უნდა განვავითაროთ მეკარტოფილეობა და მეცხოველეობა. ამ პროდუქტების გადამამუშავებელი უახლესი საწარმო ხაზებია სესასყიდი, მარა რაც მტავარია იგი უნდა გახდეს სატრეანსპორტო კავნძიც სამხრეთ საქართველოსათვის. ამიტომ ქართული გავლენა რომ გავაძიეროთ კარგი ქინება, თუ ხელუსფლება გამოაცხადებს, რომ თბილიდსდან და მაღალმთიანი აჭრიდან ჩამოსახლებულებს გარკვუელი ტანხით დაეხმარება, ან ბინეიშ აშენებაში გაიწევს შეღავათებს (ისრალის მაგალიტაი საინტერსოა ახალშენების საქმეში). გარდა ამისა კარგი იქნება თუ ეკლესიას დავაფინანსებთ და ეკლესია გამოაცხაებს, რომ ყოველ ახალ მონათლუ აჭარულ ოჯახს დამატებით დაეხმარება ფულით, რომელსაც ხელისუფლება გადასცემს მას. უნდა გაკონტროლდეს რომ სომხები არ მოაწვნენ ქვემოდან და არ ისარგებლონ იმ პროცესებით. ადგილობრივი არაქართული მოსახლეობიდან კი სამსახურში უნდა ავიყვანოთ მხოლოდ ქალები.

    • რაც მეტს ვაკვირდები მით ურო მ ომწონს ეს აზრი: წალკის ადგილას ახალი ტანამედროვე წინასწარ კარგად დაგეგმილი ქართული ქალქის გაშენების. ბევრი პლიუსი აღმოვუჩინე. ზოგი უკვე ზევით მიწერია. გარდა ამისა ასეთი ვაკე ზეგანი აქ რომ არის არსად არ გვაქვს საქართველოში. აქ ყველაზე უკეთ შეიძლება რენტაბელური სოფლის მეურნეობის შექმნა. არის ფართე ვალე მიწები და ბევრი დაუსახლებელი ადგილები. აბა იმერეთში ქვას ვერ ჩაცაგდებ რომ ვინმეს ეზოში არ მოხვდეს და რა სოფლის ეურნეობაზე საუაბრი სანამ ხალხს ქალაქშჲ არ აგდაიყვან. რომც გადაიყვანო სულერთი საკარმიდამოები დარჩებათ, ასე რომ იმერეთი მაინც ინდუსტრიას უნდა მიაწვეს ძირიტაში. აქ კი გადასარევი პირობებია სოფლის მეურნეობისათვის. მეკარტოფილეობა, მეცხოვრელების გარდა, სატრანსპორტო კავნძი და ასევე მეთევზეობაც შეიძლებ აგნვიტარდეს. იმდენი ტბებია აქ. ა შიძლება ჩამოვტანოტ ევროპაში ყვეალზე უახლესი ტექნოლოგიურუ ხააზები კარტოფილის გადამუშავების, მეცოხველეობის, რძის და ხორცის კომბინატები, თევზის მოშენბისა და მათი გადამუშავების და ყველა ეს ტექნოლიგა უნდა იყოს ისეთი, რომ პროდუქცია აკმაყფილებდეს ევროსტანდარტებს, რომ იმ ბაზარზეც გაიყიდოს. ეს დარგები კი ეყოფა მაგ რეგიონს დასაქმებლად და შეიძლებას აქართველოს სხვა მთიანთიდანაც კი ჩამოტანონ კარტოფილი ჩასაბარებლად პირველ ეტაპზე.
      ძალია კარტგი ტანამედროვე ქალქი შეიძლაბ ჰაშენდეს. ხრამისაკენ მთაც არის და სარეკრეაციო ზონაც ექნება და ტბებიც არის უამრავი. ვაკე ადგილია და ინფრასტრუქტურის განვიტარება არ იქნება ძნელი როგორც ახლა თბილისშია. კარგი იქნება თუ აჭარლებს ჩამოვასახლებთ და წავახალისებთ რომ გაქრისტიანდნე. თბილისიდანაც არ იქნება ცუდი, ხალხის ნაწილი რომ გადავუშვათ აქეთ. თუ კარგ ტანაედროვე ქალქს ავაშენებთ სიამოვნებით წავა ი ხალხი.
      მერე ეს საწარმოო ხაზები სხვამეწარმეებსიათვისაც მაგალჲტად უნდა იქცეს და თუ აღმოჩენენ, რომ კიდე სვახგანც არის ამდაგავრი საწაროების აშნების პოტენციალი ბევრად იოლად მოიახერხებენ გამციდიელბის გადაღებას.ა სე რომ აქაურობა ყვეალფერთან ერთად სამგალიტო ლაბორატოიადაც უნდა იქცეს.
      სულ უფრო მომდის ტავლში წალკა როგორც სოფლის მეურნეობის სამაგალითო ზონა, სადაც გადაგამუშვაებელი მრეწწველობა და შესბამისი წაროებეიანი ქალქიც იქნება, ალბათ 50 ათას კაცამდე უნდა ავიდეს მომავალში მოსახლეობა, შეიძება მეტიც გახდეს, ვნახოთ.
      იემდია ახლა ამ ჩემს იდეასაც ისე არ მიითვისებენ უნამსუოდ როგრც ანაკლია მიითვისეს და ისე იქცევიან ვითომ მაგათი მოფიქრებული და მაგათი დანახულია ანაკლიის პოტენციალი.

      • ბარში, თურმე ზღვის დონიდან 500 მეტრამდე თავთავიანი კულტურების მოსავლის აღების შემდეგ კიდე იტესება კარტოფილი და ამგავრად შესაძლებელი ყოფილა წელიწადში ორი მსოავლის მიღება, ერთი თავთავიანების და მეორე საადრეო კარტოფილის. ასე რომ ესეც უნდა გავითვალსიწინოთ მომავალში.
        გამიხარდა,რ ომ თურმე კარტოფილი ითესება მტაში 2200 მეტრამდე ზღვის დონიდან. ხოლო წალკა კი მხოლოდ 1450 მეტრზე მდებარეობს და აქ ყოფილა კარტოფილის მოსავლიანობა ყველაზე მაღალი. არა ეს კაი აზრი მომივდა ტავში, მთის დასასაქმებლად. კარტოფილიფან სპირტიც იხდება. არადა ეს ყველაფერი ტავში აზრად მაშინ მომივიდა როცა სუპერმარკეტში ფრი ვიყიდე და მერე მეორე ყოდვაზე შემშალა და ფრის მაგივრად კარტოფილისგან გაკეთებული სხვადახვა უამრავი რამ ვიყიდე. ეს ფრი ყველა ქვეყნის კაფეებშ და რესტორნებში იყიდება,ა სევე სწრაფი კვების ობიექტებშ და წესით არ უნდ გახდს მისი რეალიზაცია პრობლემა ჩვენს მეზობელ რეგინებშიც კი, თუ რომელიმე ქვეყანამ არ დაგავასწრო. შეიძლეაბ ეს საქმე და მეცხოველეობა თუ შვეიცარიის მოდელს გადავიღებთ მთისათვის ერთგარ შვებად იქცეს.

      • კარტოფილიდან უამრავი პროდუქციის წაროება შეიძლება, რომელზეც მოთხოვნა მაღალია, მაგალიტად ფრანგული ფრი, ჩიფსები, პიურე, კრახმალი, სპირტი და კიდე უამარავი რამ დევს სუპერმარკეტებში კატოფილის. მე კარტოფილის გადამმაუშავებელ ქარხნებში სწორდ, ფრანგული ფრის წარმოებას, ჩოფსებისა და სხვა ასეთი რამეების წარმოებას ვგულისხმობ. ესენი ძალიან კარგად იყოდება საზკვების ობიექტებში და სწრაფი კვების ობიექტებში და ტან მტელს ჩვენს რეგიონში არავინ აწარმოებს, გერმანიიდან და ბელგიიდან შემოდის ძირიტადად. ამიტომ მომივიდა ეგ ტავში.
        ახლა კიდე ვიფიქრე, ნეტა არ შეიძლება თხილის ისეთივე საწარმოები ავაშენოთ დასავლეთ საქართველოში? იმის მაგივრად რომ ნედლეულად არ გადიდეს ეს თხილი იტალიაში მუქთად, იქნება ჩვენთვითონ მოგვეფიქრებია მისგან რაიმეს წარ მოება და საზღვარგარეთ გაყიდვა? არ ვიცი კანფეტების წარმოეაბში რადმენად შევძლებთ კონკურენტული ქარხნის შექმნას, მარა მე მგონი შეიძლება რაიმეს მოფქირება თხილისგანაც.

  39. ჩვენში ვინც გაიძახის, რომ უცხოელი ინვესტორებისათვის უნდა შევქმნატ ხელსაყრელი პირობები ინვესტირებისათვისო, რამდენიმე რამეს არ ითვალისწინებს. პირველი ასეთი სტრატეგია კაპიტულანტურია და ქვეშჯმიურიო, როგორც სტიგლიცი ამბობს, მეორე არ ითვალისწინებენ და ვერ ხვდებიან, რომ მეწარმე პირველ რიგში უყურებს რამდენად ახლოსაა მის ეთნიკურ კულტურასთან ის ქვეყანა და რამდენად ნაცნობია იგი მისთვის და გასაგები, მერე პოლიტიკურ და სამართლებრივად სტაბილურობას აქცევს ყურადღებას და ყველაზე ბოლოს დგება გადასახდების საკითხი. რაში ჭირდება აგდასახადი, თუ ვერ ერკვევა ამ ქვეყანაში, ან თუ სამართლებრივი სისტემა არის უვარგისი, ან პოლიტიკურად არის არასტაბილური? ხო სულ დაკარგავს ყველაფერს და იყოს მერე ქაღალდზე დაწრილი გადასახადი დაბალი, რას უშველის? მერე კიდე ევროპაში 80%-მდე ადის გადასახადების საერთო ჯამი, მარა ეკონომიკა მაინც ყვავის. გადასახადები ჩვეულებრივი ხარჯია, რომელიც შეგიძლია ფასში ჩადო, თუ იმ ბზარზე ყველას ერთნაირი აგდასახდი აქვს, მაშჲნ ყველა ჩადებს მას ხარჯში და მორჩა ყველა ტანაბრ მდგომარეობაშია. ამიტომაცაა ევროკავშირი რომ ითხოვს აქციების და სსხვა გადასახდების გატანაბრებას ახალ წევრებისაგან, აქციების დაკლებას კი არა მომატებას ითხოვს. ასე რომ თუ ყველა ერთნაირად გადაიხდის ეს გადასახადი უბრალოდ ცაიდება ხარჯში და ფასში. ნუ მთალდ მასე მარტივადაც არაა და მოხმარება მაინც მოიკლებს, მარა მერე ეს აკრეფილი გადასახდი ხომ მაინც ბრუნდება საზოაგდეობაში სამტავრობო ხარჯების სახით, ამიტომ არც ისე აქცევს ქვეყანას ეს გადასადბი, როგორც ესენი ახურებენ. ძირიტად მომხმარებული საქონლების სტრუქტურას ცვლის.
    ახლა დავაკვირდეთ რა მოხდება თუკი მართლაც შევქმნით ბიზნესისათვის ისეთსავე ხელსაყრელ გარემოს როგირცაა ევროპაში, ან ამერიკაში. აბა დავფიქრდეთ თუ აქ იგივე პირობები იქნა რაც დასავლეთშია გადმოიანს ვინმე აქ საკუტარ ბიზნესს, ან ინვესტიციას განახორციელებს? რატომ წამოვა აქ გერმანელი და დაიწყებს ბიზნესს, როცა იგივე პირობები აქვს გერმანიაშიც? იქ გარემოს უკეთაც იცნობს, აქ კი სულ სხვა საზოგადოება დახვდება მისთვის გაუგებარი ხლხი. მერე აქ უნდა ჩამოვდეს და იცხოვორს, ან წინ და უკან ირბინოს, გარდა ამისა წარმოებული პროდუქცია მერე ისევ გერმნიის და ევროპის ბაზარზე გაიტანოს, რატო იწვალოს ასე როცა თუ გერმანიაში გააკეთებს ონვესტიციას ბევრად უფრო ნაკლები ხარჯები და პრობლელემები ექნება?
    ასე რომ თუ უცხოელებზე ავირეთ ორიენტაცია მაშინ აქ ძირიტად ჩამოვლენ ჩვენი ემზობელი ქვეყნებიდან, სადაც ცუდი საინვესტიციო გარემოა. ირანიდან, არაბეთიდან, სომხეთიდან, აზერბაიჯანოდან, ტანახ ეს ხლხი იქნება ისეთი ბიზნესმენები, რომლებმაც ღარაც მახინაციით შემთხვევიტ იშოვეს ფული და რეალურად ბიზნესმენები არ არიან. ისინი შეეცდებიან აქ დაიწყონ ბიზნესი, თან ამათმა არაფერი ახალი ტექნოლოგიები არ იციან. იციან მხოლოდ ვაჭრობა, ტურიზმი, მეტი უფრო რთული წარმოების დამწყებები ეგენი არ აროიან. არადა ეს დარგები ისედაც გაჯერებულია ჩვენში.
    ამიტომ ჩვენ ჩვენით უნდა განვავითაროთ ბიზნესი და შემოვიტანოთ ახალი ტექნოლოგოიები, მერე კი თუ მოხედხა აქ და შეიქმნა კარგი საინვესტიციო გარემოდა საფონდო ბაზარი ამუშაოვდა, მაშინ არაბული, ირანული და აზერბაიჯანული ინვესტიციები შემოვა და პორტფელურ ინვესტიციებში დაიხარჯება, ანუ იყიდიან ქართული საწარმოების აქციების ნაწილს, რაც მოიზიდავს კაპიტალს საქართველოსი, ისე რომ საწარმოების მართვის ბერკტები და ტექნოლოგიირი ცოდნაც ჩვენს ხელშჲ დარჩება და დამატებიტ გაჩნდება საინვესტიციო ტანხები. საქსრთველო შეიძლება გახდეს რეგიონის საფონდო ცენტრიც და კაპიტალის კონცენტრეაციის ცენტრიც რეგიონში. იმიტომ რომ ზემოთ ჩამოთვლილი ქვეყნების მაყუთიან ბიძებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი და მარტივი იქნება ფულის აქ ჩამოტანა და საწარმოს აქციებში მისი დაბანდება, არ დაჭჲრდება ბიზნესის დაწყებაზე დიდი ფიქრი, უცებ იყიდის აქციებს და გაიქცევა ტავის ქვეყანაში. მათი ნავთის ფულით ჩვენი საწარმოების აქციები გაძვირდება, ანუ ჩვენი აქტივების ფასი მოიმატებს, როცა მაგათი ფულიც დაიწყებს ჩვენს საფონდო ბაზარზე ტრიალს ეს კი ქვეყნის გამდიდრებას ნიშანვს. ანუ ქართული ყვეალფერი ძვირად დაფასდება უცხოელების ტვალში.

    • ვიღაც იტყვისნ დაბალი ხელფასებით მივიზიდავთ მეწარმეებსო, მარა ფაქტია მაინც არავის იზიდავს ეს ჩვენი დაბალი ხელფასები, ვერ წონის სხვა უამრავ რისკებს, მარა ეგეც რომ არ იყოს, სნამ შეიძლება იყო დაბალი ხელფასების იმედზე? ჩვენი მიზანი ხომ ცხოვრების დონის აწევაა, თან უნარიანმ ა ხელისუფლებამ ეს დახლოებით 35 წელიწადში უნდა მოახერხოს, ამიტომ დაბალი ხელფასიების ,,უპირატესობა’ ძალიან მალე გაქრება. სადრაც 15 წელიწადში შეიძლება ხელფასები ისე გაიზარდოს (თუმცა ევროპულს არ მიაღწევს, ), რომ დაკარგოს მიმზიდველობა ამ ფაქტორმაც.

  40. ჩხირკედელა ბავშვებს უნდა მიეცეს საჩხირკედელაო ლაბორატორიები, კარგად აღჭურვილი, რომ იქ შეძლონ ჩხირკედელაობა და თავისი ოცნებებისათვის, თუნდაც სულელურისათვის ფრთების შესხმა. სწორედ ესენი ქმნიან ახალ ტექნოლიგებს, მიუხედავად იმისა, თუ როგორ სწავლობენ სკოლებში. ერთი თბილისში უნდა იყოს და ერთიც ქუტაისში. საქართველოს ნებისმიერ წერტილიდნა უნდა შეეძლოთ ერთ დღეში მისვლა-მოსვლა. ასევე მნიშვნელობა ქვს ასეთი ბავშვების კონცეტრაციას, ესენი ერთმანეთის შთაგნებოს წყაროც არიან.(ისე როგროც მეცნიერებს ჭირდებათ კონფერენციები სადაც თითქოს არაფერი იქმნება, მარა ერთმანეთთან ურთიერთობენ). ამიტომ ჭირდება მეცნიერებატევად დარგებს ისეთი ქალაქები სადაც მოსახლობის მაღალი კონცეტარაციაა. აბა ვის უნახავს სოფლებში რამე ახალი გამოგონებულიყოს მე-20 საუკუნეში? ამიტომაც ვიძახი თბილისი უნდა გახდეს მეცნიერბატევადი დარგების ცენტრი მეთქი. ასე რომ კარგი გზები იმისათვისაც არის საჭირო, რომ საქართვლოს ნებისმიერი კუთხიდან შეეძლოთ ახალგაზრდებს(იქნება ინტერანატებზეც ვიფიქროთ ასეთი ბავშვებისათვის) ერთ დღეში ტბილისში და ქუტაისში ამ ცენტრებში მოხვედრა, ერთმნანეთისათვის იდეების გაზიარება და საქმის კეთება. პატარ-პატარა ცენტრებში შეუძლებელია საკმარისი მატერიალური ბაზის შექმნა და ადამიანური რეურსიც იყოს საკმარისი, თორემ მაშინ ყველა სოფელში შევქმნიდით. აქ ადამიანების კონეტრანციას და იდეების გაზაირეაბსაც აქვს დიდი მნიშვნელობა. ასეთი ცნეტრები უფრო მნიშვნელვანია სტუდენტებისათვის ვიდრე სკოლის მოსწავლეებისათვის. დღევნდელი ამერიკელი მილონერების უმრავლესობა ჩხირკედელა სტუდენტები იყვნენ სწორედ. სწორედ მათ შექმნეს მაღალტექნოლგიური ახალი პროდუქტები.

  41. რუსეთი უკვე არის ერთერთი შტო მაგ მასონური პირამიდის და არაფრი მართლმადიდებლობა არ ეჩხირებათ სინამდვილეში. ევროკავშირი და ევრაზიის კავშირი მაგ გლობალური ქსელის ერთერთი რგოლია და პრიამიდი ერთი ნაწილია, რომელიც შეთანხმებულია უმაღლეს დოენზე ბრიატენთის გვირგვინოსნებთან, რომელბიც მაგ პირამიდის წვერში არიან. სხვა კი თამაშია პატრიოტების გასაბრუებელი. ეგ რუსეთი ტამაშობს საკუთარი ხალხის თვალში ვითომ დამოუკიდებელია. რაც ბერია მოიშორეს მას შემდეგ კრემლი უკვე მასონურია, ატომური ბომბი გაიცვალა კრემლში რამდენიმე მასონის შეყვანაზე, რომლებმაც მერე ბერია მოიცილეს. კრემლში შიგნიდან შეთქმულება შეუძლებელი იქნებოდა რომ გარედან არ ყოფილიყო კოორდინერებული. უცებ ჩავარდებოდნენ. ასე რომ ეგ არის ილუზიები თვითონ კრემლში დაბუდებული მასონების მიერ შექმნილი, რომ არ გაიშფრონ, ვითომ რუსებისა და მართლამდიებლობის სადარაჯოზე არიან. ასეთია რეალობა და თქვენ თუ გინდათ ნუ დაიჯერებთ. თქვენ თავიდანვე წწაგებულ თამაშს თამაშობთ. (( გატყუილებენ ვითომ მართლამდიდებლები. (((
    მართლმადიდებლობა მართლა უშლის ხელს ევროკავშირს, რადგანაც მათ უნდათ ევროკავშრიის გამაერთიანებელ იდეად ჩადონ კათოლიციზმი, მარა ამერიკისათვის ეგ სულ ერთია. ასე რომ მაგ კუთხით რეალურად ამერიკაზე მეტად ევროპაა საშიში და გერმანია. რაც შეეხება ბზეჟინსკის ცნობილ გამოქმას, რომ ჩვენი მტავარი მტერი მართლამდიდებლობაა, ეს არის ერთი მასონის ტექნიკური დახამრება მეორე მასონური გაერთიანებისათვის და მისი ხელმძღავნელბისათვის. რაკი ბზეჟინსკიმ განაცხადა რომ რუსეთი მართლამდიდებლობის ბურჯია და უნდა მას ვებრძლოთო, ხოლო რისეთს კი ტავი მაოქვს მართლამდიდებლობის ბურჯად, ამითი სამახური გაუწია კრემლშჲ დაბუდებულ მასონებს, რომ ტავი გაასაღონ მართლამდებლობის იმედად და მასონების მოწინააღმდეგებად, რომ გულუბრყვილო რუსი ვანია დააკმაყოფილონ და გააბრუონ. კრემლში მართლმდოებლობით სპექკულირებენ., სამწუხაროდ იმდენი აფერისიტი და მსახიობი მასონია მტელს მსოფლიოში, რომ დაგაბნევენნ თუ ვინ რას და რისთვის ლაპარაკობს. ასე რომ თუ სიმართლე გინდათ მართლამდიდებლობის მთავარი მტერია გერმანია და ევროკავშირი(საბერძნეთი მართლაც უშლით ხელს), ხოლო აერმიკისათვის კი ეგ სულ ერთია და ბზეჟინსკის განცხადება კი მათი ფარული ძმების ტექნიკური დახამრება იყო.) ამერიკას სხვა იდეოლოგია აქვს და არ ჭირდება რელიგიებზე აპელირება, მათი უფრო მარტივი და მატერიალურია. )
    თუ საქართველო ისრაელვით განსაკუტრებული მეგობარი იქნება ამერიკის, მაშინ მოიხსნება პანთურქიზმის საფრთხეც, (რაგდანაც თურქეთის გაკონტროლებას მოახერხებს ამერიკა ჩვენი მეშვეობით, არავის უნდა თურქების ზედმეტად გაძლიერება, კაცმა არ იცის, როდის იფთქებს ისლამური ფუნდამეტალიზმი), მართლამდიდებლობის დაკარგვის საფრთხეც, რადგანც ეგ საკიტხი მარტო ევროკავშირისათვის არის მნიშვნელოვანი. ამიტომ ჩვენ ევროკავშირიდანაც უნდა ამოვარდეთ და ევრაზიის კავშირიდანაც და (უშუალოდ ყველზე დიდი მასონური ქვეყნის მეკავშირიე გავხდეთ, რადგანაც მაინც მოგვიწევს ვინმესთან დაჯგუფება ისე არ გაგვიშვებენ). ამ შემთხვევაში მსოფლიოში უახელს ტექნოლოგებზეც ყველაზე იოლად მიგვიწვდება ხელი და უდიდეს ბაზარზეც. რეალურად სხვა გამოსავლაი საქაერთველოს არ აქვს. თორემ ევრაზიის კავშირი სუვერენიტეტისა და მიწების დაკარგვაა, ხოლო ევროკავშირი კი მართლამდიებლობის. იფიქრეთ კარგად და მერე გამეციტ პასუხი სხვა დროს, ასეთ რადიკალურ აზრს თქვენ ჯერ სწორად ვერ გადახარჴშავთ, თუ ნამდივლად ობიექტურები ხართ და არა ვინმესგან მართული ძალა. ხოლო თუ სხვისი დავალების შემსურლებელი მაშინ ტყუილად მილაყბია. )
    ამ ქვეყნის მტვარი სატანაა და მასონები არიან მაგათი მატერიალიზებული სახე. მტელი მსოფლიპმ მაგათ ხელშია და ჩვენ სულ ერთია მაინც ჩაგვყალაპავს ეგ გველეშაპი. ამიტომ ჯობია იმ ტავს შევეჭმიოთ, რომელიც ნაკლებად გვაზარალებს.
    ბოროეტაბასა და ციდებს შორის ნაკკელბად ცუდი უნდ აავირჩიოთ. ჩენ თუ სულმ მტალდ დამოუკიდებლობა მოვინდმეთ მტელი მსოფლიოსაგან უეჭველი გაგვანადგურებენ. სრულ ბლოკადაში მოვხვდებით. რა გადაგვარჩენს ჩვენ ამხელა სატანისტურ მსოფლიოში თუ ცოტა ჭკუა და მოქნილობა არ გამოვიჩინეთ? მაშჲნ სულ გავქრებჲტ, ხოლო ჩემი გეგმის შემტხვეავასი კი მიწებიც შეგვრჩება და მართლამდიდებლობაც.

  42. მე მგონი სტუდენტებსა და მეცნიერებს საკუტარ ინსტიტუტებში უნდა აცნობდნენ ყოველწლიურად ამ დარგის იღეწვებსა და ნობელის პრემიის ლაურიატების ნაშრომბს. უნდა იცოდნენ მეცნიერებმაც და სტუდენტებმაც თუ რაში გაიცა ნობელის პრემია და რაზე მუშოაბენ მსოფლიოს საუკეთესო სპეციალისტები მათ დარგში. მარტო სახელმძღავნელოები კი არა ასეთი მეცნიერბეის პოპულრაზიაცია უნდა მოხდეს და მათი ნაშრომების, თორემ ამათ გონიათ წაიკიტხეს მარტო სახელმძღავნელოები და ყველაფერი იციან საკუტარ დარგში.
    გარდა ამისა, განსაკუთრებით ეკონომისტ სტუდენტებს კარგად უნდა განუმარტონ ლექტორებმა (ბევრი ამას თვითოანც ვერ ხვდება ჯერ), რომ ეკონომიკის მეცნიერება ძირითად ვითრდება ამერიკულ ეკონომიკაზე დაკვირვებისა და კვლევის შედეგად. მაერიკულ ეკონომიკურ მოდელს და ამერიკელი მეცნიერების მიერ განხილული ეკონომიკური მოდელები და რეალობებეი ხშირად ძალიან განსხვავდება ქართული ეკონომიკის რეალობისაგან და ამიტომ იმ დასკვნების ბრმად მირება საქართველოს ეკონომიკისათვის იქნება შეცდომა. ამიტომ ქართველმა ეკონომისტებმა უნდა ისწავლონ ეკონომიკური აზროვნება და კვლევის სტილი, მაგრამ მერე ეს კვლევის მეთოდები უნდა მოარგონ ქართულ ეკონომიკურ რეალობას და აქაურ მოდელს და მერე გააკეთონ სწორი დასკვნები. ეს პრინიცპული განსხვავება აქვს ეკონომიკურ მეცნირებას ქიმიიისაგან, ფიზიკსიაგან, ან სხვა მეცნიერებისაგან, რომელიც ყველა ქვეყანაში ერთი მოდელით განიხილება და ამიტომაც უჭორთ გარკვევა ჩვენს ეკონომისტებს ამ საკიტხებში. თუკი სხვა მეცნიერებები არ იყოფა ქვეყნების მიხედვით ვერ ხვდებიან აქ რატო უნდა იყოს სხვანაირად.
    არადა ფიზიკა ვინც იცის, იმათმა იციან, რომ ფიზიკოსები სწავლობენ მარტივ მოდელებს (ისევე როგორც ეკონომისტები) და მერე ნელ-ნელა აზუსტებენ ან აკვირდბიან სად დაუშვეს არასწორი დშვება და მას ცვლიან. ეკონომიკაში კი რეალობებია განსხვვბული და ამიტომაც სხვადასხვა ქვეყნის ეკონომიკებს ტავისი სპეციფიური მოდელის შესწავლა ჭირდება. თუ ქართული ეკონომიკა ამერიკის ასლი იქნება მაშჲნ კი ბატონო, მარა სამწუხროდ ამსე არ არის და არცერთი ვეყნის ეკონომიკა არ დაემთხვევა ერთიერთზ სხვისას.

  43. თურქეთში ყოფნისასა შევამჩნიე, რომ მაღაზიებში გამყიდველები ძირიტადა სულ კაცები იყოდ ასაერთოდაც ქალები ნაკლებად ჩანდნენ საერთოდ. ჩვენთნ კი გამყიდველებად სულ ქალები არიან. ასეთი დამოკიდებულება საქართველოში იწვევს სოციალურ დაძაბულობებს, რადგანაც ოჯახში შემომტანი ქალია და სულ უკმაყოფილოა ქმრის, რომ არაფერს აკეთებს, ამასთან ერთად ქალის სოციალური აქტირუობა იწვევს იმას, რომ ოჯახში ნაკლებ დროს ატარებს (არადა ქალების უმრავლესობისათვის ოჯახი მისი უფრო ბუნებრივი გარემოა ვიდრე სამსახური, თუმცა ფემინსტებმა ტვინები გადაუბრუნეს) და ნაკლებ ბავშვებსაც აჩენენ. (დღეს თქვეს ბავშვებს ქალები ზრდიან, რადაგანაც კაცები ადრე იხოცებიანო, მაგრამ ბავშვებს ყოველთვის ქალები ზრდინენ და ამაში არაფერია ცუდი, ოჯახში ბავშვთნ მეტ დროს ბავშვთან სწორდ ქლი ატარებს და საიდან იგონებენ ამდენ სისულელს ჩვენი ,,მეცნიერები” გაოცდები. ასე იყო ყოველთვის, კაციც საჭიროა, მარა ბავშთან მეტ დროს მაინც ქალი ატრებს. როცა ოჯახში საეთოდ არ არის კაცი ისაა პრობლემა თორემ ბავშვთან მეტი დრო აინც ქალმა უნდა გაატაროს). ევროპულ ქვეყნებში ეკონომიკუი კრიზის დროს კაცები ზარალდებიან, როგორც ცნობილია ეკონომისტების დაკვირვებიდან და ეს კიდე უფრო ძაბავს სოციალურ მდგომარებას და კიდე უფრო ამცირებს შობადობას. თურქეთში კი მარტო კაცები მუშაობენ ნებისმიერ თანამდებობაზე, იმაზეც კი სადაც ჩვენტან მხოლოდ ქალებია. კრიზის დროს მარტო მომსახურების სფერო ფაფხურობს და ინარჩუნებს სიცოხლეს, ამ დარგებში კი ჩვენთან ძირითადად ქალებია დასაქმებული, თურქეთჲს კი ამ სფეროშიც კაცებია დასაქმებული და სხვა ყველა სფეროშიც. ქალები სახლში უზით და შობადობაც მაღალია. შობადობა მოკლედ უფრო ემტად ფასულოებების და ცხოვრების წესის შედეგია და არა ფულის და ამტერიალური მდგომარეობის.

    • ჩვენთან კაცი მაღზიაში გამყიდვლეად დადგომას არ იკადრებს, ურჩევნია სახლში იჯდეს უმუშევრად, ხოლო თურქეთში კი ქალის საზოგადოებაში გამოშვება ითვლება სირცხვილად.

  44. ქართველი ემიგრანტები ძირითადად საბერძნეთში და ესპანეთში მიდიან. ეს ქვეყნები თვითონ ჩამორჩენილენი არიან. დღეს საქართველოში სიახლეები ძირიტადად თურქეთიდან შემოდის, რადგანაც ყველაზ გაიოლებული მიმოსვლა გვაქვს თურქეთთან და სიახლეების გადმოღების მეტი შანსი სწორედ თურქეთიდან გვქავს. ამ დროს თვითონ თურქეთი გერმენელებიდან იღებენ სიახლეებს და ამდაგვარად ჩვენ ორი ნაბიჯით ჩამოვრჩებით მსოფლიო სიახლეებს.(გერმანელები და იაპონელები თავის მხრივ ამერიკას უყურებენ) ამიტომ თუ მაინც გარბის საქართველოდან ხალხი იქნება ხელსუფლება ეცადოს, რომ ეს იმიგრაციის ტალღა მიმართოს გერმანიისაკენ და ამერიკისაკენ. სწორედ აქედან ვრცედლება სიახლები მტელს მსოფლიოში. სიახლეებს კი ფასი მხოლოდ მაშინ აქვს როცა იგი ნამდვილად ახალია და არა ცხრა ქვეყანა გამოვლილი.
    ძალიან საშური საქმეა გერმანიში და საერთოდ ევროპაში უვიზო მიმოსვლის უფლების მიღება. ეს გააიოლებს მეორე ხელიდან სიახლების მიღებას თავის დროზე და არა მას შედეგ რაც იგი თურქეთს გამოივლის. უზარმაზარი ტურქული ემიგრაციაა გერმნაიში და ამიტომაც გადმოაქვთ თურქებს სიახლეები გერმანიიდან. ჩვენც გერმანიას უნდა მივაწვეთ ევროპაში და უმჯობეისა ამერიკას მივაწვეთ საერთოდ.

    • იაპონიაც კაია, მარა ჩვენი ემიგრაცია იაპნიას არ აწვება და არც იაპონელები არიან ახსნილები უცხოელების მიამრთ. ამიტომ იაპონიაში ჯობია ძლიეი საელჩო გვყავდეს, რომელიც სიახლეებზეა ორიენტირებული. უფრო ინჟინრები და ნოვატორი ხახლი ჯობია ნიყოს იაპნიის საელჩოაში, თორემ აქედან იქ ტურისტები მაინცადამიანც არ იკლავენ ტავს და ამეტი საქმე ამინც არ ექნებათ. ჯობია სალეჩომ ყურადღება მიაქციოს იაპონიაში მიმიდნარე ტექნიკური საიხლეების დანერგვას. და საერთოდაც ყველა ევროპულ და ამერიკულ ქვეყნებშიც არ აწყენდა საელჩოს, თუ ამ მხრივ ყურებს გამოიფხიკავდნენ.

      • ისე იგივე ფუნქციის მატარებელი საკონსულოები რომ გავხსნათ ამერიკაში უკეთესიც იქნება. მაგალიტად კალიფორინიაში (ციფრული ტექნოლოგიების აზრზე მყოფი კადრები რომ გავუშვათ ცუდი არ იქნება), მასაჩუსეცში, ნიუიორკში, ჩიკაპგოში (აქ არის მსოლფიოში ცნობილი საფონდო ბირჟა და ამიტომ კარგი ეკონიმისტებით ჯობია დაკომპლექტდეს აქაური საელჩო, მარა აქ სულ მემარჯვენე ეკონომისტები არიან და მათ საკომპენსაციოდ მემარცხენე ეკონომისტებით ჯობია დაკომპლექტდეს მასაჩუსეცის, კალიფორნისს და სხვა მნიშვნელოვანი შტატების საკონსულოებიც. ჩიკაგოელები ძალიან სუბიექტურები არიან ეკონომიაკში და ხშირად ზედმტად ატრაკებენ, ბაზრის იდეალიზაციას ახდნენე, თუმცა საფონდო ბირჟის ვირტუოზები არიან. ). ითანამშრომოლონ ამათმა ამ მხრივ სპეცსამსახურებთან, რომელბსაც დაევალებათ სიახლეების თვალყურის დევნება მსოლფიოშო, კდეც მეწრა ეს მე სადღაც უკვე, რომ ასდეთი საიდუმლო სამსახური აუცილებლად დაგვჭირდება ჩვენ თქო, თორემ ისე ვერ გავქავაჩავთ მუდმივად მოწინავე ტექნოლოგიების საქმის ყურში ვიყოთ.
        ასევე უნდა გვყავდეს ასეტჲ საკონსულოები გერმნაიშიც, შვეიცარიაშიც, საფარნგეთშიც, ავსტრიაშიც.

  45. როგორ უნდა მოხდეს სანდო მენჯემტისა და სანდო აქციონერების ხელში საწარმოები!
    როცა ხელისუფლება შეისყიდის ტექნოლოგიურ ხაზებს და აამუშავებს მერე უნდა გაყიდოს და პრივატიზაცია უნდა განახორციელოს. ბუნებრივია საბაზრო ფასზე დაბალ ფასში თუ გაყიდა აქციები, მაშინ მყიდველი შეეცდება მაშინვე გადაყიდოს და ამ სპეკულაციით ფული გააკეთოს სასწრაფოდ და დანაშაულებრივი გარიგება დაფაროს. ამიტკმ ასეთ შემთხვეავში იგი არ იქნებ დაინტერესებული ეს საწარმო ისევ ამუშაოს. უბრალოდ სპელუალციური გარიგებიტ უცებ შეეცდება მოგების მირებას და არ იდარდებს საწარმოო პროცესზე. ამიტომ ასეთი საწარმოები პრივატიზაციისას უნდა იქნას გათვალსიწინებული, რომ საბაზრო ფასზე იაფად გაყიდვა ამ საშიშროებას შეიცავს ტავის თავში.
    მერე კიდე, არის ასეთი რისკიც. ვთქვათ ერთმა პიროვნებმა იყოდა 40% ააქციების, ხოლო სხვებმა წვრილ-წვრილი აქციების წილები იყიდეს და შედეგად უმსხვილესმა აქციონერმა დანიშნა ტავისი მენეჯერი. ასეთ დროს არის საფრთხე, რომ მსხვიი აქციონერი შეეცდება მომგებიანი საწარმო გახადოს წამგებიანად, რომ წვრილმა აქციონერებმა იაფად გაყიდონ ამსაწარმოს აქციები და მსხვილმ აქციონერებმა იგი იაფად ჩაიგდოს ხელში. ასე რომ ამან ყევალფერმ შეიძლება ჩემი გეგმის დისკრედიტაცია და საბოტაჟი მოახდინოს. ასე რომ არამარტო სახელმწიფო მართველობის პირობებში კი არ არსებობს საშიშროება, რომ საწარმოები ხელოვურად გააკტრონ, არამედ კერძო საწარმოების პირობებშიც არსებობს იგივე საფრთხე. მსხვილი აქციების მფლობელი ისევე დაინტერესებულია მისი საწარმოს გაკოტრებაში და წვრილი აქციონერების წილების იაფად გამოყიდვაში, როგორც მტავრობის ბიუროკრატი, რომლიც ასევე ცდილობს სახელმწიფო საკუტრებაში მყოფი საწარმო გააკოტროს და იაფად ჩაიგდოს მერე ხელში, ან უცებ გაყიდოს და მერე ახალმა მყოდველმა უცებ აგდაყიდოს ძვირად, ან დაშალოს და ნაწილებად გაყოდოს სპეკულაიციყრად. ასე რომ თუ ეს საკითხები და პრობლემები არ იქნა გადაწყვეტილი, მაშინ ჩემი გეგის საბოთაჯი და დისკრედიტაცია აუცილებლად მოხდება.
    ასე რომ სახელმწიფო ბიუორკტრატის ინეტესები მსხვილი აქციონერის ინტერესებს ემთხვევა და იგი ამ ზოგადი საკიტხის კერძო გამოვლინებაა სინამდვილეშჲ და არაფრ შუაშია აქ სახელმწიფო მართველო და კერო მართველობა. ორივე შემთხვევაში საწარმოს გაკოტრეების და იაფად გადაყიდვის ცდუნება ერთნაირად არსებობს. ასე რომ უაზროა კამთი კერძო საკუტრება თუ სახელმწიო. ორივე შემტხვავში იდენტური რისკები არსებოსბსინამდვილეში და ორივე შემთხვავში ჩააჯვავენ საქმეში, თუ ამ პრობლემის მოგვარების მეთოდი არ იქნა შემჺშავებული. ამუშავებულ საწარმოებს გააკოტრებენ, როგორც გორის სათბურს აკოტრებენ ხელოვნურად.
    საქმე იმაშია, რომ სტიგლიცს უწერია, რომ საჭიროა წვრილი აქციონერების ინტერსების დამცავი კანონების მიღებაო, რომ ასეთი რამ მართლა არ მოხდეს და მსხვილმა აქციონერმა ვის ხელშიც არის მენეჯმენტი ხელოვნურად არ გააკოტროს საწარმო, რომ მერე იაფად იყიდოს მისი სრული აქციები, ან კიდე მსხვილი აქციონრებეი მენეჯმენტს დი ხელფასებსაც ურიგენ, რომ მოგეა შეამცრიონ და საკუტარ ახლობლებსა და იქ დასაქმებულ მენეჯერებზე გადაანაწილოს მისარები მოგება და წვრილ აქციონერებს არ გაუნაწილონ. ასე რომ პრობლემები იქნება არა მარტო სახელმწიფო საწარმოს შემტხვავში,ა რამედ კერძო საწამროს შემთხვევშიც, ამრა კერძო საწარმოში თუ ასეთუ რამ მოხდა ამას არავინ მიაქცევს ყურადღებას და იტყვიან რომ ცუდი მენჯმენტი ქონდაო და რა ჩვენი საქმეა საკუტარი ფული გადაყარა წყალშიო, ხოლო თუ სახელმწიფო საწარმოში მოხდა მსგავში რამ მტელი ქვეყანა ფეხზე დადგება და პოლიტიკური პარტიები შეცდებიან ეს სატავისდო განმოიყენონ და მტავრიბას წიხლი დააჭირონ, ოპზიციურმა პარტიებმა. თორემ ეჭვი მაქვს არც კერო სექტორიში უნდა იყოს ასეთი მაქინაციები იშვიათი. საინტერსოა უცხოელების გამოციდლების გათვალისწინება და ნახვა როგორ აგვარებენ ამ პრობლემებს.
    სამხრეთ კორეაში ეტყობა ეს ასე გადაჭრეს. აიღეს და ერთ ოჯახს მისცეს ყველაფერი და ბუნებრივია ის დაინტერსებული იყო, რომ არ გაკოტრებულიყო. სამსუნგის მაგალითი. იაპონიაშიც როგორც ჩანს დაახლოებჲტ მასე მოხდა. რადგანაც იქაც ბევრია მსხვილი საოჯახო კორპორაციები. არადა ეს არ არის სოციალურად სამართლიანი და მერე კიდე ახალი საწარმოების ჩამოყალიებებას ხელს შეუშლის მასეთი სიტუაცია ქვეყანაში, მარტო მსხვილ საწამროებს ექნება შესაძლებლობა რომ განვიტარდნენ და გაფართოვდნენ, თორემ ახალი საწარმოების გაჩენა პრობლემუირ იქნება,ვერ მოახერხებენ საჭირო რაოდენობის კაპიტალის შოვნას, მარო მსხვილი საწარმოები მაოხერხებენ ამას, რომლბიც ერთი ოჯახის ხელში იქნება. არადა ეს საკითხი როგორც ჩანს ყველაზე უკეთ ამერიკაშია მოგვარებული. სრულიად უცხო ადამიანები ახერხებენ საერთო ენის გამონახვას და საწარმოების დაფუძნებას. ამერიკის გამოციდლება არის ყვეალზე უფრო საინტერსო ამ საკითხში, მარა ტავიდან ამერიკაც ოჯახური მონოპოლიების გზით მიდიოდა და საინტრსოა ეს აუცილებლად გასავლელი გზაა, თუ შეიძლება უფრო სამართლიანად ყველაფრის გაკეთება?

  46. საპენსიო ფონდებზე წამოწყო ეტყობა ვიღაც დეგენერატმა საუბარი. გრძელვადიანი ფულადი რესურსის შექმნა უნდათ, ამრა ჭკვიანური ხომ არაფერი მოაფიქრდბეათ. სად აგროვებენ ამ თავცარიელ და ამბიციურ ხალხს მტავრიბაში არ ვიცი.
    თავი რომ დავანებოთ ნდობის საკითხს საპენსიო ფონდებისადმი, რაც თავისთავად რთული პრობლემაა მარა შეიძლება სავალდებულო გახადო ეს, მაინც აზრი არ აქვს.
    ჯერ ერთი რატომ მივალ ჩემი ნებით ამ საპენსიო ფონდში და შევინახავ ფულს, როცა მირჩევნია ბანკში გავხსნა მსგავსი ანგარიში და შევიტანო იქ ფული და მოხუცებულობისათვის გადავდო დანაზოგი, რომელსაც წლიური 8 % გარანტირებულად დაერციხება, ან ავდგები და უძრავ ქნებას შევისყიდი,
    უცხოეთშ საპენსიო ფონდების მომხიბვლელობა ისააა, რომ ისინი ამ ფულს საფონდო ბაზარზე აბანდებენ, სადაც კარგი კომპანიების აქციებში უფრო მაღალ დივიდენდებს იღებენ და ამითი ჯობია ბანკში ფულის შენახვას. მეორეს მხრივ საპენსიო ფონდები იმითაა კარგი, რომ საფონდო ბაზრებზე გარკვევა, თუ რაში ჩადო ფული რომელ კომპანიის აქციებში არც ისე იოლია და გარკვეულ პროფესიონალიზმსა და გამოცდილებას მოითხოვს, გარკვეული ცოდნის დაგრივებას, რაც უბრალო ადამიანისათის შეიძლება ზალიან სარისკო იყოს. საპენსიო და საინვესტიციო ფონდებში კი დასაქმებული არიან პრიფესიონლაები, რომელბმაც იციან რომელ კომპანიაშ რა ხდება და უფრო ზუსტად აბანდებენ ამ ფულებს.თან რისკების შესამცირებლად ისინი მიმართავენ ეგრეთწოდებულ პოერტფელურ თეორიებს, ანუ ხდება აქციების დივერსიფიკაცია. ყიდულობენ სხვადსხვა კომპანიებისა და სხვადსხვა დარგების აქვიებს ისე, რომ რისკები მინმუმადე იქნას დაყვანილი. აქვთ ფორმულები რომლის მიხედვითაც ხდება რისკების შეწონვა და იმის მიხედვით სხვადსხვა პროპრციით ყიდულოებნ სხვადსხვა კომპანიებისა და დარგების აქციებს. ასე რომ სანამ საფონდო ბაზარი არ ამუშაოვებულა საპენსიო ფონდებს იძულებით თუ ამუშავებ მარტო, მარა მას თავისი ფუნქცია დამახინჯებული ექნება, ხოლო საკუთრი ნებით ახლა ერთეულები თუ შეიტანენ ფულს. ასე რომ ვის ტავში იბადება ხოლმე მსგავსი სისულეები საინტერესოა.ე ს არის ზერელე ცოდნის ბრალი. მოკრავენ რაღაცას ყურს და არ ესმით ღრმად მისი შინაარსი და მაიმუნივით ცდილობენ მიამსგავსონ მას.
    ბანკებში ხვდება ძირიტადა მოკლევადიანი და მიმიდნარე ტანხები, ამოტმაც არიან ეგენი ბანკები და ამიტომაც განსაკუთრებულ ყურადღაბს უთმობს მის ლიკვიდობას ეროვნული ბანკი და სწორედ ამიტომაც ჭირდებეა მას უფრო ემტი რეგულაცია, რომ ლიკვიდობაში არ გაწედოს. მტავარი განმასხვავებელი ბანეკბსა და ფონდებს შორის სწორედაც მიმიდნარე ანგარიშის ქონების უფლებაა. ეს მიმიდნარე ანგარიში ცვლის ყველადფერს რადიკალრუად და ცვლის ბანკების ფუნქციას და მათი სესხების მომხარების არესაც ზღუდავს, რადგანაც ბანკები იძულებულნი აიან მაქსმილარუად ლიკვიდურ და ნაკლებ რისიან საქმეებში ჩადონ ფული, ანუ ძირითადა მახოლოდ კომპანიის გაფართობეაზე და არა სტართ აფებზე. სტარტ აფებუ სანამ საფონდ ბაზარი არ განვითარდება მანამდე არ განვითარდება. სანამ მეწილეები ერთმენთს არ ენდობიან.

    • ეს საპენსიო ფნდები და საინვესტიციო კომპანიები გარდა ზემოთ ნათქვამისა ასევე ასრულებნ კომპანიების მუდმივი აუდიტის ფუნქციას. აკვირდებიან რა მათ და მუდმივად აფასებენ ამ კომპანიის საქმეებს შესაბამისად გადაწყვეტენ იყიდონ ან გაყიდონ აქციები.ამითი ამოწმებენ კომანიის მენეჯმენტის ეფექტურბას და ასევე ხელს უწყობენ ერთი წამგებიანი დარგიდან უფრო მმგებიანში დროულად ფულადი სახრსრების გადასროლას. მოკლედ ამხელა შიაარსი დევს ამ ინსტიტუებში და რა აზრი აქვს ხელოვნურად რარაცის მიმსგავსებას და მერე ამ ინსტიტუების დისკრედიტაციას.

  47. ტოიოტა 30-იან წლებში დაფუძნდა. მისი დამფუძნებელი იყო ჩვეულებრივი სამკერვალოების მფლოებელი, როგორც თათა ვარდანაშვილია ახლა. ტექსტილის საწარმო ქონია. მერე უცებ გადაწყვიტ მანქანქთმშენბლობაში გადასვლა (ნოკიას ისტორიას გავს ძალიან). ქონია სულ 100 ათასი ფუნტი. დღეის მდგომარეობით ვთქვათ მილიონი დოლარი რომ გქონდეს ალბათ და ამ ფულით დაფუძნა მანქანქთმშენებლობის ფირმა. არ ქონდა არავიტარი გამოციდლება ტექნიკაშიო. აიღო ბანკებიდან სესხიო და ასე დაიწყო მუშაობაო. წარმოუდგენელია რომელიმე ბანკმა ახალ ბიზნესზე, მით უმტესე ამხელა ბიზნესის დასაწყებად სტატრაფი დააფინასნოს მთელ მსოფლიოში სადმე. თუ სახელმწიფო არ დავალებდა ისე არცერთი ბანკი ამაზე წამსვლელი არ იყო. აშკარად ხელოვნურად უწყობდნენ ხელს. სახელმწიფო აშკარად ყველანაირად ეხმარებოდა, მარა მე მივის რა კრიტერიუმით არცევდნენ ამ ადამიანებს, რომელსაც სამუდამოდ მილიარერად ხდიდნენ. ერთი საშუალო დონის მკერავი გახადეს მსოფლიოში უდიდესი მანქაანთმშენებლი ქარხნის მეპატრონედ. ისე რომ არანაირ გამოცდილება და ცოდნა ამ დარგში არ ქონდა, ფულადი კაპიტალიც კი იმ სამქისათვის ქონდა მინიმალური.
    ტოიოტას ,აგალითი მოწმობს, რომ ადრე უფრო იოლი იყო ასეთ დარგებში შესვლა, ფულიც ნაკლები ჭირდებოიდა და არც გამოცდილება იყო დიდი საჭირო, რადგანაც არც კონკურენცია იყო დიდი, არც ტექნოლოგიები იყო ძალიან დაწინაურებული, რომ მისი ათვისება ყოფილიყო ძნელი საშუაო დონის კომპნაიისათვის და არც იმდენი ფული ჭირდებოდა ბიზნესის დსაწყებად როგორც ახლა. სწორდ იმიტომ ვამტკიცებ, რომ სახელმძღვანელოებში აღწერილი მოდელები სულ იფრო ცილდებ არეალობას და რაც დრო გადის სულ უფრო რთული ხდება მაღალ ტექნოლოგოირო საწამროს დაფუძნებისათვის საჭირო ფულის მოძიებაც და ამ ცოდნის ათვისება და გამდოღებაც. ამიტო სულო უფრო რთული გახება სახელმწიფოს დახმების გარეშე ბიზნესმენისათვის რომ ეს მოახერხოს. როგორც ტოიოტას, ჰონდას, თუ ნოკიას ეტყობა არც მაშინ ხდებოდა ეს მტლდ სახელმწიფოს ჩარევის გარეშე რეალურ ცხოვრბეაშჲ (წიგენბსიაგან განსხვავებით) და მით უმეტეს ვერ მოხდება დღეს. დღეს კდე უფრო გაუჭირება სახელმწიფოსაც კი ამისი გაკეთება და შეიძება დადგეს დრო რომ ჩამორჩენილი საელმწიფოები საერთოდაც ვეღარ დაეწიონ ტექნოლოგიებს და დაბალ ნიშაზე მოუწევთ მუდმოვად დარჩენა. სულ უფრო კაპიტალტევადი და ტექნოლოიგა ტევადი გახდება დარგები.
    ტოიოტამ პირველად მგონი სულ 54 მანქანა გამოუშვაო. დღეს ასეთი მცირე ბრუნვა უკვე დაღუპვას ნიშნავს, მაშინ კი ალბათ კარგი სტატრტი იყო. დღეს ყველფერი ბევრად უფრო გართულდა და რაც დრო დაიკარგება კიდე უფრო გართულდება.

  48. საგადასახადო შეღავათები ბიზნესმენისათვის მხოლოდ მაშინ არის მიმზიდველი, როცა თავისი კაპიტალი ნაცნობ გარემოში შეაქვს. სწორდ ამიტომაც ამბობს სამუელსონი, რომ ისტორიულად ინვესტიციები ინგლისურენოვანი ქვეყნებიდან ინგლისურენოვანში ხორციელდებოდა ძირიტადადო. სწორედ ამიტომაა, რომ სინგაპურში და ჰონგ-კონგში მუშაობს ეს საგდასახადო შეღავატები. ისინი საუკუნეები იყვნენ ინგლისის კოლონია და ინგლისელებისათვის ნაცნობი გარემო იყო ის. ამიტომ გადასახახდების შემცირებით იმ ძველ პატრონებს მოუხმეს ისევ და მოიწვიეს გვიშველეთო. ისინი კი ამ გარემოს კარგად იცნობდნენ და ბევრს ტავის დროზე ბიზნესიც კი ქონდა დაწყებული მანდ.
    სწორედ მაგიტომ მუშაობს მეტ ნაკლებად ჩინეთში ტავისუფალი ზონები. ჩინეთს ძალიან მრავალრიცხოვანი და მდიდარი დისაპორა ყავს. ჩინეთზე მეტი კაპიტალი აქვთ ჩინელების დიაპორას ჩინეთის გარეთ. სწორედ ეს ემიგრანტი ჩინელები არიან ძირიტადად იმ თავისუფალ ზონებში რომ ინვესტიციებს ახორცილეებნ. სწორედ მათი მეშვეობით შედის იქ კაპიტალი. ჩვენ კიდე ჩვენზე საცოდავი ემიგრაცია გვყავს, იქით უნდა ვუპატრონოთ, ერთი რომელმა ქართველმა ემიგრანტმა ჩადო რომელიმე ქართულ თავისუფალ ზონაში ფული? თვით ,,პირველი მოქალქე” ივანიშვილიც კი არ აკეტებს ამას და სხვა გინდათ გააბრიყვოთ? როგორ გგონიათ ბევრს იპოვით სულელს?. უტოპისტები ხართ და ვერ ეშვებით ოცნებებს და სისულელეებს. არ იცნობთ თავისუფლაი ზონების მაგალიტებს კარგად და მაიმუნივით გადმოღება თუ რამე სიკეთეს მოგიტანთ აგერ გამოჩნდება. ხო მოიტანა უკვე ფოთმა და ქუთაისში უკვე გახსნილმა ზონებმა ინვესტიციები და მასევე მოიტანს ეგეც. ვითომ ახალი ზონის გახსნა რას შეცვლის არ მესმის.
    ირლანდიის ტავისუფლაი ზონაც სწორედ ამერიკაში მცხოვრებ ირლანდიელ ემიგრანტებს შეუქმნეს, მარა დიდი შედეგი იმათთვისაც არ მიუცია ამას.
    საერთოდ საგადასახადო შეღავათები და ტავისუფალი ზონები შედარებიტ უკეთ მუშაობს, როცა მდიდარი ემიგრაცია ყავს ქვეყანას გარეთ, ისე სულ ტყუილად იბუქსავებთ.
    კიდე ოფშორები და ეგეთი ზონები მხოლოდ ჯუჯა ქვეყნებისათვის შეიძლება იყოს რაიმეს მომცემი. ისეთი ვქეყნებისათვის ვისი მოსხლეობაც რამდენიმე ატეულ ათას არ სცილდება.

    • ის ჯუჯა სახელმწიოფებიც როგორც წესი ან ინგლისის პოლიტკური მფარევლობის ქვეშაა, ან მაერიკის. და სწორედ ამიტომ არიან მიმზიდველები, რომ ძლიერი მფარველები ყავთ.

  49. გააჩნია სად როგორი ხელისუფლებაა. თუ სუსტია და უნიათო, მაშინ მენეჯმენტი ცუდია სახელმწიფო დაწესებულებაშიც, თუ არდა ერთნაირი იქნება მომსახურების დონე კერძოშიც და სახელმწიფოშიც. უბრალოდ როცა კერძოა, მაშინ იქ ცუდ მომსახურეობას როგორც ლოკალურ მოვლენას ისე განიხილავენ ადამიანები, ხოლო სახელმწიფო დაწესებულებაში თუ იგივე მოხდა ეს უკვე გლობალური ხასიათის დანაშაულად განიხილება. ოპოზიცია ამას გამოიყენებს და მტელს ქვეყანას შეუყრის ხელისუფლებას, დაიწყებენ, რომ ჩვენს ფულებს ასე ცუდად მართავს ხელუსუფლებაო, მაშინ როცა კერძო ბიზნესშიც ძალიან ბევრია გაკოტრებები და ბიზნესნის ცუდი მენეჯმენტი, მარა ამ შემთხვევაში იტყვიან ეგ მაგისი კერძო ფულია და რაც უნდა ისა ქნასო, სინამდვილეში კი ორივე შემთხვევაში ეს საზგადოდოების ხარჯებია ერთნაირად. ორივე შემთხვეავში ერთნაირად ზარალდება საზოგადოება, რადგანაც საზოგადოებაში არსებული გარკვეული თანხები ცუდი მენეჯმენტის გამო იფლანგება, რომ არ გაფლანგულიყო საზოგადოება უფრო მეტ პროდუქტს ან მომსახურეობას მიიღებდა იმ ფულით, უბრალოდ იურიდიული მიდგომაა განსხვავებული,თორემ ეკონომიკურად ერთნაირი ზარალი ადგება საზოგადობას როცა სახელმწიფო მართავს ცუდად, ან როცა კერო პირი, მარა სახელმწიფოს ურჩევნია ყველაფერი კერო პირებს გადააბაროს, რომ პასუხისმგებლობა აიცილოს და უფრო დიდ ხანს შეინარჩუნონ პოლიტიკოსებმა სკამები.
    ერთი რამ კი მაიც უნდა ავნიშნო, რომ დიდი რაოდენობით ობიექტების მართვა მართლაც ძალიან ძნელია და სწორედ ამ სირთულის დასაძლევად არის ხელსაყრელი დეცენტრალიზაცია და სამარტავი ობიექტების კერძო საკუთრებაში გადატანა, თან ამ დროს ბუნებრივად ნარჩუნდება წარმატებულად მარტვის სტიმულები და სახელმწიფო თავს ინტავისუფლებს კერძო საკუთრებაშ გააცემული საწარმოების მენეჯმენტის შემოწმებისაგან. ისევ იგონებენ ისეთ მეთოდებს, რომ მენეჯმენტიც სახელმწიფოს გარეშე საზოაგდეობსი მხრიდან კონროლდებოდეს. ამსიათვის კი საფონდო ბაზარია კარგი. იქ ჩანს თუ ვინ როგორ წარმატებულად მართავს. წარმატებულების აქციების ფასი მარალია. ასე რომ რეალურად საქმე დადის ოპტიმალური მართვის მეთიდების მოძიებამდე და არა სოციალიზმი და კაპიტლიზმამდე. საბაზრო ეკონომიკა უბრალოდ უფრო მეტად გადასცემს ამრთვის სადავეებს კერო სექტორს, ხდება დეცენტრალიზაცია გადაწყვეტილებების მიღების, რადგანაც შეუძლებელია ცენტრიდან ყველა გადაწყვეტილება იქნას უშეცდომოდ მიღებული, როცა სამართავი ობიექტები ძალინ ბევრია და მერე ამ სამართავი ობიექტების კონტროლიც. ამისათვის კარგად გამოიყენება საბაზრო ეკონომიკა. სულ ამაშია რეალურად საქმე, თორემ რამდენიმე კერძო და მსხივილი კომპანია ერთნაირად წარმატებულად შეიძლება მართოს სახელმწიფომაც და კერძო პირებმაც.(რა მნიშვნელობა აქვს მსხვილი კომპანიის აქციების ნაწილი სახელმწიფპს ხელშია თუ კერძო პირის? მენეჯერი ხომ ორივე შემთხვევაში დაქირავებულია?) ამას ამტკიცებს სწორედ სტიგლიციც. მარა სახელმწიფოში მართველობა იცვლება და შეიძლება პერიოდულად უნიათოებიც მოვიდნენ ხელისუფლებაში(მარა უნიათოების ხელში მტელს ქვეყანაში გაუარესდება საინვესტიციო გარემო და ეს კერძო სექტორიზეც იმოქმედებს, მთლიანად გააფუჭებს გარემოს უანითო ხელისუფლება), ამის გამო შეიძლება კომპანიას დაერხეს. ხოლო კერძო საწარმო როგორც კი დაიწყებს უკან სვლას, მაშინვე აქციების ფასი იკლებს და კაპიტალი სხა დარგში გადავა( ეს უფრო მეტად ამერიკაში ხდება ასე, თორემ ევროპაში ამ დონეზე არ არის ეკონომიკის თვითკონტროლი და ავტომატური მართვა. ევროპის სახელმწიფო მუდმივად ერევა ეკონომიკაში და უსწორებს გზას ბიზნესს, ასე რომ მაინც ჯობია სულ უნარიანი ხელსუფლება გვყაბდეს ვიდრე გავრისკოთ და ეკონომიკის ავტომატურ მექანიზმებს მივენდოტ მთლიანად), ან მენეჯმენტს გამოცვლიან აქციონერები, მოკლედ უფრო სწრაფად უპასუხებს კერძო სექტორი ამ შეცვლილ სიტუაციას. მაგრამ ჩვენთან ჯერ არც საფონდო ბაზარია და არც არაფრის მართვა და კეთება არ იციან კერძო სექტორში, ამიტომ თუკი უნარიანი ხელისუფლება მოვა და დააფუძნებს საწამროებს, მერე სავსებით თამამად შეიძლება მათი მართვის კერძო ხელში გადაცემა, ოღონდ უნდა მოიძებნოს კარგი მენეჯერები. დიდი რაოდენობით ან დიდი ხნით საწარმოების მართვა სახელმწიფოს მხრიდან არ იქნენა გამართელბული, მარა გარკვეული პერიოდი ეს შესაძლებელია. ისე საფონდო ბაზრის პირობებში სახელმწიფო საწარმოც მისცემს სიგნალებს აქციების ფასის მიხედვით, რომ რაღაც ცუდი ხდება და თუ სულ მკვდარი არ იქნა ხელისუფელბა მენეჯმენტი უნდა შეცვალოს.
    მოკლედ ერთი ხელისფალის ხელში შეიძლბა სახელმწიფო საწარმოები ეფექტური იყოს, ხოლო მეორის შემთხვეავში კი არა. ეს ნამდვილად არის პრობლემა, მარა კერძოშიც შეიძლება იგივე მოხდეს.

  50. ინფრასტრუქტურულ პროექებს მაშინ მოაქვს ყველაზე მეტი სიკეთე, როცა ქვეყანაში არის საწარმოო საშუელებეი, მაგრამ გარკვეული შოკის გამო ხალხი თავს იკავებს ფულის ხარჯვისაგან, შეშინებულები არიან. ეს კი ნიშნავს მოთხოვნის არ არსებობას ბაზარზე, ამის გამო კი არსებული საწარმოები გაჩერებულები არიან რადგან, შეშინებული ხალხი არ ყიდულობს არაფერს და ფულს ზოგავს. ეს კიდე უფრო აღმავებს შოკს.
    ამის საპირისპიროდ კი ხელსოუფლება იწყებს ინფრასტრუქტურლ პროექტებში ფულის ხარჯვას, რომ ხელობვნურად აამოძრაოს ფული და ხალხს შემოსავალი გაუჩინოს, რომელიც მერე გაბედავს ფულს ხარჯვას და მისი დახარჯული ფული უკვე ჯაჭვური რეაქციით სსხვას გადაეცემა და ასე იწყებს ეკონომიკა შოკიდან გამოსვლას. სწორედ ასე მოიქცა ამეიკა კეინსის რჩევით დიდი დეპრესიის დროს და გამოვიდა შოკიდან. ეს შოკი კი ბანკების მასიური გაკოტრეების შედეგი იყო და არა საწარმოო საშუალებების ნაკლებობის.
    ჩვენტნ კი უფრ მძიმე სიტუაციაა. ჩვენ არ გვაქვს საწარმოო საშუალებები, მით უმეტეს არ გვავს კონკურენტუნარიანი საწარმოო საშუალებები. ამიტომ ინფრასტრუქტურული პროექტები კი გამოიწვევს გარკვეული დრით მშპ-ს ზრდას, რადგანაც დამატებითი სამუშაოები სრულდება ქვეყანაშჲ, მაგრამ როგორც კი ეს სტიმულრების პროცესი გაჩერდება გაჩერდება ეკონომიკაც. ზუსტად ისე როგორც მოხდა მიშას წასვლის მერე. ეკონომიკა არ ამოიქოება. ეს ძალიან გავს ხელით მიწოლას მანქანზე, რომელიც სანამ აწვები მოძროაბს, მარა არ იქოქბეა, იმიტომ რომ არ აქვს ძრავა. ჩვენს ეკონომიაკს ჭირდება აწყობა, ჭირდება ძრავი. ჭირდება დარგობრივი სტრუქტურის შექმნა, როგორც ზემოთ ვაჩვენე ერთი დარგი მეორის არსებობას მოითხოვს. ანუ ეკონომიკაში ერთდროულად უნდა დაფუძნდეს და ამოიქოოქს, რამდენიმე დარგი. მაგალიტად მანქანთმშენებლობას ჭირდება (თუნდაც ველოსიპედის გამოშვებას). რომ ქვეყანაში იყოს, მეტალურგიაც, იყოს რეზინების წარმოებაც, ამას კი ჭირდება ქიმიური მრეწველობა, ჭირდება პლასტმაების წარმოება. ამდენს ერთად ერთი მეწარმე ვერ დაძლევს. მით უმეტეს, რომ მეტალურგიული ქარხნის აშენება მარტო ველოსიპედისათვის სისუელეა, მას კიდე უნდა ქონდეს სხვა დაგრბეშიც გამოყენება თორემ ისე ძალიან ძვირი დაჯდება მისი ექსპლოატაცია. ასე რომ მარტო ერთი საწამროს ამუშაოვებაზე კი არ აარის რეალურად საუბარი , როგორც მარტივ სახელმძღვანელოებშია დაშვებული, არამედ მტელი კომპლექსებია ერთდროულად ასამუშავებელი. ამას რომელი ერთი მეწამრე დაძლევს მარტო? ასე რომ ძხლიან შორსაა წიგენშბი დაწერილი მოდელები რეალობისაგან და ჯერ კდიე ბევრი ულოა განვიტარბეისაგანნ. სულ ვიძახი რომ იმ წიგნებში აღწერილი მოდელები ყველაზე ახლოს არის ამერიკულ ეკონომიკასთან. ამ დროს ევროპული და მით უმეტს განვითარებადი ქვეყნების ეკონომიკები ძალიან შორს არიან მაგ მოდელებიდან. რაც ზემოთ ვტქვი ის არაფერი არ ჭირდება ამეირკის ეკონომიკას. ყველა დარგი გამზადებული აქვს ნებისმიერ ბიზნესმენს და იოლად შეუძაი მოიძიოს ნებისმიერი მასალა თავის ქვეყანში, ტან ყველაზე იაფად და ხარისხიაჯად ნაწარმოები. მტესლ მსოფლიოში მისი ძბენა რთულიცაა და მერე ძვირიც დაჯდება ყვეალფრის მსოფლისო სხვადსხვა კუთხიდან ტრანსპორტირება. ნაწილებს უფრო ძვირად მოგავწოდებს ნებისმეირი მწამეობელი ვიდრე აქ რომ ვაწარმოოთ რომ დაგვიჯდება.
    ასე რომ ინფრასტრუქტურული პროექტებს განვახორციელებთ, თითქოს ამოძრავდება ეკონომია, ხელსუფლება ჩათვლსი რომ ააშენა ყველა გზა (შეიძლაბ ამრთლა ც აღარ დარჩეს საჭირო გზა ასაშენებელი). გაჩედება და მასთან ერთად გაჩერდება ეკონომიკაც., საქარტველოს ეკონომიკას მარტო ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელება ვერ გამოიყვანს კრიზისიდან და თუ ეს პროექტები კიდე უცხოური ნასესხები ფულებით ვაკეტე შიძლება კიდე უფრო ღრმად აღმვჩნდეთ ჭაობში. რადგანაც ინფრასტრუქტურულ პროექტებს რომ მოვრჩებით საწარმოები არ გვექნება, მარა გვექნება კაი გზები და დიდი ვალები, რომელსაც ტავისთავად ეს გზები ვერ გადაიხდიან., ამიტომ უცხოური სესხები ჯობია კარგად მოფიქრებულ კომერციულ პროექტებში ჩავდოთ და არა ინფრასტრუქტურაში. ისეთ პორექტებში რომლიტაც შესაზლებელი იქნება ამ ვალების გადახდა.
    ამიტომ ავიოთ სესხები ინფრასტრუქტურაზე თუ მოგვცეს და ისინი დავხარჯოთ კომერციულ პრეოქტებში და ახალ ტექნოლგიურ ხაზებში. ხოლო იმ სესხის შესაბანისი თანხა კი ავიღოთ ან შინაური ბანკებიდან, ან ბიუჯეტიდან და იმ ტაბხის ინფრასტრუქტურული პრეოქტბი განვახორციელოთ ჩვენი ლარის რესურსით. თუ შეგავმოწმეს ვაჩვენებთ, რომ იმ რაოდენობის თანხა მართალც იხარჯება ინფრასტრუქტურაში, მარა რეალურად კი ამ ვალუტას კომერციულ პროექტებში დავხარჯავთ, რომ მერე უფრო მძიმე ვიტარებასი არ აღმოჳცნდეთ.

    • მეორეს მხრივ, თუ ადგილობრივი რესურუსით ვაკეთეტ გზები, ეს ნიშნავს ლარის დიდი ასმის გამოყრას ბაზარზე, რაც ლარის გაუფასურებას გამოიწვევს და მაშინ როცა ყველა ადამაინს სესხი დოლარებში აქვს ძალიან დიდ პრობელემებს შეუქმნის. ამიტომ ზემოთ მოყვანილ მეთოდთან კიდე პარალელეურად უნდა გატარდეს დედოლარიზაციის გეგმა, თორემ ეს მაღალი დოალრიზაცია ხელფეხს უკრავს ხელსიუფლებეას, ხარჯების ზრდით ქვეყან გამოიყვანოს კრიზისიდან. ვერ გააკეთებს ინფრასტრუქტურულ პროექტებს მასშტაბურად, თუ დოლარიზაცია არ შემცირდა. ინფლაციის მართვა უფრო მარტივია ეროვნული ბანკის მკიერ რადგანაც ლარის რსურუსი მართვა ბევრად უფრომიოლია ვიდრე უცხოური ვალუტის მართვა და კურსის დაჭერა. ამიტომ ჯობია ინფლაციის საფრთხე იყოს ვიდრე დოალრიზაციის გამო გამწავევბული ლარის კრუსი პრობლემა და დოალრში გაცემული სესხების გადახდის პრობელემა. ზომიერი ინფლაცი არ არის საშიში. მას ეკონომისტები ადარებენ სურდოს, შემაწუხებელია, მაგრამ არაა სასიკვდილო, ხოლო უმუშევრობას კი კიბოს.

  51. დედოლარიზაციისათვის ლო,მბარდებსა და მევახშეებსაც უნდა აეკრძალოთ დოლარებში სესხის გაცემა. საქმე იმაშია, რომ ეგენი ბანკებისაგან განსხვავბით მოზიდული სახსრებით არ მუშაბენ (სწორედ ესა მთავრი განმასხვავევებელი ბანკებსა და სხვა საფინანსო ინსტიტუტებს შორის და სწორედ ამის გამო ექცევა ეროვნული ბანკიდან მის ლიკვიდობას ამხელა მნიშვნელობა და სწორედ ამიტომ ხდებ ყველანაირი რისკების შესწავლა და გაანალიზება, რომ სხვისი ფუები დაცული იყოს და მოთხონისანავე განაღდეს. საფონდო ბაზარზე კი ეს ყვეალფერი აქციონერების რისკის ხარჯზე ხდება და მანაც იცის, რომ რისკზე მიდის და სწორედ ამ რისკის საფასურსაც იღებს აქციების დივიდენდების სახით და თან უფრო მეტს ვიდრ ბანკები უხდიან), ამიტომ არაფერი საშიში არ იქნება თუ მათ დოლარში ავუკრძალავთ სესხების გაცემას (ბანკებისათვის ამას სრუალდ ვერ ავკრზალავთ და სესხის იმ ნაწილის დოლარში გაცემის უფლება უნდა მივცეთ, რა წილითაც პასივები აქვტ დოლარებში, არადა პირველ ეტაპზე მაინც, სანამ ლარი სტაბილური არ იქნება დოლარებში ანაბრების მირებას ვერ აუკრძალავათ ბანკებს, თორემ ხალხი დოლარებში მაინც გადაახურდავებს ფულს და სახლებში შეინახავს, ეს დააქვეითებს ბანკებს საკრედიტო პოტენციალს და ეს შეამცირებს ინვესტიციებს, ამიტომ ბანკებთან მეტ სიფრთხილე და გათვლაა საჭირო, საერთოდ ბანკების რისკების შეფასება და ანალიზი ყველაზე დეტალურად ხდება, თორემ მათი კრიზისი მთელი ეკონომიკის ღრმა კრიზისია მერე). ეს მათი ბიზნეს რისკი იქნება და მეტი არაფერი. რაკი სავალუტო რისკი მოიმატეს მათ რისკებშ ეგენი ლარებში გაცემულ სესხებზე გარკვეული დონით მოუმატებენ პროცენტებს, ამრა დოალრში გაცემულ სესხს ჯობია ლარშ იყოს გაცემული და ცოტა მაღალ პრცენტში. ამითი სესხის მიმები უფრო დაცულია ლარის მერყეობისაგან და წინასწარ იცის სესხის აღების დროს თუ რამდენი ექნება გადასახდელი სულ და ვერავის დაადანაშაულებს, თუ მერე მისი უტვინობის გამო დაზარალდა. ვერ ოტყვის რომ რაიმე მოულოდნელი დაემართა. ასეთნარიად ნაბიჯ-ნაბიჯ გამოიდევნება დოლარი სხვადსხვა სფეროებიდან,რაც მასზე მოთხოვნას შეამცირებს და დოლარის ფასიც მარტო ამ ადმინისტრაციული ხერხების გამოყენებიტაც კი მოკლებს. საერთოდ სადღაც წავიკითხე დოალრიზაციის პრობლემა ადმინისტგრირების პრობლემაა და ეს ხელისუფლების სისუსტეზე უფრო მეტყველებს ვიდრე სხვა რამეზეო.

  52. სახელმწიფოებრივად აუცილებელია!!!! ლარის სტაბილიზიაციისათვის უმნიშვნელოვანესია!!!!!

    საჭიროა ყველა ნავთობ იმპორტიორი კომპანიების ჯონტროლი.!!!!
    ბანკებს სავალუტო ბირჟაზე ტავისუფლად მოქმედების უყფლება არ აქვთ. ყოველდღიურად კონტროლდება მათი სავალუტო ანაგრიში და ყოველ დღე უნდა დაიხურის იგი, ანუ რამდენიც გაყიდა იმდენი უნდა იყიდოს ტავისი ფულით. ასე რომ ძნელია ბანკებმა ეს გააპარონ ეროვნულ ბანკს.
    სხვა საქმეა, როცა ბანკის კლიენტები დავალებას აძლევენ თავის მომსახურე ბანკებს, რომ მის ანაბარზე არსებული ლარის რესურსით უყიდონ დოლარები სავალუტი ბირჟაზე. ასეთ ოპერაციებს ეროვნული ბამკი ვერ აკონტროლებს. ასე რომ მართალია ბანკები ვაჭრობენ ბირჟაზე, მარა სხვისი დავალებით. ასე რომ ბანკები უბრალოდ სხვისი დავალების შემსრულებლები არიან და ხალხს გონიათ რომ ბანკების სათავისოდ ვაჭრობენ ამ ბირჟაზე. ისინი თავისი კლიენტების დავალებებს ასრულებენ.
    ახლა დავფიქრდეთ თუ ვის აქვს ყველაზე მეტი ლარის რესურსი და ვის შეუძლაი ბანკებს ყველაზე მეტი ლარის დოლარში გადახურდავების დავალება მისცეს? ვის და ნავთობის იმპოერტიორ კომპანიებს. სწოედ მათ აავთ ყველაზ მეტი ნავაჭრი ლარებში, ყოველდღიურად რამდენიმე მილიონი და სწორედ მათ ჭირდებათ ნავთის უცხოეთიდან შემსაოტანად ამ ლარების დოალრებში გადახურდავება. ისე გააკეთებენ ამას ყველაფერს რომ საქმეში ჩაუხედავ ადამიანებს ეტყვიან, რომ ეს დოალრები მათ უცებ დაჭირდათ ნავთის მარაგების შეასვებად, რადგანც ეშინაით ფასიი ცვლიელბის, ან სხვა მიზეზს დასახელებნ. ასე რომ სწორედ მათი შეთანხმებული კოქმედებით ჩნდება სავალუტა ბირჟაზე დიდი მოტხოვნა დოლარზე და დოლარიც ძვირდება. როცა ეს კომპანიები დოლარს აძვირებენ ხელოვნურად ბინებრივია ზარალზე მიდიან. მაგრამ მეორე ხელით შეუძლიათ ეს ზარალი ჩვენ გადმოგვაკისრონ და ბენზინი გააძვირონ და ეს იმით ახსნან, რომ ქვეყანში თიურმე დოლარი გაძვირდა და მათაც ბენზინი გაუძვირდა. მოკლე ყოველთვის აავთ საბაბი საქმეში ღრმად ჩაუხედვი ადამიანი გააბრუონ და მოატყუონ და ეს ყვეალფერი აუცილებელი მიზეზებით აუხსნან. ასე რომ მათ ეს ტამაში შეუძიათ ძალიან დიდ ხანს. დოლარის ძვირად ყიდვის ზარალს ბენზინის გაძვირებიტ ჩვენ გვაკისრებენ კისერზე. თვითონ არაფერს ზარალობენ, ზარალობს მოსახლეობის ის ფენა ვისაც შემოსავლები აქვს ლარებში, ხოლო იგებს ის ვისაც შემსოავლები აქვს დოლარებში. ასეთნაირად ხდება ერთი ნაწილის გაღრიბება და მეორე ნაწილის ვინც დოლარების მფლობელია და ყიდის ამ დოლარებს მაღალ ფასში იმათი გამდიდრება.
    ვინ არიან ისინი ვისაც დლარებში აქვს შემსოავალი? ვინ და ბანკები და უცხოლე კრედიტორები. ბანკებს შესხები ძირთადა დოლარებში აქვს და ამითი მათი შემსოავალი მატულობს, მაგრამ თუ ძალიან გაძვირდა დოლარი ხალხი მასიურად ვეღარ გადიხდის სესხს და საბანკო სექოტრიც ძალიან დაზარალდებ და ბოლოს ბანკები გაჩერდებიან, რაც კიდე უფრო გააღმრავებს კრიზისს.
    აი უცხოელი კრედიტორები და ინვესტორები კი წაუგებელ ტამაშს თამაშობენ და ყველა ვარიანტში ჩვენი აქტივების გაიაფებით ისინი ხეირობენ და უფრო ცოტა დოლრარით ან უფრო მეტ აქტივებს იგდებენ ხელში,ან უფრო მეტ ვალს გვადებენ.
    ასე რომ ჩვენმა დილეტანტმა თუ კრიმინალმა მთავრობამ ჯობია ბანკებს ტავი დანებონ და დანიშნოს საპარლამენტო საგამოძიებო ჯგუფო ნავთობის იმპორტიორ კომაპნიების სამქეებზე და ისიც გამჩნდება თუ რატომა რის ჩვენთან ბენზინი ასე გაუმრათებალდ ძვირი. ასე რომ თუ სავალუტო სტაბილურობა გვინდა მტავრიბამ უნდა აკონტროლოს ის ფირმბი ვინც ყევალზე მეტ დოლარსა და ლარს ატრიალებს. ესენი კი ნავთობის იმპოერტიორი კომპანიებია,. სწორედ ეგენი აქცევენ ლარის კურსაც, ბენზინის ფასსაც და ქვეყნის ეკონომიკასაც. თი ძაან მოინდომებენ და ლარს კიდე უფრო გაფუჭბენ, დაანგრვენ საბანკო სექტორსაც. ასე რომსახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის საკიტხია ასეთი მსხვილი იმპოერტიორი კომპანიების კონტროლი. სწორედ ეგენი არყევენ ლარის კურსს.
    უნდა დაშიალოს ყველა დღეს არსებული ნავთობ კომპანია, რომელიც რუსული აგნეტურის მიერ არის შექმნისლი და უნდა ჩანავლდეს ისინი ქართველი პატრიოტი ბიზნესმენებით, თორემ ეს დიდი ნაღმია ჩვენს ეკონომიკაში. ან სულ ცოტა მენეჯრები და მეპატრონეები მაინც უნდა შეეცვლაოთ ქართველი პატრიოტი ბიზნესმენებით.

    • სანამ ბენზინის იმპორტიორ კომპანიებს არ გაყოფენ შუაზე, როგორც ამას ამერიკაში აკეტებენ (და 5-ის ნაცვლად 10 მოთამშე არ იქნება ბაზარზე), როცა ეჭვი აქვთ, რომ ბაზარზე გაბატონებულ მდგორეობას ვიღაც ბოროტად იყენებს, მანამდე არაფერი გამოვა. ამითი გაიზრდება კონკურენტთა რიცხვი, რაც მკვეთრად ამცირებს კარტელური გარიგების და მოლაპარაკების შეასძლებლობას. სხვათაშორის იგივეა გასაკეთებელი ფარმაცევტულ ფირმებშიც. რაც არ უნდა ამოწმოთ მაინც ვერ მოხერხდება მათი რეალურად კონტროლი, მაგათი წამალი მხოლოდ ბაზარზე ბევრი კონკურენტია, მეტია არაფერი შველის.
      მახსოვს მობილური კომპანიები თავის დროზე ამტკიცებდნენ, რომ მაშინდელი ტარიფი წუთი 28 თეთრიც კი ძალიან მცირე იყო და ისეთ გათვლები მიქონდათ მობილური კომპანიების მარეგულირებელ კომისიაში, რომ მათი გათვლებით მართლა მასე გამოდიოდა, მაგრამ როგორც კი პორტირების კანონი იქნა მიღებული მეორე დღიდანვე ტარიფის მაქსიმუმი გახდა 10 თეთრი. არადა რო გეკითხათ მობილურის კომპანიებისათვის ერთხმად ამტკიცებდნენ, რომ 28 თეთრიც კი არ ყოფნიდათ და ლამის ზარალზე იყვნენ.
      ასე იქნება აქაც, ისე დაბლანდავენ საქმეს, რომ ვერაფერს ვერ გაარკვევს ვერცერთი მარეგულირებელი და მაკონტროლებელი, აიტომ დაყონ ეს კომპანიები შუაზე და ყველაფერი ტავისით დარეგულურდება. თუ არაა ხელოვნურად გაზრდილი ბენზინის ფასი, მაშინ არაფერი მოხდება და არც არაფერი გაფუჭდება საერთოდ, მარა თუ ხელოვნურად არის გაზრდილი და მე დიდი ეჭვი მაქვს რომ ასეა, მაშინ ფასი მაშინვე დაიკლებს, მთავრია თვითონ ხელისუფლებიდან არ დაიწყოს მათი კოორდინირება და ფასების რეგულირება, თორემ დამოუკიდებლად მათი მოლპარაკების შანსი თითქმის ნულია(თამაშების თეორიის მიხედვით 6 მოთამაშის მოლაპარაკების შანსი სულ 2 პროცენტია, თუ ვინმე გარედან არ უწევს კოორდინირებას ამ პროცესს. წესით დღევანდელი 5 მოთამაშის მოლაპარაკების შანსიც ძალიან მცირეა, მაგრამ ეტყობა ვიღაც უწევს კოორდინირებას ამ პროცესს, ამიტომ რაც მეტია მოტამაშე, მით ძნელია გარედან კოორდინირების შესაძლებლობაც), თუ რა თქმა უნდა დაყოფილ კომპანიებში მენეჯრებად ძველი მფლობელების ნათესავებს, ან ახლობლებს არ დანიშნავენ ისევ.

      • ეს გაყოფა უნდა მოხდე ასეთი სქემით. ვთქვათ ლუკოილის აქციების 60 პროცენტი ერთი ჯგუფის ხელშია, ხოლო 40 პროცენტი კი მეორე ჯგუფის. თუ ლუკოილის აქტივები დაიყოფა ამ ნაწილებად და შესაბამისი წილები გადაეცემა შესაბამის ჯგიფებს მაშინ დაყოფა მოხდება ისე რომ არ იზარალებ არც აქციონერები და მოიგებს ქვეყანაც. მხოლოდ ამ გაყოფიას, არ შეიძლებ რომ ერთი რეგიონის აქტივები ერთ ჯგუფს ერგოს და მეორე ჯგუფს კი მეორე რეგიონი. ასეთ სემთხვავში ისინი ბაზარს რეგიონების მიხედვით დაინწილებენ და ფასები დაწევის მაგივრად აიწევს. პირიქით აქტივები ორივე ჯგუფის მთელ საქართველში უნდა იყოს გაფანტული, რომ კონკურენცია სრულყოფილი იყოს და რეგიონების დანაწილების საშუალება არ მიეცეთ.
        ამიტომ იგივე მეთოდით ვთქვათ მობილურების დაყოფა არ ივარგებს. მმობილური კომპანიები მთლაიანდ უნდა ფარავდნენ მთელს ქვეყანას, რომ კონკურენცია სრულყოფილი იყოს და თუ ჯგიფებად დავყოფთ მობილურ კომპანიებს, მაშინ ეს დაყოფა ისე არ გამოვა თუ რეგიონები არ გადაინაწილეს, რაც პირიქთ უარეს შედეგს მოიტანს. ეს ისე მაგალიტად მოვიყვანე, თორემ მობილურ კომპანიებს დღეს არ ჭირდება ასეთი რამ. ფასი სავსებით მისაღებია ჩემი აზრით. მით უმეტეს, რომ ითვლება, რომ მაღალტექნოლოგიურ კომპანიებს საშუალოზე ცოტა მეტი მოგებაც უნდა რჩებოდეს, რომ შემდეგი განვიტატრბის საშუალება მიეცეთ და ნოვაციების დროზე დანერგვის თანხები ქონდეს.

  53. ბაკურიანში უამრავი პატარა მდინარები და არხებია და ნუთუ არ შეიძლება რომ ამ მდინარეების და რუების ნაპირები გალამაზდეს და ლამაზ არხებად მოეწყოს? როგორც ჰოლანდიაშია (მართალია პატარებია, მარა საკმარისაი მაინც ბაკურიანისათვის, რომსიალამზე შემატოს. მის ნაპირზე სასეირნოები რომ მოეწყოს?! არაფერს ვამბიბ უნიკალურ მინდორზე, რომლის გარშემოც უამრავი რამი გალეთება შეიძლება, ველოსიპედების და როლიკებს სასრიალოდან დაწყებული უამრავი ,,ბესეტკებით დამთავრებული. იმ მოკლე გზებზე სადაც ადამაინები ფეხით ჭრიან მინდორს ლამაზი ქვაფენილი დაიგოს.

  54. ღმერთო, ღემრთო! ეს ხმა ტკბილი არ მოაკლო რუსეთს. )) დღეს რა უნდა გამხარებოდა ასე?! ))))
    საერთოდ რეგიონაური უთანასწორობა უფრო საშიშ სეპარატისტულ ცენტრიდანულ ძალებს აამოქმედებს ვიდრე ეთნიკური მიზეზები. ხალხი პურისა და კუჭის გამო უფრო შეუპოვრად იბრძვის ვიდრე სულისა და ფასეულობებისათვის. ეს მე არ მომგონია მაერიკელ ეკონომისტს უწერია თავის ზალიან საინტერსო წიგნში. ამისი მაგალითია იტალიის ჩრიდლოეთი და სამხრეთი ნაწილები. გერმანია კი მიუხედავად იმისა, რომ ფედრალურია და თავისი ისტორიის მანძილზე უფრო ხშირად დაქუცმაცებული იყო, დღეს ფაქტიურად ყველაზე უფრო უნიტარულია, ამის მიზეზად ის მეცნიერი გერმანიის რეგონების განვითარების თანაბრობას ასახელებს.
    თუ ციმბირი გამოეყო რუსეტს, მაშინ ციმბირი კანადაზე უკეთესად იცხოვრებს. კანადაც უმდიდრესი რესურსების ექსპორტის ხარჯზე ცხოვრიბს და ციმბირიც. კანადაზე მეტი რესურსი აქვს ციმბირს და ამიტომ უკეთესადაც იცხოვრებს მოსკოვის გარეშე. მოსკოვს მიაქვს მაგათი რსურსები, რომელსაც სხვა ხალხების დასამონებლად და საკუტარი ფუფუნებისათვის იყენებს და ციმბირს რჩება ბრიშტები.. კანადა დიდ შვიდეულშია და ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავლების მიხედვით ერთერთი მოწინავეა მსოფლიოში. იცის ეს ამ ციმბირის მოსახლეობამ და სულ ცალ ფეხზე კიდიათ ,,დერჟავა”. კუჭი და კაი ცხოვრება უფრო მიმზიდველია. აბა მარტო მოსკოველებს აქვთ კუჭი?

  55. ახლა დაიწყეს ხმაური რომ მოგების გადასახადი გავაუქმოთ და ეკონომიკა ამუშოავდებაო. ჯერ ერთი რა აამუშაოვებს მანქანას, რაც არ უნდა ტვირთი მოაკლო, როცა მანქანას მატორი არ აქვს მწყობრში? მასეა ჩვენი ეკონომიკაც. მერე მეორე რომელი ქვეყნის პრაქტიკით მტკიცდება ნეტა, რომ მოგების გადასახადის შემცირებამ იმომედა ეკონომიაზე, მე არ შემხვედრია რომ სადემ ეწეროს, რომ ამ ქვეყანაში ეს გადასახადი შემაცირეს და ეკონომიკამ გამოიღვიძაო. რომც იყოს მასეთი პრეცედენტი კარგადაა შესწავლი, იმათი რეალობა და ჩვენი ხომ არ განსხვავდება ერთმანეთისაგან. მერე კიდე რაც მე ბანკში ვმუშაობდი არ შემხვედრია პრაქტიკუალდ არცერთი კომპანკია, რომელიც ოფიციალურ ბალანსში და მოგება-ზარალის უწყისში მოგება ეჩვენებია, ან აჩჳვენებდა სიმბოლურ ტანხას. სწორედ ესაა მტავარი პრობლემა იმისა, რომ სააქციო და საპაიო ურთიერთობები არ ვიტარდება ჩვენთან და ახალი საწარმოების წამოყება რომ ძნელდება, რადგანაც ახალი პარტნიორები ერთმენთს ვერ ენდობიან, რადგანაც მოგების დათვლა ყვეგან გაყალბებულია და მოგებას უმალავენ სახელმწიფოსაც და მოწილეებსაც. სწორედ ეს აფერხებს საფონდო ბაზრის განვიტარებას.
    შეიძება ბენზინის იმპორტიორები და ფარმაცევტული ფირმბი იძულებულნი არიან რომ გარკვეული მოგება აჩვენო, თორემ არ დაუჯერებენ და ემოწმებენ, მარა დარწმუნებული ვარ რომ ძალიან შემცირებულ მოგებას აჩვენებენ.
    საინტერსოა ერთი განა, რა რაოდენობის მოგების გადასახადი შედის ბიუჯეტში, რომ ამან რაიმე ზემოქმედეა იქონიოს ეკონომიკაზე?
    და კიდე რით ვერ მიხვდნენ და გაანალიზეს, რომ როცა ბიუჯეტს გადასახადებით არ ავსებენ, მაშინ ქვეყნის ეკონომიკა უკან მიდის. ამას ამტკიცებს ეიკას პ[ერიოდი, როცა ბიუჯეტი მიზერული იყო და ამას ამტკიცებს ხადურის პერიოდიც. როგორც კი გადასახადების ამოღებას ვერ ახერხებენ. მოსახლოებაში ფული უმოძრაოდ ილექება, რადგნაც ხალხმა არ იცის რაში ჩადოს ფული და არც აქციების ყიდვა შეუძლიათ და არც მოწილეობა რაიმე საწარმოში, არც ტექნოლოგიებია და არც გამციდლება ბიზნესის წარმოების, ამიტომ ფული უმოძრაოდ ილექება. ეს განსხვავებაა ჩვენსა და ამაერიკას შორის., იქ ხალხს თუ გადასახადებისაგან გამოთავისუფლებული ფული რჩება, მათ აქვთ უამრავი შესაზლებლპობა, რომ ეს ზედმეტი ფული რაიმე წარმეობაში ჩადონ, ჩვენთა კი ამის შესაძლებლობა არ არის და ამიტომაც ამ ეტაპზე არ აქვს აზრი ზედმეტი ფული დარჩეს ხალხს სახლში, მით უმეტეს, რომ ის ფულირ აც გადასახადებიდან ამოვა, უკან უბრუნდება ხალხს, ოღონდ იმმ ფულით მოსახლოებას აიძულებ, რომ მეტი სამუშაპ შეასრულოს და მეტ ინფრასტრუქტურულ პროექტებში ხარჯავ მას. ასე რომ რეალურად ფული ისევ ხალხს უბრუნდება, უბრალოდ ხალხი ცოტა მეტ მუშაობას იწყებს და ამით ეკონომიკა იღვიძებს. ეს ვერ სეიგნეს ამათმა და აჩემებული აქვთ ამ,ერიკული მოდელი. რას უყურებენ ამერიკას., იმათი ეკონომიკა ჯანმრთელია და წიგნები მათ ეკონომიკაზე იწერება, ჩვენი კი მძჲმედ არის ავად და ის რაც ჯანმრთელს უხდება იგივე წაამლი დაავადებულ და დაასუსსტებულ ორგანიზმს მოუხდება? დაავადებულს კიდე დამატებითი მკურნალობა უნდა. ერტადერთი შესაძლებლობა ეკონომიკსი ამუშავების მხოლოდ სახელმწიფოს აქიურობაზე გადის, სნამ ხლხი ისწვლის ტექნოლოეიბს და ბიზნეს. ასევე სანამ ბიზნესს ინფრასტრუქტურა არ შეიქმნება, როგორც ადრე ვწერდი ისეარაფერი გამოვაო. ერთი პროდუქტი რომ გამოუშვა იმას უამარავი დეტალი ჭირდება და თუ ყგვეა იმ დეტალის დამზადების ცოდან და შეასძლებლობა არ არის ქვეყანაში, მაშინ ყველა დეტალს უცხოეთიდან ვერ შემოიტან, თუ ემოიტან და ისე ძვირი დაჯდება ის პროდუქტი, რომ ვეღარ გაყიდი. ესაა კიდე უდიდესი პრობლემა. ასე რომ მეწარმე სერიოზულ წარმოება რომ დაიწყოს, მასინ ერთი კი არა რამდენიმე ერთმანეთთან დაკავშირებული საწარმო უნდ აგახსნას. არადა ერთი პროდუქტისათვის ამდენი რამის გახსნას აზრი არ აქვს და თან ძნელია. ასე რომ ეს ყვეალფერი ორკესტრივით უნდა ამუშოავდეს ერთდორულად და როგორ შეძლებს მეწარმე ამდენს? ამიტომაც სახელმწიფოს კორდინაციისა და აქტიუორნბის გარეშე ეს ჩაკეტილი წრე არ გაირღვევა. როცა საჭირ დარგობრივი ინფრასტრუქტუა შეიქმნება მერე ხალხი თვითონ მოახერხებს უამრავი პროდუქტის მოფიქრებას და წარმოებასაც.

    • ვერაფრით მიხვდნენ რომ მისას დროს ამ ხერხით, თუ იმ ხერხით ბიუჯეტი ივსებოდა და ამიტომაც აქტიურდებოდა ეკონომიკა. მიშა სიტყვით იძახდ გადასახდების შემცირეაბს, მარა საქმით მეწარმეებს ძალით ართმევდა ფულს და იმას ხრჯავდა, ანუ ამოძრავებდა ამ დალექილ ფულებს. ასე რომ უკანონოდ რომ არ ჩაგვეთვალოს მდიარი ბიზნესმენებისაგან ამ ფულების ამორება ამიტომ ჯობია საშემოსავლო გადასახადი იყოს პროგრესული და კიდე უნდა იქნას მოფიქრებული ეფექტრუი მეთოდები მათგან ფულის ამოღების, თუმცა 40%-ზე მეტის წარმტემავ მართლა კლავს სტიმულებს მუშოაბის. და ზემდეტებიც არ უნდა მოგვივიდეს. ისე ამერიკაში 87 % იყო და მშვენივრად მუშოაბდა ამერიკის ეკონომიკა, უბრალოდ მერე ნავთის ფასების გაძვირებამ დაარტყა რეიგანის დროს და მოითხოვა რეფომები. ევროპაში დღემდე ხალხის მიერ შექმნილი დოვლათის 80%-ს ირებენ ბიუჯეტში გადასახდბის სახით. მილიონნაირი გადასახდბი აქვთ მოგონილი, რომ რაც შეიძლება მეტი წაართვან და მიუხეავად ამისა ძალიანაც კარგად ცხოვრობენ. მარა როცა ამხელაა გადახადები, მაშინ ნამდვილად სახელმწიფომ უნდ აიაქტიუროს, ტორემ ხალხს ფული არ რჩება სააქტიუროდ და რას გაკეთებს? ეტყობა ევროპამ იცის, რომ მისი ხალხი ვერ დაეწვეა აქტიურობაში ამერიკელებს და ყველაფერს თვითონ აკეთებს ხელისუფლება ტემპენის დასაჩქარებალდ.. ასეთ რაეებს კი არ უკვირდებიან., მაიმცადამიანც ამერიკას ეტოლებიან, რომელსაც ვერცერთი ქვეყანა ვერ ეტოლება.

      • როცა ფული უმოქმდეოდ ილექება, ანუ სახლში ინახავანე და არც ხარჯავენ და არც ინვესტიციაში დებენ, ამ თუნდაც ბანკში ინახავენ, მარა ბანკების საცავებში დევს აუთვისებლად (მაში ნ მართლია პროცენტი იკლებს რომ ინვესტიციების წახალისება მოახდინოს ბანლმა, მაგრამ ხისრად ეს არ ყოფნის ინვესტიციების წახალისებას და მაინც დიი რაოდენობით ფული რჩება უძრავად ბანკების საცავბში, ან ოჯახებში. ეს ხდება როცა ბანკში კარგი პროექტები არ შედის, მიუხედავად იმისა, რომ ბამკს დაბალი პროცენტი აქვს და ამის გამო მოტხოვნები იზრდება კრედიტზე, კარგი პროექტების არ არსებობის გამო ბანკი მაინც ვერ გასცემს სესხებს და იძულებულია ფული გააჩეროს, ერთის ტყვით მარტო პროცენტის დაკლება არ ყოფნის იმას, რომ ფული ათვისებული იქნეს ბოლომდე, რადგანც ბანკებში მოთხოვნადა მიწოდება არ უტოლდება ერთმენთს როგორც სავახშო ბაზარზე. ბანკები პროექტებს არჩევენე და დავაბლი პროცებტით ხელოვნურად ქმნიან სიტუაციას, რომ მოთხოვნა აჭარბებდეს მიწოდებას, რომ ბანკებშ შეძლოთ პროექტების შერჩევა, მაგრამ როცა შეასრჩევი არაფერია, რამდენიც არ უნდა დაწიოს პროცენტი ეს მნიშვნელოვნად ვერ გაზრდის ათვისებულ თანხებს, მართალია იი მაიცნ უკეთებს წახალისებას სესხების არებას, ამრა არასაკმარისად. უბრალოდ ადრე მაღალ პროცენტებში რომ წამგებიანი იყო, ახლა დაბალ პროცენტის პირობებშჲ რამდენიმე პროექტი აღმოჩნდება მომგებიანი, მარა ეს საკმარის არ არის ხოლმე, და როგორც წესი მასეთი პროქეტები დაბა;რემტაბეულრები, არიან და მხოლოდ დაბალი პროცენტის, ანი საპროცენტი ხარჯების შემცირების გამო გახდეა დროებით მომგებიან და როგორც კი რაიმე ხარჯი გაეზრდება მაშინვე გაუწირდება იმ პროექტს.).
        მოკლედ როცა ფული მხოლოდ იზოგება და შეშინებული ხალხი არაფერშიარ ხარჯავს, ამშინ იმის გამო რომ ზედემტად დაზოგილი ტანხა და შემცირებულ ინვესტიციებში დახარჯული ტანხა გაუტოლდეს ერთმენთს, (სწორედ ასეთნაირად ხდება წონასწორობის დამყარება ეკონომიკაში, ეს ყველა წიგნში წერია და ახსნილია რატო ხდება ასე), ამისათვის ფული იწყებს ფასის დაკარგვას, რომ შემცირებული ინვესტიციების ნომინალური ხარჯი ტოლი გახდეს დაზოგილი და ამის გამო უკვე გაუფასურებული დანაზოგების. ანუ ხალხი კი ინახავს, მარა ეს მათ ფულს აუფასურბს და მერე ეკონომიკის ზომებს ამცირებს. ასე რომ ცოტა ხნის მერე უკვე დანაზოგების ნომინალური მოცულობაც კი მცირდება. ამიტომ ვამტკიცებ, რომ გადასახდების ამოღებით და ხელისუფებიდან სწორად ხარჯვის შედეგად შეიძლება ეს პროცესები იქნას აცილებული თავიდან. სწორდ ეს დაემართა ახლა ჩვენს ეკონომიკას ბიძოს და ხადურისა და ღარბაშვიოის ხელში. ტავიდან დაოზგეს ხალხმა ფული, რადგანც არაფერი ოპტიმისტური არ ჩანდა, ხოლო მერე კი ეკონომიკა რეალურად ისე შემცირდა, რომ უკვე დანაზოგებსაც ვერ აკეთებენ.
        გადასახდების ამოღების პირველი წრე არის მტკივნეული, როცა გადანახულ ორ კაპიკს გაცლიან ძალით, თორემ როცა ამ ფულის სწორად ხარჯვა იწყება, ის ფული მეორე წრეზე ისევ უბრუნდება საზოგაოდებას და თან უბრუნდება ახალი შესრულებული სამუშაოებით. ანუ უკვე ის დანაზოგი დაუბრუნდათ და თან ინვესტიციაც მოხდა,რ აც ეკონომიკს ზომებს ზრდის.
        მარა ეს ძნელი ასახსნელია ხალხისათვის და მით უმეტეს ძნელია რომ დაგიჯერონ. თორემ მჲშა დროს მართალია ფულს ართმევნენ ხალს, ამრა მიუხეადვად ამისა ვაჭრობა გუგნებდა და შემსოავლებიც მეტი ქონდათ, რაც კიდე უფრო ზრდიდა საგადასახდო ბაზას. ეს პროცესი იქ ჩერდება, როცა ან სრულ დასაქმებას მიუახლოვდება საზოაგდეობა, ან მთლიანად იქნება ათვისებული საწარმოო საშუალებბი. ჩვენტან სწორედ ეს უკანასკნელი მოხდება. მწირი საწარმოო საშუალებათა ბაზა გვაქვს დ სანმ სრულ დასაქმებას მიაღწევს ეკონომიკა, მანამდე გაჩერდება იმ ადგილას სადაც საწარმოო საუშოებეი იქნება სრულად დატვირთული. ახალი საწარმოების ათვისება კი ვერ მოხდება ტავსით, რადგანაც ცვენ არ ვიცით ტექნოლოგები, ხოლო ხელმოსაწვდომი ტექნოლოგიებსი ვიწრო სპექტრის გამო კლებადი, უკუგების კანონის გამო შეუძლებელია ყველა უმუშევარი ამ დარგებში დაასქმო, რაღაც დროის მერე იგი წამგებიანი გახდება. ხოლ ახლის ათვისება კი ასე იოლი არა. კლასიკურ ეკონომიაში კი სწორედ ეს დაშვებაა მცდარი, რომ მეწარმეს ტავისუფლად შეუძლია მსოფლიოს ნებისმიერი ქვეყნიდან გამდოიღოს ნებისმიერი ტექნოლოგიე და იშოვოს ამსიათვის საჭირო ნებისმიერი ტანხა, ან უცხოელი შემაჩნევს თუ არა რომ აქ რაიმე ტექნოლოგია არ არის და შეუძია შეიტანოს, ადგეაბ და დაუფიქრებლად შემოვა. აი ეს დასვებებია არასწორი რაც არასწორ შედეგბს გვაძლვეს ჩვენს რეალობაში. ეს პრობლემები არ უდგას ამერიკას და განვიატარებულ ქვეყნებს და ამიტომაცაა რომ ის მეთდოები რაც ამერიკაში მუშოაბს აქ არ მუშოაბს. ამერიკაში არც ტექნოლოგიები ძნელად ხელმისაწვდომი და არც ფული. ამაშია პრობლემა. მე სტატიაც მაქვს სადაც ვამტკცებ, რომ ტექნოლოგიებისა დ საწარმოების მრავალფეროვნებას დიდი მნისვნეობა აქვს.

      • კლასიკურ მოდელებში მიწოდების მრუდის ვერტიკალური უბანი გადის იქ სადაც სრული დასაქმებაა. ანუ იგულისხმება, რომ ეკონომიკის პოტენციალი თავისუფლად შეიძლებ იზრდებოდეს მანამდე სანამ ქვეყანა სრულ დასქმებას მიაღწევს. იგულისხმება, რომ არანაირი პრობლემა არ არის მუშაო ხელის დასაქმება სხვადასხვა დარგებში და დარგების გაფართოება და ახლებსი შექმნა ხდება ძზალიან იოლად. ვერტიკლაური უბანის მდებარეობა კი დამოკიებულია მხოლოდ იმაზე თუ რამდენად მწარმოებლური ტექნოლოგიებია ქვეყანასი, ანუ რამდენად მაღალია შრომის ნნაყოფიერება ქვეყანაში.
        რეალურად კი იმის გამო, რომ რეალურ ცხოვრებაში ტექნოლოგიების მოძიებაც ძალიან ძნელია და საჭიროა ტანხებისაც, ამიტომ რეალირად შეუძლებელია ახალი დარგების იოლად შსექმნა. ამიტომ დაბალგანვიტარებულ ქვეყნებს მხოლოდ ერთი შესაზლებლობა რჩება, რომ მუდმოვად აფართოოს ის დარგები რისი კეტებაც იმ ქვეყნის მოსახლეობამ იცის. ამ დარგების ჩამოანთვალი კი მცირეა, ამიტომ ყველ ამ დარგში ვერ დასამქდება, რადგანაც ამას ხელს უშლის კლებადი უკგების კანონი, რარაც მომენტის მერე დარგის გაფართოება შეუძლებლი ხდება, რადგანაც მაგ კანონის გამო იგი შეიძლებ გარკვეულ მომენტში გახდეს წამგებიანი, მით უმეტეს, როცა ქვეყანაში მარტო მცირე და საშუალო ბიზნესია და არა მასშტაბური კომპანიები, რომელბსაც დიი ბაზრები აქვთ. ეს კი იმას ნიშანვს, რომ კლაიკურ მოდელებში მირებულ დაშვება, რომ მიწოდების მრუდის ვერტიკალური უბანი სრული დასაქმების დონეზე აგდის არაა სწორი და ჩვენისთანა დაბალგანვიტარებულ ქვეყნებში ეკონომიკა სრულ პოტენციალს აღწევს არა სრული დასაქმების ადგილას, არამე იქ სადაც საწარმოო საშუალებები იძლევა მოსახლოების დასაქმების შესაზლებლობას. სწორედ ამიტომ დაბალგანვიტარებულ ქვეყნებში ვერ ხერხდება სრული დაქმების მიღწევა და ეკონომიკა დიდ ხანს რჩება მაგ მდგომარეობაში. მოკლედ იმ ლლასიკურ დაშვებებში არ არის მხედველობაში მირებული, ის რომ ტექნოლგიების გადმორება და კაპიტალის მოძიება რეალურა არაა სიე იოლი, როგორც მაგ მოდელბშია დაშვებული. ეგ ყველაფერი კიდ ვიმეორებ უფრო ახლოს არის რალობასთან ამერიკაში დ ევროპაში. და ამიტომაც იქაური თეოიები ვერ მუშოაბს აქ. იქაური მეცნიერებისათვის ის კალდსიკური დაშვება სავსებიტ მისაღები იყო და არ იყო რეალობისაგან ისე შორს როგორც ჩვენთან და ამაზე დიდად არ გაუამხვიებიათ ყურადღება, როგორც ჩანს მაგისთვის ყურადრება ჩვენისთან განუვიტარებელი ქვეყნების მაცხოვრებლებს უნდა შეემჩნიათ. ამერიკელ მეცნიერებს ამის გაკეთება გაიჭოირდებოდათ, რადგანაც სხვა რეალობაში ცხოვორბენ.
        მოკლედ ეს კომენატრეი ქვედას მერე უნდა იყოს.

  56. შავი ბუღალტერია ქონდა საფოსტო ბანკსაც. უამრავი მეანაბრის ფულები გაფლანგეს და შეჭამეს და არავის პასუხი არ უგია. მერე კიდე იძახიან, რომ სახელმწიფო საკუთრებაზე უფრო ეფექტურია კერძო საკუთრებაო. კერძო არ იყო საფოსტო ბანკიც და ინტელექტბანკიც? ხელოვნურად გააკოტრს მტავარმა აქციონერებმა და მეანაბრებისა და წვრილი აციონერების ფულები მიითვისეს, ისე როგოც სახელმწიფო ქონებას ითვისებენ, ხოლმე დანიშნული ბიუროკრატები. ერთ შემთხვავში ბიუროკრატისათვის სახელმწიფო ქონება არაფრად ღირს, ხოლო კერძო სააქციო საზოაგდეობების შემთხვევაში კი მსხვილი აქციონერები მენაბარეებისა დ აციონერების ფულებს ითვისბენ ზუსად ისე როგორც სახელმწიფო ბიუროკრატები. არცერთი საკუტრების ფორმა არ არის რომელიმეზე უკეთესი, თი ცუდი მენეჯერო ყავთ. თუ კაი მენეჯერი ყავთ რამდენიმე მსხვილი საწარმოს მართვა სახელმწიფოსაც შეუძლია ეფექტურად, მარა მტელ ეკონომიკას მაინც ვერ მოერევა და არც არის საჭირო.
    სანამ წვრილი აქციონერების უფლებები არ იქნება დაცული, სანამ მეანაბრეების უფლებები ნარ იქნება დაცული და სანამ მაღალ დონეზე არ იქნება კონტროლი აყვანილი და მოგება კორექტულად ადთვლილი მთელს ქვეყანაში, მანამდე სულ იარსებებს ასეთი თაღლითური სქემები სახელმწიფო საკუთრებაში მყოფი საწამრმოებისა შემთხვევაშიც და თქვენ წარმოიდგინეთ კერძო კომპანიების შემთხვვვაშოც. ტყუილად გგონიათ რომ კერძ კომპანიების მსხვილ აქციონერებსა და მენეჯრებს ნაკლები სტიმულები აქვთ ზოგერით კომპანიის ხელოვნურად გაკოტრების და აქრტივების მიტვისების. ზოგს გონია გადაცემენ საკუტრება ს კერძო პირებს და მორჩა ის განკარგავს მას ეფექტურად. სუიალც არა. მასე რომ ყოფილიყო, მაშინ რამდენი სახლემწიფო ქონებსი ნპრივატიზავიაც მოხდა, მასინ ყველა საწარმოს ეფექტურად უნდა დაეწყო მუშოაბა, მარა მაგის ნაცვლად ნაწილებად დასალეს და ჯართად გაყიდეს სასწრაფოდ. ასე რომ არც კერძო საკუთრება ნიშნავს ეფექტურ მენეჯმენტს ავტომატურად და იმასაც კონტროლი და ყურადრება უნდა. ასე რომ დიდი განსხვავება არც არის კერძა საწარმო თუ სახელ,მწიფო, ორვე შემთხვაში ეფქტრუი კონტროლი უნდა მესაკუთრის მხირდან და წვრილი აქციონერების მხირდან.
    იმ დონეზე უნდა იყოს საგადასახდო, თუ ეროვნული ბამოსი და კერძო აუდიტების პროფესიონალიზმი, რომ არ უნდა გამორჩეთ შავი ბურალტერიის არსებობა. მე არ მესმის როგორ შეიძბა ვერ შემჩნიო ბანკში შავი ბურალტერია. ყოველდღე დგება ბალანსი და როგორ შეიძლება სადმე არ გამოჩენილიყო,მარა რაღაც ხერხებიტ ეტყობა ახერხებდნენ საქმეების ჩაწყობას მაკონტროლებელთან.

  57. კომპიუტერული კომპანია ,,დელის” შექმნის ისტორია წავიკითხე. აშკარად ზღაპრებია. იქ წერია, რომ თიტქოს დელმა 15 წლის ასაკში დაშალა და ააწყო ეიპლიო. მერე კი კომპიუტერებს გამზადებულს კი არ ყიდდა, არამედ შეკვეთების მიხედვიტ აწყობდაო. და ვითომ ამიტომ გამდიდრდაო. არდა ჩემი პირველი კომპიუტერიც, რომელიც 1995 წელს შევიძინე, სწორედ მასე ამიწყვეს თბილისშიც და ის ბიჭებიც ნებისმიერ კომპიუტერს აწყობდნენ და შლიდნენ, სწორედ მაგ პრიცნით ვაჭრობდნენ, მარა განსაკუტრებულისათვის არაფრისათვის მიუღწევიათ. შემოვიდა თუ არა საქართველში კომპიუტერი ბევრმა ჩხირკდელეამ მაშინვე დაშალა და ააწყო იგი და დაკვეთით კომპიუტერების აწყობა და გაყდვაც დაიწყეს, მარა ვერავინ მიაღწია მილიონერებას. გარდა ამისა, თუ საქარტველოშიც კი ასე უცებ გადაიღეს ვაჭრობის ეს ფორმა, ამერიკაში რა დელს კონკურენტები არ გამოუჩნდნენ? რა ძნელი იყო იგივეს გამეორება ამერიკაში? მაშინ რატო მაინცადამიცნ ეგ გამდირდა და არა სხვები? დიდი დიდი ჩამორჩენა 3 წელი ქონოდათ სხვებს და ამ 3 წელიწადში იშოვა მაინცადამაინც მტელი მიალირდები დელმა? ეს ხომ ზღაპარია?
    ერთი რამ არის თავლში საცემი ამ ისტორიაჲ, რომ ეს ებრაელი ბავშვი ტავიდანვე ფულის შოვნაზე ფიქრობდა და არა სწავლაზე, ორიენტიებული იყო მარტო ფულზე. ეჭვი მაქვს ვიღაცეებმა შეამჩნიეს და გარკვეული გარანტიების მიღების მერე დაეხმარენ რომ მილაირდერი გამხდარიყო. როგორც იციან მასონებმა ისე, და როგორც შეიმჩნევა, ებრალებს ძალინ უყვართ ფული და მზად არიან მასონებს ეთანამშრომლონ ფულის გულისათვის და საჭირო ,,გარანტიებიც” მისცენ, ტორემ ისე გასაკვირია და გაუგებარი, არაფერი განსაკუთრებული დელს არ გაუკეტებია და როგორ აჯობა სხვა კონკურენტებს იმავე ამერიაკში?

  58. თუკი თბილისელებმა იკადრეს და საკუტარი ქალაქის დასუფტავებისათვის ლაფათქებს მოკიდეს ხელი, მიუხედავად იმისა, რომ შეიძლება ამ ადგილთან ახლოს სულაც არ ცხოვრობდნენ, ნუთუ ასე ძნელია, რომ გლეხებმა, რომლებიც ყოველ გაზაფხულზე გამოდიან და ტირიან, რომ მოვარდნილმა წყალმა იმის გამო, რომ მის სახლთან ან ნაკვეთტან გამავალი სანიაღვრე არხი ხელოსუფლებამ არ გაწმინდა, დაუტბორა და მერე თვეობით ეხვეწებიან ხელისუფლებას კონპესაციას. მართალია ხელისუფლება ვალდებულია გაწმინდოს სანიაღვრე არხებიც, აბა რისთვის ვირჩევთ, მარა როცა ხედავ რომ მიქარე და ცუდი ადგილობრივი ხელისუფლალი აირჩიე და ამ საქმეს სამი წელი მაინც ვერ გამოასწორებ, არ ჯობია მოკიდო ხელი ნიჩაბს და თოხს და შენს სახლთან გამავალი სანიაღვრე არხი შენ თვითონ გაწმინდო? ან მეზობლები გაერთინდეთ და ერთ დღეს შაბათობა ჩაატაროთ და სანიაღვრე არხები გაწმინდოთ? მაშჲნ ხომ არც სახლები დაგეტბორებოდათ, არც ნაკვეთები და არც ხელისუფლებისათვის დამამცირებელი ხვეწნა არ დაგჭირდებოდათ დამეხმარეთო. გავა სამი წელი და მერე იძიეთ შური იმ უნიათო მთავორბაზე და არ მისცეთ ხმა. მანამდე კი თუ იხრჩობით და არ გეხმარებიან, ადექით და გაანძრეით ხელი თქვენით. რადგან არხი თქვნს ეზოში არ ჩამოდის, ამიტომ არ უნდა გააკეთოთ? მერე ის მოვარდნილი წყალი რო აღარ კითხულობს ეზო კერძოა, თუ სახელმწიფო და გიფუჭებს ყველაფერს? რას უცდით ამ უნიათოებს და რას იმცირებთ თავს? იქით იყვნენ თხოვნისა და თავდაცვის მდგომარეობაში, არ ჯობია?
    მე სანიაღვრე არხებზე ვამბობ და არა მდინარეებზე. ვიცი რომ ყველა სოფელი არ იკლავს თავს რუებისა და სანიაღვრე არხების გაწმენდისათვის და სწორედ მასეთებს ეხებათ ჩემი სტატუსი და არა საბედნიერო გამონაკლისებს. მდინარეებს რომ არ ვგულისხმობ ეს იქიდანაც უნდა მიხვდეთ, რომ გზების დაგებაზე არ მიტქვამს თვითონ დააგონ მეთქი. ამხელა რამეებს ნამდვილად ვერ იზავენ დამოუკიდებლად, მარა არის მცირე სამუშაოებიც რაზეც სხვას შეჰყურებენ და ხელს არ ანძრევენ. ისე მდინარეების კალაპოტის შეტრიალებაც შეიძლება ნიჩბებით მარტო. ეგ კი არა პირამიდები ააგეს პრიმიტიული ტექნიკით, მარა მე მაინც სანიაღვრე არხებს ვგულისხმობ. როგორც წესი სანიღვრე არხების გაუწმენდაობა იწვევს დატბორვებს. მდიანრეები უფრო ნაკლებად, რადგანც ჭალებში იშლებიან ისედაც. რუებს არ ხედავენ სწორედ და სანიაღვრეა არხებს. ნაგავს ყრიან შიგ, ნაგავს ყრიან ,,დაჟე” წყაროებთან, სადაც წყალს სვავენ. შემიძლია მსურველს ვანახო, თუ როგორ აქვთ ყველა წყარო დაბინძურებული ერთერთ დიდ სოფელში და არცერთ მეზობელს ტავში აზრად არ მოსდის რომ დაალაგოს, ელოდებიან ერთმანეთს. თქვენ რა გონიათ? მარტო ტქვენ იცით რა ხდება სოფლებში? მე რამდენიმე სოფელთნ მაქვს კავშირი და იქიდან ვამბობ ამას. სანიაღვრე არხებს კი არა სასმელ წყაროს არ წმენდენ, სანამ გამგეობამ არ გაწმინდა. წყლის გულისათვის სხვა უბანში დაიწყეს სიარული, იმათაც კი ვინც იმ წყაროსთან ცხოვორობდა უშუალოდ, იმის ნაცვლად რომ წყალდიდობის დროს სანიღვრე არხების გაუმწენდაობის გამო დატბორილი წყარო გაეწმინდათ. რომ მოენდომებიათ უშუალოდ იმ წყაროსთან მაცხოვრბელი რამდენიმე მეზობელიც კი გაწმენდდა მას ერთ დღეში, მარა სამი წელი ელოდნენ გამგეობას და სხვა უბანში დადიოდნენ მანქნაით წყლის მოსატანად. ნახევარი სოფელი ამ წყაროთი სარგებლბდა და არცერთს არ მოუვიდა თავში მისი გაწმენდა. წარმოგიდგენიათ ეს რომ გერმანელების სოფელშჲ მომხდარიყო? ხომ სამ დღეში ისევ სუფტა იქნებოდა წყარო?
    ახლა თუ ვიღაცეებს კუჭი აეწვა ჩემი ბრალი, არ არის. ღმერთი ხეადვს, რომ ნამდვილ ამბავს ვყვები და არაფერს არ ვიგონებ. დავასახელებდი იმ სოფელსაც ვის მაგალითზეც ამას ვწერ, მარა მაგისთანები ბევრია და არ იქნება კორქეტული მიი დასახელება, ამიტომ დავტოვოთ ანონიმურად, მით უმეტეს, რომ ეს მაგალითი ტიტპურია და არა გამონაკლისი. რა შუაშია მდინარე და ალაზანი(ვიღაცამ მომწერა გაბრაზებული კომენატრი), როცა სწორედ ღელემ დატბორა წყარო და სამი წელი არცერთმა ხელი არ მოკიდა მის გასუფთავებას,(სულ ერთი დღის საქმე იქნებოდა იქვე მაცხოვრებელი მეზობლები მაინც რომ გაერთიანებულიყვნენ და ერთი დღე წაემუშავათ) მიუხადავდ იმისა, რომ იქვეა ეკლესია(ეკლესია სოფლის ცენტრად ითვლებოდა ყოველთვის და ყველა კაი საქმის ინიციატორად, მარა ეს ტრადიციაც დაკარგულია, იქაც იმერტულობა გამოიჩინეს, არა მგონია საუკუნეების წინ ეკლესია მასე ინერტული ყოფილიყო, ახლა ვიღაცეები გამოყოფენ თავს, რა შუშია ეკლესიაო, უშუალო კავშირში ნამდვილად არაა, მარა მაინც შეეძლო მრევლის დარზმვა), და რამდენიმე ოჯახი უშუალოდ იმ წყაროს მეზობლად ცხოვრობდა. თქვენ მე ციდან ჩამოფრენილი ხომ არ გგონივართ? ძალიან კარგად ვიცი რასაც ვწერ და არაფერი მომიგონია. რაც აქ დავწერე რეალურად მოხდა რამდენიმე წლის წინ ერთერთ სოფლეში.
    თავის სახლთან ცხვირწინ სასმელი წყარო არ გაწმინდეს და სანიაღვრე არხებს გაწმენდენ ეგენი თავისით?
    აქ გავამხელ რომ ამ ამბავს მე შევესწარო სოფელ მარტყოფში, მარა ეს მარტო მარტყოფის პრობლემა კი არ არის არამედ მტელი საქართველოსი. აქ იმიტომ ვამხელ სახელს, რომ ვინმეს არ ეგონის მოგონილი ამბავი.
    ამიტოკაც ტყუილად ელოდებიან მემარჯვენეები, რომ ბაზარი თავისით ააშენესბ ეკონომიკას. ბაზარი ინიციატივიანი ინდივიდუალისტებისათვისა ზედგამოჭრილი და არა იმ ხალხისათჳის ვინც ყვეალფერზე ხელსიუფლებას შეჰყრებს ხელებში. სამ ჩვენი ხალხი ინიციატივის გამოჩენას ისწავლის ამას საუკუნეები დასჭირდება, ამასობაში კი ტექნოლოგიები კიდევ უფრო გაძვირდდება და გართულდება. მერე სულ ვერ მოახერხებს ვერაფერს.

    • გლეხები შრომას მიჩვეული არიან საკუტარ ეზოში, მარა როგორც კი ჭიშკარს გამოცდებიან გეგონება სხვა სახელმწიფოს ტერიტორიაზე მოხვდნენ ისე იქცევიან, თორემ საკუთარ სახლში არ შრომობენ მეთქი არ ვმბობ მე. ისე წყაროს ამბავი ეტყობა არ წაიკითხეთ, თორემ მთლად მასე არ დაწერდით. საერთო საქმე საქართველოში მიიჩნევა სხვის საქმედ და არ არის იმის შეგრძნება, რომ იმ საერთოში მისი წილიც არის.

      • ჰოდა ასეთი მენტალიტეტის ხალხში როგორ გინდა აამუშოაო სააქციო საზოგადოებები, რომელიც მთლიანად საერთოა და თან ერთმანეთს ატყუებენ? არადა უამისოდ ახალი საწარმოების შექმნა ძალიან გაძნელდება. ბანკები როგორც წესი ახალი საწარმოს შექმნას კი არ აფინანსებენ, არამედ კომპანიის გაფართოებას.ა ხალი საწარმოს შექმნისათვის კკი სულს ხვა ხასაითის კაპიტალია საჭიროა ასეთი კაპიტალი კი საფონდო ბაზარზეა. არადა ასეთი მენატალიტეს პირობებში საფონდო და სააქციო ბაზარი ძნელად განვიტარდება.

  59. როცა გვქოდა სახელმწიფო ქართველები მაღალ სახელმწიფოებრივ აზროვენაბს ამჟღავნებდნენ. მაგალიტად თამარ მეფის მერე ჯერ კიდე შემორჩენილი იყოსახელმწიფოებრიობის შეგრძნება და მენატლიტეტი და სასწაული რამეები მოიმოქდეს ცოტნე დადიანმა და შლვა ახალციხელის შვილმა. მარა მე-15 საუკუნის მერე რაც ქვეყანა იშლება და სახელმწიფოც ფაქტიურად აღარ გვაქვს სულ უფრო სამარცხვინო საქციელებს სჩადიოდნენ. სახელმწიფოს მიმართ გაუცხოება იწყება და საერთო საქმე, ანუ საჯარო სახელმწიფო საქმე მტრის სამსახურად ითვლება ქართველების გულში და გაუცხოება ხდება მის მიმართ, მაშინ როცა გერმანელები მუდამ ტავის მოსარჩელეს უყურებდა სახელმწიფოში.

  60. ჩვენ სამხედრო სიძლიერით ვერ ვაჯობებთ ბევრ ჩვენს მეზობელს, არა ჩვენ უნდა ვიყოთ იმდენად ძლიერები, გინდა სამხედრო თვასაზრისით და გინდა პოლიტიკური თვალსაზრიით, რომ როცა უცხო ქვეყანა გადაწყვეტს ჩვენს დაპყობას ისეთი წინააღმდეგიბა უნდა შეხვდეს, რომ იფიქროს, რომ ასეთი პატარა ქვეყანა ამდენ ზარალად და წინააღმდეგობად არ მიღირსო და თავი დაგვანებოს. ანუ გამოდის, რომ ნიშვნეობა აქვს არა აბსოლუტურ სიძლიერე, არამედ ფარდობითს ჩვენს წონასთან შედარებით. ანუ მოჭიდავების ენაზე რომ ვთქვათ ჩვენს წონით კატეგორიაში უნდა ვიყოთ ძლიერები და არა აბსოლუტურ მნიშვნელობით.

  61. სპეცსასხმურების შიგნოთ უნდა შეიქმნას აუცილებლდ ისეთი სამსახური, რომელიც შეასრულებს ქვეყნის ინტელქეტისა დ გონების როლს ინსტიტუციურ დონეზე და არა კერძო პირების დონეზე. ყველა მნიშვნელოვან საქმეზე ის უნდა ირებდეს გადაწყბეტილებას, ხოლო პოლიტიკოსები კი ხალხის გამრთობი მსახიობები უნდა იყოს.

  62. აი, ერთერთი კარგი მაგალითი თუ რატომ არ უნდა გადასცეს უცხო ქვეყნის კომპანიებს შენი აქტივები, მით უმეტეს სტრატეგიული დანიშნულების კომპანიები. საერთოდაც არ ვაგა როცა უცხოელების იმედზე ხარ, ამ დროს მოგება ხომ ქვეყნიდან გადის, მარა ამის გარდა კიდე იმ მსხვილ უცხოურ კომპანიას საშულება ეძლევა პოლიტიკური კრიზისებიც კი გამოიწვიოს, ზოგჯერ მისდა უნაებრიადაც.
    აი ახლა სომხური დრაჰმა გაიაფდაო და ამიტომ დენზე აგდასახადებს უმატებენ რუსები, რომელთა ხელშიც არის ენერგოდისტირბუცია და გენერაცია. ამ დროს დრაჰმის გაძვირება საერთოდ არ იმოქმედებდა ენერგიის წარმოების ხარჯებზე, მარა საქმე იმაშია, რომ ეს რუსული კომპანიები ალაბათ ბიზნეს გეგმებს დოლარებში ადგენდნენ (სანამ იყიდიდნენ მეპატრონეები გააკეთებინებდნენ სავალდებულო წესით ბიზნეს გეგმას სადაც დაახლოებით გათვალეს მოსალოდნელი მოგება დოლრაებში). დრაჰმის გაუფაურებმ გამოიწვია, ის რომ ადოლარებში დაგეგმილი მოგება რუსულ კომპანიას შეუმცირდა, მაშინ როცა დრაჰმებში სავარუადოდ არ შეცვლიათ. მეპატრონეები კი დოალრებში დაგგემილ მოგებას ითხოვენ, ამიტომ რუსული მენეჯმენტი იძულებულია მარტო ეკონომიკური მოტივებითაც კი რომ გააძვირონ ტარიფი. ეს კომპანიები რომ მსომხური ყოფილიყო, მაშიჯ სომხურ კომპანიაას მოგებაოს გათვლები დრაჰმებში ექმებოდ და ასე მწვავედ არც დაუდგებოდათ ეს პრობლემა, გარდა ამისა როკც მოენდომებიათ ზედმეტები სოხმური მტავრობა უფრო იად მოაგვარებდა მათთან პრობლემას ვიდრე რუსებთან, ან სხვა ქვეყნებთან. აი ერთერთი მიზეზი, თუ რატომ არ ვარგა უპრაკონოდ უცხოურ ინვესტიციების იმედად ყოფნა.
    ჩილეში ამერიკულმა სპილენძის მომპოვებლმა კომპანიამ დააფინანსა გადატრიალება, რადგანაც ნაციონალიზაიციის ეშინოდათ (ბინებრივია ეს ფომალური მიზეზი იყო ალაბათ, მარა ესეც იყო ალაბათ მიზეზი).
    იაპონლები მაალიტად იაპნურ კომპანიებს ისე უყურებნ როგორც სამშობლოს და იაპონურ კომპანიებში უცხოელებ ფეხს არ აყოფინებენ. ფაქტიურად ამ კმპანიებით იპყრობენ და ყიდულობენ მთელს მსოლფოს.
    ახლა კიდე წარმოვიდგინოთ, რომ შევქმენით მსხვილი ქართული კომპანია, რომელსაც ევროპაში გაქვს ქართული ნაწარმი. ამ დროს საქართველოს და ქართულ კომპანიას ეძლევა საშუალება, რომ ევროპაში ამ პროდუქციის სადისტრიბუციო ოომპანია შექმნას და ამ კომპანიაში დაასაქმოს ქართველი ემიგრანტები. ასეთნაირად მათ სამსახურსაც მისცემს და ტან საქართველოსთან მუდმივი კავშირებიც ექნებათ. ახლა წარმოიდგინეთ, ეს კომპანია თუ იქნება გერმანელის, მაშჲნ რას იზამს გემრნაელი? გერმანელი ადგება და სადისტრიბუციო კომპანიაში გერმანელებს დასქმებს და ქართველენბი ისევ უმუშევერები და უაპტრონოები დარებიან საზღვარგარეთ და თან სუსტი აკვშირები ექნებათ საქარტველოსთან რის შედგადაც მალე დაჯარგავენ ქართველობას. ასე რომ კომპანიები მარტო ხელფასები არ არის. იგი მოეგბაცა, პოლიტიკაც და ეროვნებაც უცხოეთში.
    თუკი იაპონელებამ და კორელებმა მოახერხეს, რომ უმაღლესი დონის ეკონომიკები შემნს უცხოელი ინვოსტორების გარეშე ჩვენ რატო ვართ წინდაწინვე სულიერად წამხდრები უკრიანელებივით და სხვისი ხელის შემყურე ვრთ? ხო არ მოგწნთ როგორ ჩმორულად იქცევიან უკრაინელები როცა ქართველები მიჰყავთ თამანდებობებზე? ჰოდა ისევე ჩასნ ეს ინგლისელისა და გერმნალეის თავლით როცა ჩვენ მათ ინვესტიციებზ ვამთხოვრობთ. თუკი იაპონიამ და სამხრთ კორემა შეძლო და საკუტარი მწირი რესურსების ჭკვიანურად გამოყენებით მაოხერხა ფეხზე წამოდგომა, ჩვენ რატო ვერ უნდა შვეძლოთ. არ დაგავიწყდეთ რომ კორეელებს ყველაზე უვარგის ერად თვლდნენ, მარა მაინც რამხელა სასწაულები მოახერხეს (როგორიც არის ჩრდილოეთი ახლა ისეთივე იყო სამხრეთ კორეაც, მარა ახლა… )

  63. გიჟების და პარანოიკების პარადია ეს ბოლო კვირაა. რამდენი დარტყმული ყოფილა პოლიტიკაში? საშჲნაო და საგარეოშიც. )) განსაკუტრებული სულიერი ძალები და ენერგია აქვთ აშკარად გიჟებს. მართალია სისულეებს აკეტებენ და ამბობენ, მარა მოქმედებენ ენერგიულად, საკუტარ ტავში დარწმუნებულად და დაუღალავად, რის გამოც ახერხებენ ჩანდნენ და გამოიყოფოდნენ მასიდან, რაც ჭირდება კიდეც პოლიტკოსს. აბა ვინ ამბობს ჭეშმარიტებას და ვინ სისულელეს ამას ხშირად ხალხი ვერ არჩევს. მათავარია იყო ენერგიული, აქტიური, საკუტარ თავში დარწმუნებული, (თორემ თუ საკუტარ თავში დარწმუენბული არ ხარ, ამას გრძნობს ხალხი და ფიქრობს, რომ რაღაც გეშლება და იმიტომ ყოყმანობ, თუ საკუტარ თავში დარწმუნებული იდიოტი ხარ, როგორც ჩვეულებრივ საკუტარ თავში დარწმუნებულები არიან ხოლმე, მაშინ ხალხი ფიქრობს, რომ ეტყობა მართალიაო, თორემ ასე რატომ არის საკუტარ თავში დარწმუენბულიო. ხალხი უფრო ხშირად ემოციას უსმენს და არა აზრს. ამ დროს საკუთარ თავში ისაა ხოლმე დარწმუენბული ვინც ცოტა იცის, ვინც ბევრი იცის, იმან იცის, რომ კიდე ბევრი რამ შეიძლება არ იცოდეს და ვერ არის საკუტარ თავში დარწმუნებული, ამას კი მასა სისუსტედ და უცოდინრობად უთვლის.) და აგრესიულად ეწინააღმდეგებოდე ხელისუფლებას, ან რაიმე დამკვიდრებულ აზრს, ან მდგომარეობას (უმჯობესია ხელისუფლებას). ანუ ამართლებს გამოთქმა ::,,ნაგლი ფრაერ ხუჟე ტანკაო”. ))
    ესეც არის ერთერთი მიზეზი, თუ რატომ ხვდებიან ხელისუფლებაში უმეტესად უვარგისი კადრები. მარა ეს არ არის ერტადერთი მიზეზი, არის კიდე სხვა მიზეზებიც, რომელზეც ადრე ბევრი მაქვს დაწერილი.
    სხვა მიზეზებია, დაკომპლექსებული ფსიქოპათები, რომელბიც მზად არიან ტრაკი მისცენ ნებისმიერ სპეცსახმურებს, ოღონდაც ისინი მათ კარიერისა და ბიზნესის აწყობაში დაეხმარონ, რომ თავი იგრძნონ კაცებად და დაძლიონ ეს კომპლექსები. ესენიც ნახევრდა გიჟების კატეგორიაა, რომელტაც ჯერ არ დარღვევიათ ინტელექტი, მარა სტიმულები აქვთ არაჯანსაღი ფსიქიური მდგომაროებიდან გამოწვეული და მათთაც ეს ფსიქიური მდგომაროება აძლევს ჩვეულებრივ ჯანმრთელ ადამიანზე მეტ სულიერ ძალას და ენერგიას. როგორც რუსულ ჯარგონძე იტყვიან, ეს მათ აძლევთ განსკუთრებულ ჟილკას და მიდიან ყველაფერზე.

  64. ერთხელ არაბებმა მოინდომეს მერსედესისი აქციების საკონტროლო პაკეტის ყიდვა. ეს რომ არ მომხდარიყო გერმანიი სმთავრიბამ ფარულად თხოვა დოიჩე ბანკს და დოიჩე ბანლმა სეისყიდა მერსედესის აქციების დიდი ნაწილი, რომ არაბებს არ ჩავარდნოდათ ეს კომპანია ხელში ტავისი ტექნოლოგიებით. მოკლედ ამს იმიომ ვწრ, რომ თუ ჩვენთან ბანკებს არ ექნებათ არაპროფილური საქმიანობის უფლებ ასეთ საჭირო საქმეს ვერ გააკეტებენ სერთის მხრივ, მარა მეროეს მხრივ საექსპორტო კომპანიების აქციების ფლობის უფლება უნდა ქონდეთ, მარა აინც არა მგონია საქართველოს ბანკები უახლოეს მომავალში ისე გაძლიერდნენ, რომ არბ შეიხებს აჯობონ აქციების ბაზრებზე, თუ მდიდარ ადამიანთა სხვა ჯგუფმა, თუ მათ რაიმე ძლიერ მაღალ ტექნოლოგიურ ქართულ კომპანიას დააგდგეს თვალი (კაი მოსახერხებელია, ყიდულობ თავის ტექნოლოგიებიანად და მენეჯმენტიანად კომპანიას და იოლია უფრო ტექნოლოგიების ხელში ჩაგდება), არა მგონია რომ ვინმეს აჯობონ ქართულმა ბანკებმა, მით უმეტეს, როცა რუსული კაგებს გამოზრიდლი ბანკირები გვყავს. ეგენი პირიქით რუსებს ჩააბრებენ თუ რაიმე კარგი შევქმენით და არანაირ წინააღმდეგობას არ გაუწევენ., მარა მაინც არ მგონია, რომ ფინანსურად ისე ძლიერები გავხდეთ ოდესმე რომ ეს საფრთხე არ გვემუქრებოდეს. ამიტომ ალბათ მომავალში საკანონმდებლო აქტებით უნდა იქნას შეზღუდული ზოგიერთი მსხვილი და მაღალ ტექნოლოგიური საწარმოების საკონტროლო პაკეტების უცხოელებზე გასხვისების საქმე.

  65. ცოტა ხნის წინვუყურებდი მეგრული ალექსანდრე ბასილას ხსოვნის საღამოს სამეგრელოში ტარდებოდა და მეგრული სიმრებეიც იმღერეს. საერთოდ ვერ ვგებულლბდი ვერაფერს ერთი-ორი გამონაკლი სიტყვის გარდა. ჰოდა არაა ეს სწორი. არ უნდა იყის დანარჩენი ქართველებისათვის მეგრულიც და სვანურიც ასე უცხო, რომ მრამდენიმე ათეული,ან სუალც ასეული საყოფაცხოვრებო სიტყვა, რომეიც ხშირად იხმარება იმასაც ვერ ვგებულობდეთ. რამდენიმე ასეული სიტყვა, ან თუნდაც ატეულიც რომ ცი, დანარჩენს ასე თუ ისე მიხვდები და მლად ჩინაურად და უცხოდ არ მოგეჩვნება შნივე ენი განაყოფი.
    ამიტომ მე მგონი კაი იქნება რომ სკოლებში სვანური და მეგრული სიტყვები ისწავლებოდეს. თუნდაც ყველაზე უფრო საყოფაცხოვრებო, რომ ადამიანებში იგი ძალიან უცხოს შგრძნებას არ ტოვებდეს.თორემ ბაზარში გამიგია, როგორ აღიზიანებს ზოგიერთ უკულტრუოს უცხო საუბარი. როცა ეს ყურმოკრული საუაბრი მისთვის გასგაები იქნება, ან გარკვეული ფრაზები მაინც, მაშინ გაუცხოება და გაღიზიანებაც ნაკლები იქნება. ამიტომ უნდა ისწავლებოდეს სკოლებში მერული და სვანური ხალხური მარტიი ლექსებიც. ახალი ლექსების სწავლა არც იქნბა სწორი, რადგანაც რაც ძლიერი ინტელიგენცია ყავდა მეგრელებს და სვანებს ყველა ქართულად წერდა და აზროვნებდა და მეგრულად და სვანურად ახლა ისინი წრენ მარტო ვინც იცის რომ ქართულ ლიტერატუაში ადგილს ვერ დაიმკვიდრებს, რადგანაც არ აქვს იმდენი ნიჭი და ამიტომ აწვებ კუთხურს. ასე იციან ხელმოცარულმა ადამიანებმა და პოლიტკოსებმა, რომელთაც პატივმოყავრეობის ჭია კლავს, ამრა ხვდება რომ იმ დიდ ზღავში ადგილს ვერ დაიმკვიდრე=ბს და უნდა მისთვის პატარა ტბა გამოიყოს და იქ მოჯდეს ,,ქურადად”. ამიტომ თანამედროვე ლექსების წახალისება მეგრულად დ სვანურად სინამდვილეში კუთხურობის და უნიჭობის წახალისება იქნება. ეს დამღუპველი იქნება. ასეთი პატივმოყვარე და ამბიციური უნიჭო ხალია სწორედ საშიის, თორემ ნამდვილი მეგრელი და სვანი ინტელიგენტი არასდროს მოითხოვს რომ მას შეექმნას განსაკუტრებული პრიობები, რომ ადგილი დაიმკვიდროს. ნიჭიერი გრძნობს რომ ნიჭიერია და იცის რომ მაოხერხებს დი კონკურენციაშიც ადგილის დამკვირდრებას. ეს პროვინციელი ამბიციური უნიჭოები არიან საშიშნი მხოლოდ.
    გრდა ამისა, როცა მეგრულსა და სვანურის გარკვეულ სიტყვებს სწავობ ამითი მათ მიართ პატივისცემას გამხატავ და სიყვარული ცამხრივს არ გავს მარტო. მერე ეჭვი მაქვს, რომ მეგრული და სვანური სიტყვები ნელ-ნელა სალაპრაკაო ქართულშიც დაიმკვიდრებს ადგილს და მე მგონი ამითი არაფერი გაჶუჭდება. უფრო გამდიდრდება ენა. თუკი სპასრუსლიდან და რუსულიდან შემოდიდოა სუტყვები, რა უჭირს მეგრულიტა და სვანურით, რომ გამდიდრდეს და სინონიმებიც დაემატოს? ეს ხომ უფრო ამდიდრებს ენას?
    ამასთან ერთად სკოლაში უნდა ისწავლებოდეს თუ როგორ ენათესვება ეს ქართული სიტყვები ერთამეთს და აუხსნან ბავშვებს თუ როგორ მოხდა მათი ურთიერთ გარდაქმნა, რომ იგრძნონ ნათესაობა ენების.
    ასევე მე მგონი სკოლებში უნდა ისწვალებოდეს ძველი ქართული მითოლოგია, ამირანიდან დაწყებული (რუსების დროს ამირანს რატო გავსწავლიდნენ სკოლებში? ეს არ შედიოდა მათ ინტერსებში). უნდა ისწავლებდოეს (სეიძლებ ძალიან ღრმად არა მარა მაინც), წარმათობის დროინდელი რელიგიური შეხედულებები. რომ მზე იყო მტავრი ღვთაება და მდედრობითი სქესის და მთავრე მამრობითი სქესის, და როგორ მოხდა მტავრის წარმართული თვისებებსი მიწერა წმინდა გიორგიზე. კი არ არის სუფთა ქრისტიანული, მარა ჩვენი ისტოროიაა, ჩენი მსოფლმხედველობაოყო ერთ დროს და ისტორიის და ეპოქის სულის გასაგებად საჭიროა მაინც და ესეც უნდა აუხსნან. ბოლო-ბოლო რას გაიგებე დათა თუთაშხიას თუ ესენი არ იციან და თუ ქრისტიანობის ფასეულობების აზრზე მაინც არ არიან. ქრისიტანობის ფასუელობები მაინც განუმრატონ, თუ ღრამდ ვერ ასწავლიან სახარებას.

    • სვანური და მეგრული სიტყვების სალაპარაკო ქართულჲშ დამკვირდება კიდე უფრო დახლოებს ამ ენებს და ბოოს იდეაში შეიძლებ სულ გაქრს სხვაობა და სვანური და მეგრული სიტყვები უბრალოდ ლიტერატურულ სინონიმებად იქცეს. ეს მართალია მთლად მასე არ მოხდება, მარა აშკარად უფრო ნაკლებად მკვეთრს გახდის ზღვარს ამ ენებს შორის.

  66. ეს გამოქლიავებული გოცირიძე მონეგტარული პოლიტკის გარდა არაფრის აზრზე არ არის და ეგ გამოყავთ სულ ექსპერტად. კაცის ეკონომიკური ცოდნა არ გაცსილებია მარტივ სახელმძღავნელოებს, საგაზეთი სტატიეს და 70-იანები ამერიკის ხმის პროპაგანდას. სადაც მარტივ მოდელებზეა სულ საუბარი და ბაზარი არის იდეალური და უანკლო, რაც არ არის ამსე უკვე კაია ხანია ამტკიცებნ სერიოზული მეცნიერბეი, მეც ბევრკერ დავწერე აქ მათუ მსაზრებები და არ გავიმეორებ. სტიგლიცს საერთოდ ბაზრის უარმავი ბუნებრივი არასრულყოფილებები და კონკურენციის ბარიერები აქვს აღწერილი თავის წიგნებში.
    გოცირიძე დრეს ამტკიცებდა, რომ საბერძნეთის კრზისი გამოწვია იმან, რომ დიდია სხელმწიფო სექტორის როლიო და რეგულაციები ბიზნესის. კი მარა სკანდინავიის ქვეყნებში რო არის და მით უმეტეს რო იყო სახელმიფოს როლი და რეგულაციაები, სოციალური დახამრებები ისეთი მგონი საბჭთა კავშირსაც კი არ დაესზმრებოდა (ცოტა უტრირებას ვაკეტებ), მარა მაშინაც კი ერთერთი პირველი იყო ერთ სულო მოსახლეზე ცხოვრების დონით. აბა მარტო საბერძნეთძე იმოქმედა ამან ცუდად. რადმეი ქვეყანა სახელმწიფო რო არ ერევა და მაინც სუსტად არის განვიტარებული? საინტერესოა ისე ეგ სტატისტიკა ამოიწიოს. ამოიწიოს იასევე რამდენი ქვეყაანაა სადაც სახელმწიფოს რეგულაციაები მაღალია, მარა ცხოვების დონე მაინც მაღალია. ამისი მაგალიტი ევროოკავშირი. ევროპის ბაზრები რო რეგულირდება ისე არსად არაფერი რეგულირდება. რეგულაციის კანონების ტომები დაგავვალეს რომ მივიღოთ საქართველოში და ამს ვერ ამჩნევენ ეს ქლიავები? ამერიკაშიც კი მაღალია ბიზნესის რეგულციები და ახალი ბიზნესის დაწყება არ არის იოლიო. უამრავი წინააღმდეგობა რეგულაციების მხრივ, მარა რომელია ამერიკაზე უფრო ძ,იერი ქვეყანა? მართალ საინტერსოა რამდენია ისეთო ქვეყნა სადც რეგულაციები დაბალია (ან მარტო კანონებში წერია და არ ასრულებენ, ა ნუ ფაქტიურად არ რეგულირდება) და მაინც ცუდად ცხოვრობენ და რამდენია ისეთი ქვეყანა ნ სადაც რეგულაციაები მაღალია და მაინც კარგად ცხოვრობენ. მთელი ევროპაა ასეთი. და პრიქით.
    მარტო სინგაპურით და ტაივაით წაგვიღე ყურები. იქაც ამან იმიტომ გაამართლ, რომ ინგლისლი კოლონიზატორიები მოიხმეს იევ უკან ინვესტორებადო ასე წერს თოროუ და სტიგლიცი. ჩვენ ვინ მოვიხმოთ რუსები?

    • მექსიკა მაგალიტდ არასდროს ყოფილა სოციალისტრუი, და სანიმუშო მიმდეავრი იყო სავლუტო ფონდისა და მსოლფიო ბანკის, მარა გაკოტრებულად გამოაცხადეს 90-იანები ბოლოს თუ არ მეშლება. ბრაზილაიში დავიჯერო დიდია სახელმწიფოს ჩარევა, მაინც რომ დაბალი განვიტარებისააა?

  67. z says:

    ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ საქართველოში და საერთოდ ჩვენისთანა პატარა ქვეყნებში, ქვეყნის რსურსების მნიშვნელოვანი ნაწილი არ მოხვდეს ადამიანთა მცირე ჯგუფის ხელში. ასეთ შემთხვევაში ქვეყანა ხდება ძალიან მოწყვლადი, ასეთი სიტუცია ძალიან ხელსაყრელია მასონებისათვის და ისინი ასეთი უტანასწორობის მიღჭევას ცდილოებნ მსოფლიოს ყველა ქვეყენბში, რომ ამ ქვეყნების რესურსების დიდი ნაწილი მოხვდეს ადამიანტა მცირე ჯგუფის ხელში. საქემ იმაშია, რომ ასეთ პირობებში მასონებს და და უცხო ქვეყნის სპეცსახმურებს უადვილდება საქმე. ისნი აუცილებალდ მახერხებენ დროთა განმავლობაში ამ ქონების პატრონი ადამიენბის (რაც არ უნდა პატრიოტულად იყვნნე ისინი განწყობილნი) დაშანტაჟებას და მათზე კომპროამტების შექმნას, თუნდაც უსამართლო კომპრმატების, უბრალოდ ოჯახური პიკანტური სურათებიტაც კი დააშანტაჟებენ, სულ რომ ანგელოზივით იცხოვორს იმ ადამიანთა წრემ, მაინც დააშანტაჟებენ. მერე იმ ადამიანების მეშვეობით მასონები იმ პატარა ქვეყნის მართვის და გავლენის ბერკეტებსაც იოლად ჩაოგდებენ ხელში. ამიტომაც არის რომ ჩვენისთნა პატარა ქვეყნას თუ უინდა მასონებისაგან დამოუკიდებლბა შეიანრჩუნოს, მაშინ ქვეყნის ქონებად ა რსურსების დიი ნაწილი არ უნდა მოხდეს ადამიანთა მცირე ჯგუფის ხელში. აუცილებლად უნდა ვეცადოთ, რომ ქვეყანაში იყოს სოციალურად სამრთლიანობა და ქონების მეტ ნაკლებად თანაბარი გადანაწილება. არაფრს ვამბობ შესაზლებლობათა თანაბრობის აუცილებლოაბზე, რომელზეც ამერიკელი მეცნიერებიც კი ბევრს წერენ. ისინი ამახვილებენ ყურადრებას ამ საკიტხის ეკონომიკურ მხარეზე, რომ ასეთი უტანასწოროება ეკონომიის წრაფ ზრასაც კი უშლის ხელსო. მე კი ყურადღებას ამ საკითხის პოლიტიკურ მხარეს ეხება და სტარტეგიული უსაფრთხოების საკითხებს. როცა ქვეყნის ქონება ბევრზეა აგდანაწილებული მასონებს გაუჭირდება საჭირო წონის ფიგურებსი პოვნა, რომ მათ დაეყრდნონ. ყველა მოქალაქეს დაახლოებით ტყანაბრი შესაძლებლობები ექნება და შეადრებით იოლად გაანეიტრლებენ უცხო ქვეყნების მიერ მოსყოიდულ, თუ გადაბირებულ მოღალატებს. მათ არ ექნებათ დიდი შესაზლებლოებები ავნონ ქვეყანას. თუმცა სეთ შემკთხვეავშიო მაონები მიზანში ამოიღებენ მტავრიბის წევრებს. ამიტომმერე მოსაფიქრებელია მტავრიობის მოწყობის მექნიზმი.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s